علم حضوری

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از علم حصولی)
پرش به ناوبری پرش به جستجو

علم حضوری علم به ذات معلوم است بی‌واسطهٔ صورت ذهنی یا نماد آن[نیازمند منبع]. مانند علم به گرسنگی و ترس در همان لحظهٔ تجربهٔ گرسنگی و ترس. از این علم با عناوینی چون علم اشراقی، علم بی‌واسطه و علم وجودی نیز تعبیر شده‌است. در برابر علم حضوری، علم حصولی است.

تعریف[ویرایش متنی]

در این نوع علم، شیء خارجی مستقیماً مورد ادراک فرد ادراک‌کننده قرار می‌گیرد. به بیان دیگر عین خارجی، خودش مورد ادراک قرار می‌گیرد. در علم حضوری، موضوعات ذهنی و عینی اموری واحدند.[۱] علم حضوری عبارت است از شناخت چیزی بدون واسطه یا شناخت چیزی بدون واسطهٔ حکایت کننده. برای نمونه هنگامی که انسان شاد است، آگاهی از این شادی بدون تصویر ذهنی است و در واقع بی‌واسطه و مستقیم است. این نوع از آگاهی که در آن خودِ واقعیّتِ درک شده نزد ادراک‌کننده حضور دارد و واسطه و حائلی میان عالم و معلوم (مُدرِک و مُدرَک) نیست را "حضوری" می‌گویند.[۲] تقسیم علم به حضوری و حصولی، یک تقسیم عقلی است و به فیلسوفان اسلامی اختصاص دارد.

تاریخچه[ویرایش متنی]

علم حضوری یکی از مبانی معرفت‌شناسی و از مفاهیم پایه‌ای در فلسفه اسلامی است. منطق‌دانان نخست در تقسیم علم به حصولی و حضوری از این نوع علم سخن گفته‌اند. البته در مباحث هستی‌شناسی علم، علم النّفس فلسفی و الٰهیات به معنای اخص نیز این تعبیر به کار رفته است. نخستین بار مفهوم ادراک حضوری البته نه خود این اصطلاح، نزد نوافلاطونیانی چون فلوطین و پروکلس مطرح شد. جان لاک، فیلسوف انگلیسی از علم درونی سخن می گوید که بر علم حضوری انطباق دارد. در فلسفه اسلامی، ابن سینا نخستین کسی است که مفهوم علم حضوری در سخن گفتن علم شیء به ذات خود مطرح کرده‌است.[۳] این اصطلاح نزد شیخ اشراق مفهوم گسترده‌تری پیدا می‌کند و مراتبی برای علم حضوری بیان می‌کند.[۴]

دربرابر علم حضوری، علم حصولی است که خود بر دو قسم است:

۱- صورت شیء، که به واسطهٔ حس درک می‌شود. مانند ادراک اشیاء اطراف خود: علم‌ الیقین

۲- مفهوم شیء، که به واسطهٔ عقل درک می‌شود. مانند ادراک مفاهیم نفس و اشیاء اطراف خود: حقّ الیقین

پانویس[ویرایش متنی]

  1. http://ensani.ir/fa/content/57082/default.aspx
  2. فیاضی غلامرضا،ص78، 1389ش،درآمدی بر معرفت شناسی،مرتضی رضایی و احمد حسین شریفی
  3. http://ensani.ir/fa/content/2179/default.aspx
  4. مرتضی مطهری، 1377: ص 307،مطهری، مرتضی: مجموعه آثار استاد شهید مطهری، تهران، انتشارات صدرا، 1377 ش

{{رده:فلسفه اسلامی}

}