شیلند

شیلند

نام بومی: Sjælland
جغرافیا
مکان	دریای بالتیک
مساحت	۷٬۰۳۱ کیلومتر مربع (۲٬۷۱۵ مایل مربع)
کشور
دانمارک
تقسیمات کشوری
منطقه	هوودستادن استان شیلند
بزرگترین منطقه مسکونی	کپنهاگ (جمعیت  ۱٬۱۸۱٬۲۳۹)
جمعیت‌شناسی
جمعیت	۲٬۴۹۱٬۰۹۰
تراکم جمعیت	۳۵۴٫۳ /کیلومتر مربع (۹۱۷٫۶ /مایل مربع)

جزیرهٔ شیلند (به دانمارکی: Sjælland) (به انگلیسی: Zealand) در دریای بالتیک، بزرگ‌ترین جزیرهٔ دانمارک است، و دو استان هوودستادن را در شمال و استان شیلند را در جنوب شامل می‌شود. پایتخت دانمارک (کپنهاگ) در این جزیره و استان هوودستادن واقع است.

شیلند همراه با جزایر کوچکتری همچون لولند، فالستر و مون بخش شرقی کشور دانمارک را تشکیل می‌دهد. مرکز اداری منطقه در شهر سورو قرار دارد. مساحت شیلند در حدود ۷٬۲۲۲ کیلومتر مربع و جمعیت آن نزدیک به ۸۴۰ هزار نفر است.

کپنهاگ، پایتخت دانمارک، با جمعیتی میان ۱٫۳ تا ۱٫۴ میلیون نفر در سال ۲۰۲۰، عمدتاً در ساحل شرقی شیلند و بخشی در جزیرهٔ آماگر واقع شده است. دیگر شهرهای شیلند شامل روسکیلده، هیلرود، نستود، هلسینگور، اسلاگلزه، کوگه، هولبیک و کالوندبورگ هستند.

از نظر اداری، شیلند بین دو منطقه تقسیم شده است: منطقهٔ شهری کپنهاگ و شمال شیلند که به منطقه پایتخت دانمارک تعلق دارند، و بخش عمده‌تر و روستایی‌تر جزیره که جزو منطقه شیلند است.

شیلند و جزایر پیرامون آن دارای سواحل طولانی و بکر هستند. ساحل ماریلیست در جزیرهٔ فالستر از شناخته‌شده‌ترین مقاصد گردشگری منطقه به‌شمار می‌رود. صخره‌های سفید مِنس کلینت در جزیرهٔ مون و جنگل‌های ساحلی «کلتِرسکووین» از مهم‌ترین جاذبه‌های طبیعی این منطقه‌اند.

شیلند از مراکز مهم تاریخی دانمارک است. روسکیلده که در گذشته پایتخت کشور بوده، همچنان جایگاه فرهنگی برجسته‌ای دارد. کلیسای جامع روسکیلده، محل دفن پادشاهان دانمارک، و موزه کشتی‌های وایکینگی از مهم‌ترین جاذبه‌های فرهنگی جزیره‌اند. قلعهٔ ترله‌بورگ که به سال ۹۸۱ میلادی بازمی‌گردد نیز از یادمان‌های تاریخی شاخص محسوب می‌شود.

غذاهای دریایی، از جمله ماهی و صدف، نقش مهمی در خوراک محلی دارند. سموربِرد (نان سنتی دانمارکی) یکی از غذاهای محبوب منطقه است. تولیدات کشاورزی همچون توت‌فرنگی و بلوبری، بستنی‌های ارگانیک و همچنین شراب آلبالویی از جزیرهٔ لولند، به‌ویژه در فردریکسدال، شهرت دارند.

واژه‌شناسی

ریشهٔ نام دانمارکی Sjælland به‌طور دقیق روشن نیست. در دانمارکی نو Sjæl به معنی «روح» است. برخی آن را از واژه‌های نورس باستان siô/sæ (به معنای «دریاچه» یا «دریا») دانسته‌اند. فرضیهٔ رایج‌تر این است که شکل قدیمی Siâland از *selha- («فُک» یا «خلیج عمیق») با پسوند *wundia- («مشابه» یا «نمایانگر») گرفته شده است. با توجه به اینکه روسکیلده یکی از مراکز کهن شیلند و قابل دسترس از طریق فیورد روسکیلده بوده، گمان می‌رود دریانوردان جزیره را به همین سبب چنین نامیده باشند.

نام سوئدی جزیره Själland است و در انگلیسی، شکل Zealand احتمالاً از آلمانی Seeland وام گرفته شده است.

ارتباط با نیوزیلند

کشور جزیره‌ای نیوزیلند از نظر ریشهٔ نام با شیلند ارتباطی ندارد. نیوزیلند از روی نام استان زیلند در هلند نام‌گذاری شده است. با این حال، در قرن نوزدهم مهاجرت اسکاندیناویایی‌ها، به‌ویژه دانمارکی‌ها، به جزیرهٔ شمالی نیوزیلند، به‌خصوص به مناطق جنوبی هاوکس‌بی و شمالی وایراپا، پیوند تاریخی میان دانمارک و نیوزیلند ایجاد کرد.

تاریخ

دانمارکی‌های قبیله‌ای از شیلند و اسکانه برخاستند و گونه‌ای اولیه از زبان‌های ژرمنی شمالی را سخن می‌گفتند. پیش از آن، یوت‌ها در بیشتر یوتلند و جزایر نزدیک ساکن بودند. یوت‌ها بعدها به بریتانیا مهاجرت کردند و در نواحی کنت، جزیره وایت و دیگر مناطق مستقر شدند، اما با هجوم آنگل‌ها و ساکسون‌ها در جامعهٔ آنگلوساکسون‌ها جذب یا حذف شدند. باقی‌ماندهٔ جمعیت یوت در یوتلند با دانمارکی‌ها درآمیختند.

«قانون شیلندیک والدِمار» در سدهٔ ۱۳ میلادی تصویب شد. پیش از آن، قوانین یوتلندیک، شیلندیک و اسکانه‌ای وجود داشت و یکپارچگی قانونی در دانمارک دیده نمی‌شد. رینگستد و سپس روسکیلده نخستین مراکز سیاسی و مذهبی مهم شیلند بودند و بعدها این نقش به کپنهاگ منتقل شد. دیگر مراکز مذهبی مهم پیش از اصلاحات مذهبی، صومعه سورو و صومعه اسروم بودند. موقعیت راهبردی شیلند در ورودی اورسوند، به‌ویژه پس از ساخت قلعه کرونبورگ و اعمال «عوارض اورسوند»، شهر هلسینگور را به مهم‌ترین بندر پس از کپنهاگ بدل کرد.

بخش بزرگی از شمال شیلند از اواخر سدهٔ ۱۶ تا سده‌ها بعد در اختیار خاندان سلطنتی بود و به‌عنوان شکارگاه سلطنتی استفاده می‌شد. املاک محلی در اقتصاد دیگر بخش‌های جزیره نقش اساسی داشتند. مراکز صنعتی اولیه خارج از کپنهاگ شامل موله‌اون با آسیاب‌های آبی‌اش، کارخانه اسلحه کرونبورگ در هلبک، کارخانه فردریک در فردریکسورک و کارخانه نساجی کونگ در وردینگبورگ بودند. بخش‌های بزرگی از جنوب جزیره در سدهٔ ۱۸ بخشی از «منطقه سواره‌نظام وردینگبورگ» بودند.

نخستین راه‌آهن‌های شیلند در ۱۸۴۷ توسط شرکت راه‌آهن شیلند ساخته شد. نخستین خط میان کپنهاگ و روسکیلده در همان سال افتتاح شد.

خاستگاه اسطوره‌ای

فوارهٔ گفیون در کپنهاگ، نشان‌دهندهٔ الهه گفیون در حال جدا کردن شیلند از سوئد.

در اساطیر نورس آمده است که الههٔ گفیون با فریب گیلفی، پادشاه سوئد، تکه‌ای از زمین را جدا کرد و به دانمارک آورد و بدین ترتیب شیلند پدید آمد. جای خالی این زمین در سوئد با آب پر شد و به صورت دریاچه درآمد. گفته می‌شود میان شکل جزیرهٔ شیلند و دریاچه ونرن در سوئد شباهت جغرافیایی وجود دارد.

جغرافیا

جزیرهٔ شیلند (Sjælland) و تنگه‌های دانمارک میان دانمارک و سوئد که دریای بالتیک (سمت راست) را به اقیانوس اطلس وصل می‌کنند.

شیلند پرجمعیت‌ترین جزیرهٔ دانمارک است. شکل نامنظمی دارد و در شمال جزایر لولند، فالستر و مون واقع شده است. جزیرهٔ کوچک آماگر درست در شرق آن قرار دارد.

شِیلَند بزرگ‌ترین و پرجمعیت‌ترین جزیره در دانمارک (به‌جز گرینلند و جزیره دیسکو که از نظر مساحت بزرگ‌ترند) با مساحت ۷٬۰۳۱ کیلومتر مربع (۲٬۷۱۵ مایل مربع) است. جمعیت آن در اول ژانویهٔ ۲۰۲۰ برابر با ۲٬۳۱۹٬۷۰۵ نفر بود که ۴۰ درصد جمعیت کل کشور را تشکیل می‌دهد.

شیلند از نظر وسعت، سیزدهمین جزیرهٔ بزرگ اروپا و از نظر جمعیت، چهارمین جزیرهٔ پرجمعیت آن است. این جزیره از طریق پیوند ثابت کمربند بزرگ به اسپروئو و فونن، و از طریق چند پل در کپنهاگ به آماگر متصل است. غیرمستقیم، از راه آماگر و پل اورسوند، شیلند به اسکانه در سوئد نیز وصل می‌شود. در جنوب، پل استورستروم و پل‌های فارو آن را به فالستر و از آنجا به لولند متصل می‌کنند، جایی که تونل فه‌مارنبلت به سمت آلمان در دست برنامه‌ریزی است.

کپنهاگ عمدتاً در شیلند است اما بخشی در شمال آماگر امتداد یافته. پل‌ها و متروی کپنهاگ شیلند را به آماگر وصل می‌کنند و آماگر نیز از طریق پل اورسوند به اسکانه در سوئد متصل است. شیلند از غرب از طریق پیوند ثابت کمربند بزرگ به فونن وصل می‌شود و فونن هم با پل به یوتلند متصل است.

در ۵ ژوئن ۲۰۰۷، شبکهٔ منطقه‌ای DR گزارش داد که کوبانکه در جنوب‌شرق و نزدیک شهر رونه با ارتفاع ۱۲۲٫۹ متر بلندترین نقطهٔ طبیعی شیلند است. گیلدن‌لووشوی در جنوب روسکیلده ۱۲۶ متر ارتفاع دارد، اما بخشی از آن تپه‌ای مصنوعی از سدهٔ ۱۷ است و بلندترین نقطهٔ طبیعی آن ۱۲۱٫۳ متر است.

شیلند نام خود را به دورهٔ سلاندین در پالئوسن داده است.

منابع

• مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Zealand». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در مارس ۲۰۱۶.