ریخت‌زایی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

ریخت‌زایی یا موفوجنسیس یک فرایند زیستی که در آن جاندار به خود چهره می‌گیرد و ریخت جاندار در آن پدید می‌آید.به عبارت ساده تر به معنای قابلیت زیست‌شناختی یک موجود زنده در پروراندن شکل ظاهری خود است.[۱] این فرایند، در کنار فرایندهای رشد یاخته و دگرگونی یاخته یکی از سه بخش پایه‌ای زیست‌شناسی رشد می‌باشد.[۲]

تاریخچه[ویرایش]

این ایده در سال ۱۹۵۲ توسط تورینگ مطرح گردید. تورینگ از سال ۱۹۵۲ تا زمان مرگش در سال ۱۹۵۴ روی زیست‌شناسی ریاضیاتی کار کرد، به ویژه مورفوجنسیس. او در ۱۹۵۲ یک مقاله با موضوع «اساس شیمیایی مورفوجنسیس»منتشر کرد.[۳]

در نظر بگیرید که بادی مداوم روی شنهای صحرا می وزد و انواع شکلها را میسازد ذرات خود به خود به شکل موج و چین و چروک در می آیند. دلیل این پدیده را بایستی در وابستگی وقایع به هم دانست. پدید‌ه‌های آشوبناک غیر خطی را نمی‌توان با یک ماشین تورینگ و به عبارت دقیقتر معادلات جبری محاسبه کرد. راه‌راه‌های نقش‌بسته بر پوست گور خرها و قیافه ماهیان گرمسیری نیز جزو همین دسته از پدیده ها قرار می گیرند.

تورینگ در معادلات دیفرانسیل خود در خلال سال‌های ۱۹۵۲ تا ۵۴ راجع به پدیده مورفوجنسیس توصیف کرده بود که به‌همین‌شکل ایجاد می‌شوند.

با وجود اینکه معادله ی تورینگ کامل نبود ولی اولین قدمها در کاربردی بودن ریاضی در زمینه سیستم های پیچیده شد.[۱]

در دانش جغرافیا ریخت‌زایی یا مورفوژنز به منشا و چگونگی گسترش اشکال ناهمواری‌ها گفته می‌شود.[۴]

پانویس[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ «Radiozamaneh - 14 new articles». archive.feedblitz.com. بازبینی‌شده در 2016-12-09. 
  2. مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Morphogenesis». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی ، بازبینی‌شده در ۲۱ تیر ۱۳۹۱.
  3. آلن تورینگ
  4. فرهنگ اصطلاحات جغرافیای طبیعی، سیاوش شایان، انتشارات مدرسه، ۱۳۸۴