لمعه دمشقیه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

کتاب اللُّمعةُ الدَمشقیّة از نامورترین کتب فقهی شیعه دوزاده امامی است که در حوزه‌های علمیه آموزش داده می‌شود. این کتاب نوشته شیخ شمس‌الدین محمد ابن مکّی عاملی معروف به شهید اول است که در سال ۷۸۶ در دمشق به جرم شیعه بودن کشته شد. او کتاب‌های زیادی را در علوم اسلامی نوشته و از جمله کتاب‌های معروف او در فقه، کتاب (به عربی: اللّمعة الدمشقیّه) است. این کتاب از گذشته تا به حال جزو کتاب‌های درسی در حوزه‌های علمی شیعی بوده‌است.

اللمعه الدمشقیه به درخواست شمس‌الدین محمد آوی از یاران سلطان علی بن مؤید واپسین فرمانروای سربداران خراسان برای شیعیان آن سرزمین به نگارش درآورد.[۱]

مؤلف کتاب[ویرایش]

نوشتار اصلی: شهید اول

شیخ شمس‌الدین محمد بن مکی بن احمد عاملی نبطی جزینی معروف به شهید اول در سال ۷۳۴ هجری قمری، برابر ۷۱۲ خورشیدی، زاده و در سال ۷۸۶ هجری قمری، برابر ۷۶۳ خورشیدی، در دمشق به جرم شیعه بودن کشته شد. ابوعلی محمد مکی در روستای جزین در جنوب جبل عامل لبنان زاده شده است.[۲] به همین خاطر به وی لقب جزینی نیز داده‌اند.[۳]

انگیزه و چگونگی تألیف کتاب[ویرایش]

جستار وابسته: سربداران

سلطان علی بن مؤید، آخرین امیر سربدار در سال ۷۶۶ ق فرمانروایی سربداران در خراسان را به عهده گرفت. وی به طور رسمی از شهید اول درخواست كرد كه به خراسان برود و منصب مرجعيت را عهده‌دار شود. بخشی از نامه فرمانروای سربداران به شهید اول چنین است: «ما در میان خویش كسی را كه به فتوایش از لحاظ علمی بتوان اعتماد كرد يا مردم بتوانند عقايد درست را از وی فراگیرند نمی‌یابیم. از خدای متعال مسئلت داریم كه حضرتت به ما افتخار حضور و افشاندن نور بخشد، تا از علمش پیروی كنیم و از راه و رسمش رفتار آموزیم. هرگاه لطف فرمایید و با توكل به خدا و پرهيز از عذر آوردن به این جا تشریف بیاورید، مزید احسان خواهد بود.» شهيد اول این درخواست را نپذیرفت، اما كتاب اللمعه الدمشقیه را برای هدایت و راهنمایی شیعیان خراسان در قلمرو حكومت سربداران نوشت.[۴]

خود شهید اول درباره انگیزه تألیف این كتاب در مقدمه آن می گوید:« من این كتاب را به درخواست بعضی از دینداران نوشتم» و شهید ثانی در توضیح آن می گوید: «اين شخص شمس الدین محمد آوی است، كه از نزدیكان و یاران سلطان علی بن مؤید پادشاه خراسان و اطراف آن بود. تا اين كه تیمور لنگ بر قلمرو سلطان علی بن مؤید مسلط شد و او را جبراً با خود برد و حدود سال 795 ق وفات يافت... شهید اول كتاب لمعه دمشقیه را در دمشق در مدت هفت روز، بنا بر نقل فرزند بزرگوارش ابوطالب محمد برای او نوشت و تنها منبعی كه در مدت تألیف آن در اختيار داشته «مختصرالنافع» تألیف محقق اول بوده است.»[۴]

نسخه برداری، تصحیح و شرح کتاب[ویرایش]

شمس الدین آوی نسخه اصل «لمعه دمشقیه» را نزد خود نگه داشت و به همين جهت كسی نتوانست از روی آن نسخه بردارد. فقط یكی از طلاب در بین راه كتاب را از آورنده گرفت و از روی آن نسخه ای رونویسی کرد، اما پيش از مقابله با نسخه اصلی، مسافرت نمود و اشکالاتی در متن بروز کرد. پس از آن در سال 782 ق شهید اول نسخه دوم را ديد و به مناسبت موضوعات، موارد اشكال را اصلاح نمود. به همين جهت لمعه ی تصحیح شده به دست شهید اول با نسخه ی اصلی كتاب در لفظ تفاوت هایی دارد.[۴]

شرح‌های گوناگونی بر کتاب لُمعه نوشته‌اند که معروفترین آنها شرحی از شهید ثانی با عنوان «الروضة البهیة فی شرح اللمعة الدمشقیة» است.محمد جعفر ترشیزی متوفی 1244 هجری از علمای قریه قوژد کاشمر و از شاگردان شیخ جعفر کاشف الغطاء نیز شرحی براین کتاب نوشته است.[۵]

تأثیرات[ویرایش]

جستار وابسته: شرح لمعه

کتاب لمعه از طریق «شرح لمعه» نوشته شهید ثانی بر نظام حقوقی ایران بسیار تأثیرگذار بوده‌است. علاوه بر آن که شرح لمعه مهمترین منبع دروس «متون فقه» رشته تحصیلی حقوق در دانشگاه‌های ایران می‌باشد، منبع اصلی تدوین قانون مدنی ایران و یکی از مهمترین منابع در تدوین قانون مجازات اسلامی ایران نیز به شمار می‌رود که علاوه بر محتوای قانون حتی جنبه‌های شکلی آن‌ها را نیز تحت تأثیر قرار داده‌است. ناصر کاتوزیان حقوق‌دان ایرانی در مورد اهمیت این کتاب می‌نویسد: «شرح لمعه از نظر اسلوب نگارش در میان سایر کتاب‌های فقهی ممتاز است؛ زیرا در عین حال که در بیان مطالب از به کار بردن کلمات زاید به دقت پرهیز شده، از نظر استدلال نیز چیزی از کتب مفصل کم ندارد. به همین جهت می‌توان گفت بهترین و جامع‌ترین کتاب‌های درسی است.»[۶]

منابع[ویرایش]

  1. شهید اول، لمعه (مقدمه جلد ۱) جلد ۱، ص ۲۳ و ۲۴
  2. مختاری، پژوهشی پیرامون شخصیت شهید اول، کیهان اندیشه، کیهان اندیشه 1364 شماره 4
  3. سید احمد فاطمی، وحید نیمه دوم اردیبهشت 1357 شماره 232
  4. ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ زندگی نامه شهید اول
  5. تاریخ علمای خراسان -عبدالرحمان بن نصرالله مدرس شیرازی صفحه 75
  6. شهید ثانی، زین‌الدین بن علی، فقه استدلالی (ترجمه تحریر الروضه فی شرح اللمعة)، مهدی دادمرزی، هفتم، تهران: بهار ۱۳۸۳، کتاب طه، ص ۱۲، ISBN 964-91684-6-X