معافیت از سربازی در ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

بنیاد ملی نخبگان[ویرایش]

افرادی که دارای شرایطی خاص باشند، از طریق بنیاد ملی نخبگان می‌توانند دوره سربازی را با طی دوره آموزشی و انجام یک پروژه به جای مابقی دوره، به اتمام برسانند.[۱]

معافیت پزشکی[ویرایش]

دارندگان این نوع معافیت از آموزش، رزم مقدماتی ویا به‌طور کامل معاف هستند.[۲]

ایرانیان مشمول خارج از ایران هم می‌توانند با حضور در نمایندگی‌های جمهوری اسلامی ایران در خارج از این کشور در خواست معافیت پزشکی بدهند.[۳]

قانون ایران مشمولان خدمت وظیفه عمومی را از نظر وضع مزاجی، استعداد جسمی و روانی به چهار دسته تقسیم کرده‌است:

  1. کسانی که از نظر جسمی و روانی سالم و قادر به انجام خدمت هستند.
  2. کسانی که به علت نقص عضو یا ابتلا به بیماری از سلامتی کامل برخوردار نبوده اما قادر به انجام خدمت در امور غیررزمی می‌باشند.
  3. کسانی که به علت عدم رشد یا ابتلا به بیماری موقتاً قادر به انجام خدمت دوره ضرورت نیستند.
  4. مشمولانی که به علت نقص عضو یا ابتلا به بیماری جسمی یا روانی به‌طور دائم قادر به انجام خدمت دوره ضرورت نیستند.[۴]

از اعتبار ساقط شدن آیین‌نامه قدیمی معافیت پزشکی[ویرایش]

در سال ۱۳۹۴ سازمان نظام وظیفه عمومی، آیین‌نامهٔ معافیت قبلی را تصحیح کرده و آیین‌نامه جدیدی را منتشر کرد که در سایت زیر قابل نمایش است:

آیین‌نامه اجرایی معاینه و معافیت پزشکی مشمولان خدمت وظیفه عمومی

بند ۸- اختلال رفتار (عدم تعادل عصبی و روانی) و «کژخوئیها»[ویرایش]

به‌طوری‌که مغایر شئونات نظامی باشد همچنین «انحرافات اخلاقی و جنسی» مانند ترانس سکسوالیسم معاف دائم. این آیین‌نامه معافیت نظام وظیفه جدید از مرداد ۱۳۹۳ اجرایی شده‌است.[۵] پیش از اجرایی شدن آیین‌نامه جدید معافیت پزشکی، هر دو این افراد طبق یک بند و تحت عنوان کلی اختلالات رفتاری در بخش بیماری‌های اعصاب و روان از خدمت اجباری سربازی معاف می‌شدند. اما پس از تغییر قانون و شکل‌گیری تدریجی رویه‌های جدید، اگر چه همجنس‌گرایی و ترنس‌جندر بودن هنوز به عنوان بیماری‌های اعصاب و روان شناخته شده‌اند اما دو بند جداگانه و مشخص به آن اختصاص داده شده‌است که به عنوان دلیل معافیت روی کارت می‌آید و مشخص می‌شود. این امر در روز ۲۸ اردیبهشت مصادف با روز مقابله با همجنسگرا و ترنس هراسی مورد بررسی و اعتراض شبکه لزبین‌ها و ترنسجندرهای ایرانی (شش رنگ)[۶] قرار گرفت و انعکاس رسانه‌ای وسیعی را در پی داشت.[۷]

معافیت کفالت[ویرایش]

معافیت کفالت به معافیتی گفته می‌شود که به دلیل سرپرستی از افراد خانواده به شخص مشمول داده می‌شود. معافیت کفالت در شرایط زیر داده می‌شود:

  • پدر ۷۰ سال تمام و بالاتر
  • پدر کمتر از ۷۰ سال که به تشخیص شورای پزشکی وظیفه عمومی نیازمند مراقبت باشد.
  • مادر فاقد همسر (همسر مادر فوت شده یا از یکدیگر طلاق گرفته باشند) یا شوهر مادر (ناپدری مشمول) که بیش از ۷۰ سال سن داشته باشد یا به تشخیص شورای پزشکی وظیفه عمومی بیمار و نیازمند به مراقبت باشد.
  • پدربزرگ (پدری یا مادری) فاقد فرزند پسر که بیش از ۷۰ سال سن داشته یا نیازمند مراقب به تشخیص شورای پزشکی وظیفه عمومی باشد.
  • مادربزرگ (پدری یا مادری) فاقد همسر و فرزند پسراست.
  • برادر بیش از ۱۸ سال فاقد همسر، فاقد فرزند سالم بالای ۱۸ سال و فاقد پدر، که به تشخیص شورای پزشکی نیازمند مراقبت باشد.
  • خواهر بیمار بیش از ۱۸ سال فاقد پدر، همسر و فرزند که نیازمند مراقبت به تشخیص شورای پزشکی وظیفه عمومی است.
  • خواهر مجرد ازدواج نکرده، فاقد پدر دارای سن ۱۸ تا ۲۴ سال تمام باشد.
  • خواهر و برادر صغیر که فاقد پدر باشند.

برای احراز شرایط معافیت کفالت علاوه بر موارد فوق، داشتن سه شرط ذیل برای کلیه متقاضیان معافیت کفالت الزامی است:[۸]

  • فرد به سن مشمولیت رسیده باشد.
  • مشمول فاقد غیبت باشد.
  • مشمول یگانه مراقب و نگهدارنده از شخص مکفول (پدر، مادر، خواهر، برادر، پدربزرگ، مادربزرگ) باشد و در صورتی‌که مشمول دارای برادر بالای ۱۸ سال دیگری نیز باشد، در صورتی واجد شرایط معافیت کفالت است که بنا به تشخیص شورای پزشکی وظیفه عمومی آن برادر قادر به سرپرستی و مراقبت از شخص مکفول نباشد.

در معافیت کفالت جد و جده، پدربزرگ و مادربزرگ باید فاقد نوه ذکور بالای ۱۸ سال سالم دیگری باشند و در معافیتهایی که نداشتن پدر شرط است مانند کفالت خواهر و برادر صغیر و امثالهم چنانچه پدر با رای مراجع قضایی زندانی بوده و حداقل یکسال از حبس قطعی وی باقی‌مانده باشد نیز مشمولان می‌توانند در صورت دارا بودن شرایط تقاضای کفالت کند.[۹]

معافیت تحصیلی[ویرایش]

معافیت تحصیلی جزو معافیت‌های موقت است، به این معنی که دانش‌آموزان و دانشجویان تا زمانی که تحصیل می‌کنند از خدمت معاف هستند.[۱۰]

معافیت تحصیلی به دو روش وجود دارد:

۱. معافیت تحصیلی دانشجویان انصرافی:[۱۱]

فرایند بازگشت به تحصیل مشمولان انصرافی از دانشگاه‌ها به شرط:

  1. کمیسیون موارد خاص استان یا دانشگاه با اعاده تحصیل آنها موافقت نموده باشد.
  2. به خدمت دوره ضرورت اعزام نشده باشد(مشغول به انجام خدمت سربازی نباشد).
  3. عدم قرار گرفتن در سنوات ارفاقی به عبارتی در سنوات اولیه انصراف، اخراج، ترک تحصیل شده باشند.
  4. عدم گذشت بیش از یکسال از تاریخ انصراف، اخراج، ترک تحصیل.
  5. امکان فراغت از تحصیل در سنوات مجاز تحصیلی وجود داشته باشد.
مقطع تحصیلی حداکثر سال مجاز برای تحصیل
کاردانی ۲/۵
کارشناسی ناپیوسته ۳
کارشناسی ارشد ناپیوسته ۳
کارشناسی پیوسته ۵
کارشناسی ارشد پیوسته ۶
دکتری پزشکی پیوسته ۸
دکتری تخصصی ناپیوسته ۶

۲. معافیت تحصیلی دانش آموزان:[۱۲]

فرایند اخذ معافیت تحصیلی دانش آموزان:

  • ۱) از اول ماه ورود به ۱۹ سالگی، ارائه درخواست معافیت تحصیلی به مراکز خدمات الکترونیک انتظامی (پلیس +۱۰).
  • ۲) صدور معافیت تحصیلی دانش آموزان با سقف سنوات تحصیلی حداکثر تا ۲۰ سالگی تمام.
  • ۳) ارائه معافیت تحصیلی به واحد آموزشی، در صورت انتقال مشمول به واحد آموزشی شهر دیگر:
  • ۴) ارائه درخواست ثبت انتقال معافیت تحصیلی از واحد آموزشی ثانویه به مرکز خدمات الکترونیک انتظامی (پلیس +۱۰).
  • ۵) صدور معافیت تحصیلی جدید و ارائه آن به محل تحصیل جدید. پس از فراغت از تحصیل، ترک تحصیل، اخراج یا انصراف از تحصیل.
  • ۶) ارائه فرم تکمیل شده آخرین وضعیت مشمولان دانش آموز به مراکز خدمات الکترونیک انتظامی (پلیس +10) .

معافیت سه‌برادری[ویرایش]

این نوع معافیت از اول فروردین ۱۳۹۱ متوقف شد.

بخشودگی سنی[ویرایش]

طبق قانون «هر فرد ذکوری که ۵۰ سال تمام داشته باشد برابر قانون از اعزام به خدمت سربازی معاف است و شناسنامه فرد به منزله کارت پایان خدمت محسوب می‌شود.»[۲]

متأهل بودن[ویرایش]

در راستای اجرای سیاست‌های فرماندهی کل قوا در خصوص افزایش جمعیت به ازای هر فرزند، ۳ ماه از مدت خدمت سربازی کم می‌شود.

پانویس[ویرایش]

  1. پرسش‌های متداول در خصوص تسهیلات نظام وظیفه بنیاد ملی نخبگان
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳ نوامبر ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۲۸ فوریه ۲۰۱۳.
  3. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۰ فوریه ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۲۸ فوریه ۲۰۱۳.
  4. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۸ سپتامبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۲۸ فوریه ۲۰۱۳.
  5. «آیین‌نامه معاینه و معافیت پزشکی مشمولان خدمت وظیفه عمومی» (PDF). وب گاه نظام وظیفه. بایگانی‌شده از اصلی (PDF) در ۱۰ اکتبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۵.
  6. «اعتراف‌گیری از مردان همجنس‌گرا، شرط صدور کارت معافیت از سربازی». وبگاه شش رنگ. بایگانی‌شده از اصلی در ۳ ژوئن ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۵.
  7. «هشدار در مورد نحوه اجرای قانون معافیت مردان همجنسگرا از سربازی در ایران». بی‌بی‌سی فارسی. دریافت‌شده در ۳۰ اردیبهشت ۱۳۹۵.
  8. «شرایط معافیت کفالت سربازی». ایسنا. ۲۰۱۷-۰۱-۰۴. دریافت‌شده در ۲۰۱۷-۰۳-۲۴.
  9. شرایط معافیت کفالت
  10. «اطلاعات بیشتر را در وبسایت نیروی انتظامی مشاهده کنید». بایگانی‌شده از اصلی در ۸ دسامبر ۲۰۰۸. دریافت‌شده در ۲۸ فوریه ۲۰۱۳.
  11. «معافیت تحصیلی دانشجویان». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۱ آوریل ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۱ سپتامبر ۲۰۱۹.
  12. «معافیت تحصیلی دانش آموزان». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۱ آوریل ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۱ سپتامبر ۲۰۱۹.