سرود رولاند

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
هشت بخش از سرود رولان در یک نگاره.

سرود رولان (به فرانسوی: La Chanson de Roland) یکی از نخستین آثار اصلی ادبیات فرانسه است که عده‌ای به خاطر خط نخست متن که می‌گوید Ci falt la geste que Turoldus declinet معتقدند شخصی به نام تورولد نویسندهٔ آن بوده است.

از این اثر نه نسخه در دست است که نشانگر محبوبیت این سرود در سده‌های دوازدهم تا چهاردهم میلادی است. قدیمی‌ترین دست‌نویس به‌جا مانده دست‌نویس آکسفورد است که مربوط به سدهٔ دوازدهم است[۱] و متن آن ۴٬۰۰۴ خط دارد. نویسندهٔ این متن ناشناخته است ولی متن آن در سال ۱۸۴۳ به دست شخصی به نام راهب دلارو پیدا شده است که مورخین معتقدند اصلی است.[۲] این متن چهار هزار سطر دارد در حالی که قدیمی‌ترین نسخه‌ای که از این متن در دست دست داریم نه هزار سطر است.[۳] بندهای این شعر چنان‌که در ژانر حماسی» معمول است لس (laisse) نام دارد و آخر هر لس به جای قافیه جناس مصوت یا همآوایی (assonance) دارد. همآوایی یعنی واکهٔ ادا شدهٔ هجای آخر یکی باشد. مثالی که می‌تواند فرق آن با قافیه را نشان بدهد دو واژهٔ "میز" و "پیر" است که هم قایفه نیستند ولی همآوایی دارند. بعدها تروبادورها این متن را به صورت آواز درآوردند.[۴]

این شعر حماسی نخستین و برجسته‌ترین نمونه اثر در سبک پهلوان‌نامه فرانسوی (به فرانسوی: chanson de geste از gesta در لاتین به معنای حرکات ماجراجویانه) است و در کنار حماسه ال سید از نخستین نمونه‌های حماسی قرون وسطی به شمار می‌آید. داستانی که در این اثر آمده است داستان نبرد تنگه رونسوو[۵] است که در ۱۵ اوت ۷۷۸ رخ داد و طی آن پس‌قراولان فرانکی شاه شارلمانی که مجموعه‌ای غنی از غرامت‌ها را حمل می‌کردند مورد حمله دشمن قرار گرفتند. رولان یک شوالیه و مارکی منطقهٔ مارش دُ برتانی بود که بین برتانی، نوستری و آکیتن واقع است و در راس شوالیه‌های هم پیمانش برای پس گرفتن پامپلون در برابر ارتش وسکون متشکل از نظامیان منطقهٔ اسپانیای کنونی می‌ایستد.

بنیان تاریخی[ویرایش]

بر اساس کتاب سال کارولنژی‌ها (یا ویتا کارولی به معنی زندگی نامهٔ شارلمانی) نوشتهٔ اگینهارد تاریخ نویس سلیمان ابن العربی پس قراول شالمانی بعد از نبردی در اسپانیا به دعوت هم پیمانش شهردار بارسلون تصمیم می‌گیرد به رهبری رولان در یکی از تنگه‌های پیرنه (که بعدها نام رنسوو بر آن گذاشتند و در نسخه‌های اولیه نیست) در برابر حملهٔ غافلگیر کنندهٔ وسکون‌ها بایستد و ظاهراً تا آخرین نفر کشته می‌شوند.[۶] تاریخ نویسان اتفاق نظر دارند که شوالیه‌های شارلمانی در این نبرد برابر وسکون‌ها ایستادند[۷]و برخلاف آنچه در مطالعات ادبی معروف شده است به هیچ عنوان سخن از درگیری با سپاه اعراب مسلمان نیست.[۸]

با این‌که این سرود را گاه گونه‌ای رمان نامیده‌اند ولی نمی‌توان در مورد آن در معنی جدید رمان صحبت کرد. سرود رولان بخشی است از یک رشته داستان دربارهٔ شارلمانی، شاه فرانک‌ها. از حدوداً هفتاد داستان فرانکی امروزه در حدود دوازده داستان در دست است. کارهای پهلوانی که در این داستان‌ها به شارلمانی نسبت داده شده به اندازه‌ای است که هیچ شخصی نمی‌تواند به تنهایی این کارها را انجام داده‌باشد. شالودهٔ سرود رولان و داستان‌های مشابه ادبیات عامیانه توده مردم است که دربارهٔ شارلمانی و دودمان کارولنژی‌ها رواج داشت؛ لذا این اثر یکی از بهترین نمونه‌های تبدیل تاریخ به افسانه است که با هدف پاسداشت اخلاق شوالیه گری و ارزش‌های دوران زمین‌داری و ایمان کلیسایی صورت می‌گیرد.

پای رولان، در ایتخاسو در کنار رود نیو

بعید نیست که در دوران فتح اروپا و درگیری مسیحیان اروپا با مردم شرق مدیترانه این متن را برای تهییج احساس ملی جنگجویان بازنویسی کرده باشند که این باعت می‌شود داستان جنگ سرزمینی رنسوو به یک جنگ دینی تبدیل شده باشد.[۹] . ژوزف بدیه (۱۸۶۴–۱۹۳۴) معتقد است بخش‌های چشمگیری از این کتاب در مسیر سن ژاک دکوموپستل نوشته شده است که از رنسوو می‌گذرد و تروبادورها در این مسیر در اتراق گاه‌ها این اشعار را برای مردم می‌خوانده‌اند.[۱۰] همین فرضیه در کودکس کالیکستینوس (codex Calixtinus) یا لیبر سانکتی یاکوبی (کتاب مقدس یعقوب) (کتاب ششم تاریخ شارلمان و رولان Historia Karoli Magni et Rotholandi) نیز ذکر شده است.[۱۱] این شعر شباهت‌های چشمگیری با ترانهٔ رنسوو دارد که بخش مهمی از ترانهٔ ال سید است.[۱۲]

کشف متن[ویرایش]

آنری مونن در سال ۱۸۳۲ شعری به این نام را در کتابخانهٔ دربار پیدا می‌کند، فرانسیسک میشل در سال ۱۸۳۷ متن را بر اساس نسخهٔ دیگری در آکسفورد انگلیس ویرایش می‌کند و بعد نسخه‌هایی دیگر در ونیز، ورسای، لیون و کمبریج پیدا می‌شود. از این میان نسخه‌ای که در آکسفورد است ظاهراً اعتبار بیشتری دارد و دست‌نویس کاتبی آنگلو نرمن است که در حدود سال ۱۱۷۰ نوشته شده است.[۱۳].

این شعر حماسی را می توان به چهار بخش تقسیم کرد:

  • 1. خیانت گانلون

گانلون برادر همسر شارلمانی و پدر همسر رولان است و از این که شارلمانی رولان را به وی ترجیح می دهد حسادت می کند. به همین دلیل با مارسیل شاه کافران برای کشتن رولان تبانی می کند. این بخش از بند 1 تا 79 رادربرمی گیرد.

  • 2. جنگ رنسوو

رولان و دوستش اولیویه به همراه تعداد زیادی از کافران و فرانک ها همه در جنگ می میرند. این بخش بندهای 80 تا 176 را دربرمی گیرد.

  • 3. انتقام شارلمانی از کافران

رولان با بوق عاج شارلمانی را خبر می کند ولی وقتی ارتش شارلمانی می رسد او دیگر مرده است. شارملانی با تایید الاهی به کافران پاتک زده و آن ها را نابود می کند. این بخش بندهای 177 تا 266 را دربرمی گیرد.

  • 4. قضاوت گانلون

پس از پایان جنگ شارلمانی گانلون را به مرگ محکوم می کند به ترتیبی که چهار دست و پایش را از چهار سو بکِشند و بکَنند.

دانستنی‌ها[ویرایش]

از نام‌های شخصیت‌ها در سرود رولان برای نام‌گذاری عوارض جغرافیایی بر سطح یاپتوس، از قمرهای سیاره کیوان (زحل)، استفاده شده‌است. در کاتالان مکان‌های بسیاری به نام رولان نام گذاری شده است نظیر Rotllà, Rutlan و غیره. در ایتخاسو در بخش باسک و نیر در قسمت شمالی فرانسه دو منطقه هست که سوراخ عظیمی در دل طبیعت هست و می‌گویند این جای سم اسب رولان است که در زمان فرار از دست واسکون‌ها روی کوه تا امروز باقی مانده است.

منابع[ویرایش]

Wikipedia contributors, "The Song of Roland," Wikipedia, The Free Encyclopedia, (accessed August 24, 2009).

  1. Manuscrit d’Oxford sur Wikisource.
  2. La Chanson de Roland, Éditions Chez Jean de Bonnot, 1975.
  3. Michel Zink, Introduction à la littérature française du Moyen Âge, éd. Le Livre de Poche 1993, p. 33.
  4. Écouter document sonore de France Culture enregistré par Henri Van Lier intitulé De Roland à Iseult dans Une histoire langagière de la littérature.
  5. Roncevaux
  6. Frédéric Boyer, «La Chanson de Roland» , émission La Marche de l'Histoire sur France Inter, 21 février 2013.
  7. Ou les Gascons, selon Robert Lafont
  8. Philippe Lançon, « Boyer au cimetière des olifants » sur Libération, 9 janvier 2013.
  9. [books.google.fr/books?id=c9YqAQAAMAAJ Documents], 62, 2007. Consulté le 16 septembre 2015. Empty citation (help) , p. Missing parameter/s! (Template:P.)17
  10. [books.google.fr/books?id=EmYlAQAAIAAJ Saint Jacques de Compostelle], Étoile du Sud, 1999. Consulté le 16 septembre 2015. Empty citation (help) , p. Missing parameter/s! (Template:P.)10.
  11. [books.google.fr/books?id=F_yW2xNKSuMC&pg=PA8&dq=Chanson+de+Roland+codex+Calixtinus&hl=fr&sa=X&ved=0CCgQ6AEwAmoVChMIjLad6676xwIVCGg-Ch26hA0T#v=onepage&q=Chanson%20de%20Roland%20codex%20Calixtinus&f=false The Reign of Chivalry], 2005, p. Missing parameter/s! (Template:P.)8. Consulté le 16 septembre 2015.
  12. [books.google.fr/books?id=VQsrAAAAIAAJ&q=Chanson+de+Roland+analogies+Cantar+de+Roncesvalles&dq=Chanson+de+Roland+analogies+Cantar+de+Roncesvalles&hl=fr&sa=X&ved=0CCcQ6AEwAWoVChMIoZCNgbH6xwIVSco-Ch39gANo Bibliothèque de la Faculté de philosophie et lettres de l'Université de Liège], 120 à 122, L’Université, 1951. Consulté le 28 mars 2015.
  13. الگو:Module biblio/span initialالگو:Module biblio/libelléالگو:Module biblio/indication de langueLa chanson de Roland, Classiques Larousse, Larousse, الگو:Inscription dateالگو:COinS bibliographique.

برای مطالعه بیشتر[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]