دره وهمی
درّهٔ وهمی یا درۀ وهمانگیز (به انگلیسی: Uncanny valley) فرضیهای در زیباییشناسی است. بر اساس این فرضیه، اگر ویژگیها و حرکتهای یک پدیدهٔ مصنوعی تقریباً همانند نمونهٔ طبیعی باشد (ولی نه کاملاً مطابق با آن)، اغلب بینندگان نسبت به آن حس دافعه خواهند داشت. منظور از «درّه» در این جا کاهش منحنی «پذیرش زیباییشناسانهٔ» پدیده برای بینندگان است، وقتی که شباهت پدیدهٔ مورد بررسی به نمونهٔ طبیعی بیشتر میشود. نمونههای این رفتار در رباتیک[۲] و پویانمایی سهبعدی رایانهای[۳][۴] دیده میشود.
فرضیهٔ درّهٔ وهمی میگوید که اگر ظاهر یک ربات هر چه بیشتر شبیه یک انسان واقعی شود، در آغاز واکنش احساسی برخی از بینندگان به ربات مثبتتر میشود، ولی از مرحلهای به بعد این واکنش به سرعت افت کرده و تبدیل به حس دافعه میشود. با این حال، اگر شباهت ربات به چهرهٔ انسانی آن قدر زیاد شود که از چهرهٔ انسان واقعی قابل تشخیص نباشد، واکنش احساسی دوباره مثبت میشود و به درجهٔ همذاتپنداری بین آن دو میرسد.
این مفهوم به نقطهای خاص اشاره دارد که در آن، شباهت یک موجود یا جسم مصنوعی (مانند رباتها، شخصیتهای کامپیوتری و عروسکها) به انسان واقعی به حدی میرسد که دیگر «جذاب» یا «دوستداشتنی» نیست، بلکه برعکس، احساسی عمیق از ناخوشایندی، وحشت و بیزاری را در بیننده برمیانگیزد.
مغز انسان، به عنوان یک سیستم پردازشگر پیچیده، همواره در حال اسکن محیط برای تشخیص الگوهای انسانی است. زمانی که با یک کارتون یا یک ربات بسیار ساده روبرو باشد، مغز به راحتی آن را به عنوان یک شیء غیرزنده طبقهبندی میکند. اما درست در لحظهای شباهت به انسان بسیار نزدیک میشود، اما در جزئیات ریز (مانند حرکات چشم، بافت پوست یا حالات چهره) دچار نقص میشود، سیستم شناختی ما دچار نوعی تضاد شناختی میشود. مغز نمیتواند تصمیم بگیرد که این موجود انسان است یا شیء، و همین ابهام، هشدارهای تکاملی را فعال کرده و حس ترس و انزجار شدیدی را ایجاد میکند.
در بسیاری از فیلم هایی با ژانر ترسناک از دره وهمی برای ایجاد حس ترس به کار گرفته شده است.
منابع
[ویرایش]- ↑ Tinwell, Angela (2014-12-04). The Uncanny Valley in Games and Animation. CRC Press. pp. 165–. ISBN 9781466586956. Retrieved 13 January 2015.
- ↑ "The Truth About Robotic's Uncanny Valley - Human-Like Robots and the Uncanny Valley". Popular Mechanics. 2010-01-20. Archived from the original on 26 August 2013. Retrieved 2011-03-20.
- ↑ When fantasy is just too close for comfort - The Age, June 10, 2007
- ↑ Digital Actors in ‘Beowulf’ Are Just Uncanny - New York Times, November 14, 2007
- ↑ MacDorman, 2005.