باربارلا (فیلم)

باربارلا
پوستر فیلم اثر رابرت مک‌گینیس
کارگردان	روژه وادیم
تهیه‌کننده	دینو د لائورنتیس
فیلمنامه‌نویس	Terry Southern روژه وادیم Claude Brulé ژان کلود فورست
بر پایه	باربارلا اثر ژان کلود فورست
بازیگران	جین فوندا جان فیلیپ لا آنیتا پالنبرگ مایلو اوشی مارسل مارسو کلود دوفا اوگو تونیاتسی دیوید همینگز جانکارلو کوبلی سرژ مارکان رومولو والی ورونیک وندل کیتی سوان
موسیقی	موریس ژار چارلز فاکس
فیلم‌بردار	کلود رنوا
تدوینگر	ویکتوریا مرسانتون
توزیع‌کننده	پارامونت پیکچرز
تاریخ‌های انتشار	۱۰ اکتبر ۱۹۶۸ (۱۹۶۸-۱۰-۱۰)
مدت زمان	۹۸ دقیقه
کشور	فرانسه ایتالیا
هزینهٔ فیلم	$۹ میلیون
فروش گیشه	$۲٫۵ میلیون (آمریکا)

باربارلا (انگلیسی: Barbarella) فیلمی در ژانر علمی–تخیلی، ماجراجویی، و فانتزی به کارگردانی روژه وادیم است که در سال ۱۹۶۸ منتشر شد. این فیلم بر اساس مجموعه کمیکی به همین نام اثر ژان کلود فورست ساخته شده است. از بازیگران آن می‌توان به جین فوندا در نقش اصلی، جان فیلیپ لا، آنیتا پالنبرگ، مارسل مارسو، دیوید همینگز، اوگو تونیاتسی، کلود دوفا و مایلو اوشی اشاره کرد.

این فیلم یکی از سکسی‌ترین فیلم‌های تاریخ سینما می‌باشد.

وادیم که پیش‌تر به داستان‌های مصور و علمی-تخیلی ابراز علاقه کرده بود، پس از خریداری حقوق سینمایی این مجموعه داستان مصور توسط تهیه‌کننده دینو د لائورنتیس، برای کارگردانی باربارلا به کار گرفته شد. وادیم پیش از انتخاب فوندا، که در آن زمان همسرش بود، کوشید تا چندین بازیگر زن را برای ایفای نقش اصلی برگزیند. تری سترن، از دوستان وادیم، فیلم‌نامهٔ اولیه را نوشت. این فیلم‌نامه در حین فیلم‌برداری دستخوش تغییرات چشمگیری شد و در نهایت نام هفت نویسندهٔ دیگر، از جمله وادیم و فارست، در نسخه نهایی به عنوان نویسنده ذکر شد. فارست همچنین در طراحی صحنهٔ فیلم نیز همکاری داشت. فیلم‌برداری این اثر بلافاصله پس از تکمیل اقتباس دیگری از داستان‌های مصور توسط د لائورنتیس به نام Danger: Diabolik آغاز شد و تعدادی از بازیگران و عوامل فنی در هر دو فیلم مشترک بودند.

این فیلم به‌ویژه در بریتانیا با استقبال روبرو شد و عنوان دومین فیلم پرفروش سال را در آنجا کسب کرد. منتقدان سینماییِ وقت، جلوه‌های دیداری و فیلم‌برداری باربارلا را ستودند، اما خط داستانی آن را پس از چند صحنهٔ نخست، ضعیف ارزیابی کردند. اگرچه برنامه‌ریزی‌های متعددی برای ساخت دنباله‌ها، بازسازی‌ها و دیگر اقتباس‌ها انجام شده، اما هیچ‌یک به مرحلهٔ تولید نرسیده‌اند.

داستان

در آینده‌ای نامشخص، باربارلا، ماجراجوی فضایی، از سوی رئیس‌جمهور زمین مأموریت می‌یابد تا «دوراند دوراند» را از سامانهٔ سیاره‌ای نَعامهٔ سوم بازگرداند. دوراند مخترع سلاحی لیزری به نام پرتو پوزیترونی است که رهبران زمین بیم آن دارند موجب کشتار جمعی شود. باربارلا روی شانزدهمین سیارهٔ «نعامه سوم» سقوط می‌کند و توسط دو کودک بیهوش می‌شود. آن‌ها او را به لاشهٔ یک سفینهٔ فضایی می‌برند، دست‌وپایش را می‌بندند و با استفاده از عروسک‌های مکانیکی که دندان‌هایی تیغ‌مانند دارند به او حمله می‌کنند. باربارلا توسط مارک هند، «شکارچی» (Catchman) که برای یافتن کودکان سرگردان در یخ‌ها گشت‌زنی می‌کند، نجات می‌یابد. هند به او می‌گوید که دوراند در شهر سوگو است و پیشنهاد می‌کند او را با قایق یخی خود به سفینه‌اش برساند. هنگامی که باربارلا پیشنهاد جبران محبت او را می‌دهد، هند از او تقاضای همبستری می‌کند. باربارلا گیج می‌شود، زیرا زمینی‌ها دیگر تماس جسمانی صمیمانه ندارند؛ بلکه قرص‌هایی مصرف می‌کنند «تا زمانی که همدلی کامل حاصل شود». هند پیشنهاد می‌کند که در عوض در تختخوابش رابطه داشته باشند. باربارلا تسلیم می‌شود و لذت می‌برد، اما اذعان می‌کند که درک می‌کند چرا آمیزش جنسی در زمین کاری بدوی و برهم‌زنندهٔ تمرکز تلقی می‌شود.

باربارلا سیاره را ترک می‌کند و در هزارتویی سقوط می‌کند که محل زندگی رانده‌شدگان تبعیدی از شهر سوگو است. او توسط پایگار پیدا می‌شود؛ فرشته‌ای نابینا که ارادهٔ پرواز را از دست داده است. پایگار او را به پروفسور پینگ معرفی می‌کند که پیشنهاد تعمیر سفینه‌اش را می‌دهد. پس از آنکه باربارلا با همبستری با پایگار ارادهٔ پرواز را در او زنده می‌کند، پایگار او را با پرواز به سوگو می‌برد؛ شهری آکنده از خشونت و هرزگی. پایگار و باربارلا توسط ملکهٔ سیاه سوگو و پیشکارش دستگیر می‌شوند. پیشکار، ماتموس را توصیف می‌کند: انرژی زنده به شکل مایع، که از افکار پلید نیرو می‌گیرد و به عنوان منبع انرژی سوگو که بر فراز آن بنا شده، استفاده می‌شود. پایگار متحمل مصلوب شدنی ساختگی می‌شود و باربارلا در قفسی قرار می‌گیرد که صدها پرنده آمادهٔ حمله به او هستند. او توسط دیلدانو، رهبر جنبش زیرزمینی محلی نجات می‌یابد که در تعقیب دوراند به او می‌پیوندد. دیلدانو کلیدی نامرئی برای ورود به تالار رؤیاهای ملکهٔ سیاه، جایی که ملکه می‌خوابد، به او می‌دهد.

پس از بازگشت به سوگو، باربارلا بی‌درنگ توسط پیشکار دوباره دستگیر می‌شود. پیشکار او را در «ماشین افراط» قرار می‌دهد که لذت جنسی مرگباری القا می‌کند. او بیش از توان ماشین دوام می‌آورد و باعث خرابی آن می‌شود. پیشکار که از نابودی ماشین شوکه شده، هویت خود را به عنوان دوراند دوراند فاش می‌کند. باربارلا شگفت‌زده می‌شود زیرا او تنها ۲۵ سال دارد اما به شدت پیر شده است—که از عوارض جانبی ماتموس است. دوراند قصد دارد ملکهٔ سیاه را سرنگون کرده و رهبر جدید سوگو شود، که این کار مستلزم استفاده از پرتو پوزیترونی و دسترسی به تالار رؤیاهای ملکه است. دوراند باربارلا را به تالار می‌برد و با کلید نامرئی او را در آنجا حبس می‌کند. او ملکه را می‌بیند که هشدار می‌دهد اگر دو نفر در تالار باشند، ماتموس آن‌ها را خواهد بلعید. هم‌زمان با آغاز حملهٔ دیلدانو و شورشیانش به شهر، دوراند کنترل سوگو را به دست می‌گیرد. ملکهٔ سیاه با رها کردن ماتموس برای نابودی سوگو تلافی می‌کند. به خاطر پاک‌دامنی باربارلا، ماتموس حبابی محافظ پیرامون او و ملکهٔ سیاه تشکیل می‌دهد و آن‌ها را به سلامت بیرون می‌فرستد. آن‌ها پایگار را می‌یابند که آن‌ها را در آغوش می‌گیرد و پرواز می‌کند. هنگامی که باربارلا از پایگار می‌پرسد چرا یک ستمگر را نجات داد، او پاسخ می‌دهد که فرشته خاطره‌ای از گذشته ندارد.

بازیگران

• جین فوندا در نقش باربارلا
• جان فیلیپ لا
• آنیتا پالنبرگ
• مارسل مارسو
• اوگو تونیاتسی
• دیوید همینگز
• رومولو والی
• سرژ مارکان
• جانکارلو کوبلی
• ورونیک وندل
• کیتی سوان

تولید

توسعه و نگارش

دینو د لائورنتیس، تهیه‌کننده، پس از خرید حقوق سینمایی داستان‌های مصور باربارلا اثر ژان-کلود فارست، قرارداد توزیعی را در ایالات متحده میان شرکت فرانسوی «ماریان پروداکشنز» و پارامونت پیکچرز منعقد کرد. او برنامه‌ریزی کرد تا فیلم Danger: Diabolik را که فیلمی کم‌هزینه‌تر بود، بسازد تا به تأمین هزینه‌های تولید کمک کند. در سال ۱۹۶۶، روژه وادیم ستایش خود را نسبت به داستان‌های مصور (به‌ویژه بادام زمینی‌ها اثر چارلز شولتس) ابراز کرد و گفت که «طنز بی‌پروا و اغراق ناممکن در نوار-قصه‌های مصور» را دوست دارد و می‌خواهد «در فیلم بعدی‌ام، باربارلا، خودم کاری به آن سبک انجام دهم.» وادیم این فیلم را فرصتی برای «به‌تصویرکشیدن اخلاقیاتی نوین و آینده‌گرا» می‌دید… «باربارلا نسبت به بدن خود [هیچ] احساس گناهی ندارد. من می‌خواهم از اروتیسم چیزی زیبا بیافرینم.» همسرش، جین فوندای بازیگر، اشاره کرد که وادیم طرفدار ژانر علمی-تخیلی بود؛ به گفتهٔ این کارگردان: «در علمی-تخیلی، فناوری همه‌چیز است… شخصیت‌ها بسیار خسته‌کننده‌اند—آن‌ها فاقد روان‌شناسی هستند. من می‌خواهم این فیلم را به‌گونه‌ای بسازم که گویی با دوربینم که مستقیماً روی شانه‌ام قرار دارد به سیاره‌ای ناشناخته وارد شده‌ام—همانند خبرنگاری که در حال تهیهٔ یک فیلم خبری است.»

پس از آنکه تری سترن نگارش دیالوگ‌های پیتر سلرز برای فیلم کازینو رویال را به پایان رساند، به پاریس پرواز کرد تا با وادیم و فوندا دیدار کند. سترن که در اوایل دههٔ ۱۹۵۰ وادیم را در پاریس می‌شناخت، نوشتن یک کمدی علمی-تخیلی بر اساس یک کتاب مصور را چالشی تازه می‌دید. او از نوشتن فیلم‌نامه لذت می‌برد، به‌ویژه صحنهٔ آغازین برهنه شدن و صحنه‌هایی که اسباب‌بازی‌های رباتیک کوچک باربارلا را تعقیب می‌کنند تا او را گاز بگیرند. سترن از کار با وادیم و فوندا لذت می‌برد، اما احساس می‌کرد که د لائورنتیس تنها قصد دارد فیلمی کم‌هزینه بسازد که لزوماً فیلم خوبی نباشد. سترن بعدها گفت: «وادیم علاقهٔ خاصی به فیلم‌نامه نداشت، اما بسیار سرگرم‌کننده بود و چشمی تیزبین برای تشخیص امر اروتیک، گروتسک و ابزورد داشت. و جین فوندا از هر نظر فوق‌العاده بود.» سترن از اینکه دید فیلم‌نامه‌اش علاوه بر خودش، به نام وادیم و چندین فیلم‌نامه‌نویس ایتالیایی دیگر ثبت شده است، شگفت‌زده شد. فیلم‌نامه‌نویسانی که نامشان در تیتراژ آمد شامل کلود بروله، ویتوریو بونیچلی، کلمنت بیدل وود، برایان دگاس، تیودور گیتس و فارست بودند؛ دگاس و گیتس پس از آنکه د لائورنتیس تحت‌تأثیر کارشان در Danger: Diabolik قرار گرفت، استخدام شدند. چارلز بی. گریفیث بعدها گفت که او کاری بدون ذکر نام روی فیلم‌نامه انجام داده بود؛ تیم تولید پس از سترن «چهارده نویسندهٔ دیگر را استخدام کرد تا به من رسیدند. نام من در تیتراژ نیامد چون من آخرین نفر بودم.» به گفتهٔ گریفیث، او «حدود یک‌چهارم فیلمی را که فیلم‌برداری شده بود بازنویسی کرد که سپس دوباره فیلم‌برداری شد، و من این مفهوم را اضافه کردم که هزاران سال از وجود خشونت گذشته است، به‌طوری که باربارلا در تمام طول فیلم بسیار ناشی و دست‌پاچه است. او به پای خودش شلیک می‌کند و کارهایی از این دست. خیلی مضحک بود. بخش‌های مربوط به کلود دوفین و اتاق خودکشی نیز بخشی از مشارکت من در فیلم بود.»

پیش‌تولید و انتخاب بازیگر

روژه وادیم و جین فوندا در رم، ۱۹۶۷

پیش از آنکه جین فوندا برای نقش باربارلا انتخاب شود، به سراغ چندین بازیگر زن دیگر رفته بودند: بریژیت باردو که علاقه‌ای به نقشی با ماهیت جنسی نداشت، ویرنا لیزی که به دلایل مشابه نقش را رد کرد و سوفیا لورن که باردار بود و احساس می‌کرد مناسب این نقش نیست. فوندا دربارهٔ فیلم تردید داشت، اما وادیم با گفتن اینکه علمی-تخیلی ژانری به‌سرعت در حال تحول است، او را متقاعد کرد. پیش از فیلم‌برداری باربارلا، او موضوع دو رسوایی جنسی بود: نخست زمانی که بدن برهنهٔ او در یک بیلبورد هشت‌طبقه برای تبلیغ افتتاحیه فیلم دایره عشق در سال ۱۹۶۵ به نمایش درآمد، و دوم زمانی که چندین عکس برهنهٔ بی‌هوا از صحنهٔ فیلم‌برداری بستهٔ وادیم برای فیلم The Game Is Over سال بعد به مجلهٔ پلی‌بوی فروخته شد. به گفتهٔ زندگی‌نامه‌نویس توماس کیرنان، ماجرای بیلبورد او را در ایالات متحده به یک نماد جذابیت جنسی (سکس سمبل) تبدیل کرد. وادیم گفت که نمی‌خواهد این بازیگر نقش باربارلا را «به شوخی و کنایه» بازی کند و او این شخصیت را «تنها دختری دوست‌داشتنی و معمولی با سابقه‌ای فضایی فوق‌العاده و بدنی زیبا» می‌دید. «من قصد ندارم او را روشنفکرانه جلوه دهم. اگرچه کمی طنز انتقادی دربارهٔ اخلاقیات و منش ما وجود خواهد داشت، اما این فیلم بیشتر یک اثر تماشایی خواهد بود تا یک ورزش ذهنی برای تعدادی روشنفکرِ عجیب‌وغریب.» فوندا احساس می‌کرد اولویتش برای باربارلا «حفظ معصومیت او» است؛ این شخصیت «یک زن شهرآشوب نیست و جنسیت او با قوانین جامعهٔ ما سنجیده نمی‌شود. او بی‌بندوبار نیست، بلکه از واکنش طبیعی نوع دیگری از تربیت پیروی می‌کند. او همچنین یک به‌اصطلاح «زنِ از نظر جنسی آزاد» نیست. این به معنای طغیان علیه چیزی خواهد بود. او متفاوت است. او آزاد به دنیا آمده است.»

فوندا شخصاً جان فیلیپ لا را پس از همکاری مشترکشان در فیلم «بشتاب غروب» برای نقش پایگار به وادیم پیشنهاد کرد؛ این بازیگر در طول اقامتش در رم، همراه با فوندا، وادیم و فارست در ویلای اجاره‌ای آن‌ها در جاده آپیا زندگی می‌کرد. لا، که از کودکی خوانندهٔ مشتاق کتاب‌های کمیک بود، کمیک‌های فارست را خواند و برای الهام گرفتن، شخصیت هاوک‌من از دی‌سی کامیکس را مطالعه کرد. طولانی شدن مرحلهٔ پیش‌تولیدِ باربارلا به لا این فرصت را داد که پیش از پیوستن به این فیلم، در دو نقش دیگر بازی کند: در نقش بیل مسیتا در فیلم وسترن اسپاگتی «از مردی به مرد» و در نقش دیابولیک در فیلم «Danger: Diabolik". برای نقش ملکهٔ سیاه، سترن مدل آنیتا پالنبرگ، دوست‌دختر آن زمانِ برایان جونز (عضو گروه رولینگ استونز) را پیشنهاد کرد؛ سترن هنگام همکاری با این گروه بر روی اقتباسی نافرجام از رمان «پرتقال کوکی» اثر آنتونی برجس با او آشنا شده بود. در نسخه‌های انگلیسی‌زبان فیلم، صدای پالنبرگ توسط بازیگر انگلیسی، جوآن گرینوود، دوبله شد.

مارسل مارسو، پانتومیم‌باز فرانسوی، نخستین نقش ناطق خود را در این فیلم در قالب شخصیت پروفسور پینگ ایفا کرد. او با مقایسهٔ پینگ با شخصیت صحنه‌ای خود، «بیپ دلقک» و هارپو مارکس، گفت که او «دیالوگ‌ها را فراموش نمی‌کند، اما در سازمان‌دهی آن‌ها مشکل دارد. این شیوهٔ متفاوتی برای بیرون ریختن آن چیزی است که در درون است. این فرایند از مغز به تارهای صوتی می‌رود، نه مستقیم به بدن.»

تمامی لباس‌های فیلم، از جمله لباس‌های فوندا، توسط طراح لباس فرانسوی، ژاک فونتری طراحی و توسط سارتوریا فارانی دوخته شد. لباس باربارلا در صحنه‌های پایانی، همان‌طور که در تیتراژ آمده، «با الهام از ایده‌های» طراح مد، پاکو رابان بود. جامه‌های باربارلا تفسیر فونتری از دیدگاه فارست بود که زیبایی‌شناسی شرق‌شناسانه و قرون‌وسطایی را با زره‌های سامورایی درهم می‌آمیخت. فارست همچنین بر روی طراحی تولید فیلم کار کرد و در فیلم به عنوان «مشاور هنری» نامش در تیتراژ آمد. او در مصاحبه‌ای در سال ۱۹۸۵ گفت که در طول تولید، به نوار-قصهٔ اصلی خود اهمیتی نمی‌داد و بیشتر مجذوب صنعت فیلم‌سازی شده بود: «هنرمندان ایتالیایی باورنکردنی بودند؛ آن‌ها می‌توانستند هر چیزی را در زمانی بسیار کوتاه بسازند. من تمام راش‌های روزانه را می‌دیدم، حجم باورنکردنی از فیلم. انتخاب‌هایی که برای تدوین نهایی از میان آن تصاویر انجام شد، آن‌هایی نبود که من می‌پسندیدم، اما من کارگردان نبودم. این موضوع به من مربوط نمی‌شد.»

فیلم‌برداری

به گفتهٔ لا، فیلم‌برداری باربارلا پس از پایان تولید «Danger: Diabolik» در ۱۸ ژوئن ۱۹۶۷ آغاز شد؛ دکورهایی مانند کلوپ شبانهٔ والمونت در «Danger: Diabolik» در هر دو فیلم مورد استفاده قرار گرفت. باربارلا در چینه‌چیتا در شهر رم فیلم‌برداری شد.فوندا دربارهٔ فیلم‌برداری سکانس رقص برهنهٔ تیتراژ گفت که دکور را به سمت بالا چرخاندند تا رو به سقف استودیوی فیلم‌برداری باشد. یک صفحهٔ شیشه‌ای ضخیم روی دهانهٔ دکور قرار داده شد و دوربین از تیرهای سقف بالای آن آویزان شد. سپس فوندا برای اجرای صحنه روی شیشه رفت. صحنه‌های دیگر شامل آویزان کردن فوندا به صورت وارونه در مخزن عظیمی از نفت و یخ خشک، و خراشیده شدن پوست شکمش هنگام پرتاب شدن درون یک لولهٔ پلاستیکی بود. برای صحنه‌های مربوط به «ماشین لذت افراطی»، به فوندا و میلو اوشی در مورد انفجارهایی که قرار بود در صحنه رخ دهد چیزی گفته نشد، زیرا ابزار صحنه به شراره‌های آتش و بمب‌های دودزا مجهز شده بود. فوندا توضیح داد که «وادیم می‌خواست ما طبیعی به نظر برسیم، بنابراین به ما نگفت که چه انفجار بزرگی رخ خواهد داد. وقتی ماشین منفجر شد، شعله و دود همه‌جا را فرا گرفت و جرقه‌ها از سیم‌ها بالا و پایین می‌رفتند. من تا حد مرگ ترسیده بودم و میلوی بیچاره متقاعد شده بود که واقعاً مشکلی پیش آمده و من دچار برق‌گرفتگی شده‌ام.»

برای صحنه‌ای که شامل حملۀ مرغ‌های مگس‌خوار به باربارلا بود، از الیکایی‌ها و مرغ‌عشق‌ها استفاده شد، چرا که ارسال مرغ مگس‌خوار به خارج از کشور غیرقانونی بود. پرنده‌ها آن‌طور که وادیم انتظار داشت رفتار نمی‌کردند؛ این امر باعث شد او پنکۀ بزرگی را به کار گیرد تا آن‌ها را به سوی فوندا، که در جامه‌اش دانۀ پرنده داشت، براند. راجر ایبرت، منتقد فیلم، پس از بازدید از صحنه نوشت که باد پنکه باعث شد پرنده‌ها «کنترل عملکردهای طبیعی بدنشان را از دست بدهند، بنابراین همه‌چیز کمی آلوده و ناخوشایند شد». ایبرت نتیجه گرفت که «پس از دو هفته با این وضعیت، [فوندا] تب کرد و بستری شد. من نمی‌توانم اینجا فاش کنم که سرانجام چگونه صحنه را اجرا کردند».

این بازیگر بعدها ناراحتی خود را در صحنۀ فیلم توصیف کرد. فوندا در زندگی‌نامۀ خود گفت که وادیم هنگام ناهار شروع به نوشیدن می‌کرد؛ واژگانش کش‌دار می‌شد و «تصمیماتش در مورد چگونگی فیلم‌برداری صحنه‌ها اغلب نسنجیده به نظر می‌رسید». فوندا مبتلا به پرخوری عصبی بود و در آن زمان، «زنی جوان بود که از بدن خود نفرت داشت... و نقش یک قهرمان جنسی کم‌پوشش و گاهی برهنه را بازی می‌کرد». دیوید هرنِ عکاس، با تأیید سخنان فوندا، اشاره کرد که او در طول عکاسی‌های تولید، نسبت به ظاهرش احساس ناامنی می‌کرد. این بازیگر روزهایی را مرخصی استعلاجی می‌گرفت تا بیمۀ فیلم، هزینۀ توقف کار را در زمانی که فیلم‌نامه ویرایش می‌شد، پوشش دهد. وادیم بعدها در خاطراتش اظهار داشت که فوندا «از فیلم‌برداری باربارلا لذت نبرد»، به‌ویژه اینکه او «از شخصیت اصلی به خاطر بی‌اصولی، بهره‌برداری بی‌شرمانه از جنسیتش و بی‌ربط بودنش به واقعیت‌های اجتماعی و سیاسی معاصر بیزار بود.»

موسیقی متن

میشل مانی مأمور ساخت موسیقی فیلم باربارلا شد، اما اثر او کنار گذاشته شد. موسیقی متن فیلم که توسط آهنگسازان-تهیه‌کنندگان، باب کرو و چارلز فاکس تکمیل شد، به عنوان موسیقی لانژ (Lounge) یا اگزوتیکا توصیف شده است. کرو برای آهنگسازی ترانه‌های دهۀ ۱۹۶۰ مانند «دختران بزرگ گریه نمی‌کنند» از گروه د فور سیزنز شناخته شده بود. برخی از قطعات موسیقی به «نسل باب کرو» نسبت داده شده است؛ گروهی از نوازندگان استودیویی که در موسیقی متن مشارکت داشتند. کرو از گروه نیویورکی «گلیترهاوس»، که آن‌ها را از طریق کارهای تولیدی‌اش می‌شناخت، دعوت کرد تا بخش آوازی ترانه‌ها را اجرا کنند. او در زندگی‌نامۀ خود دربارۀ موسیقی متن چنین بازتاب داد که «آشکارا نیاز داشت رویکردی مفرح و آینده‌گرا، با حال‌وهوای موسیقی دهۀ شصت داشته باشد».

انتشار

باربارلا در ۱۱ اکتبر ۱۹۶۸ در شهر نیویورک افتتاح شد و در آن سال ۲٫۵ میلیون دلار در سینماهای آمریکای شمالی درآمد داشت. این فیلم پس از کتاب جنگل، دومین فیلم محبوب در اکران عمومی بریتانیا در سال ۱۹۶۸ بود. فیلم در همان ماه در پاریس نمایش داده شد و در ۱۸ اکتبر در ایتالیا اکران گشت. پارامونت آن را در ۲۵ اکتبر در فرانسه اکران کرد. باربارلا رتبۀ «محکوم‌شده» را از گارد ملی حجب دریافت کرد، که فیلم را یک «فانتزی بیمارگون و زمخت با برهنگی و نمایش‌های گرافیکی سادیسم» نامید و از انجمن سینمایی آمریکا برای تأیید آن انتقاد کرد. پیرو موفقیت جنگ ستارگان، پارامونت فیلم را در سال ۱۹۷۷ دوباره در سینماها اکران کرد؛ برای این اکران، که در اقلام تبلیغاتی با عنوان باربارلا: ملکۀ کهکشان از آن یاد می‌شد، صحنه‌های برهنگی حذف شدند.

رسانۀ خانگی

با وجود استفادۀ مکرر از عنوان باربارلا: ملکۀ کهکشان و هنر تبلیغاتی آن، نسخه‌های رسانۀ خانگی فیلم به جای نسخۀ سانسور شدۀ ۱۹۷۷، حاوی نسخۀ کامل ۱۹۶۸ بوده‌اند. در سال ۱۹۹۴، لیزردیسک فیلم آن را برای نخستین بار در ویدیوی خانگی به صورت صفحه عریض ارائه کرد. تیم لوکاس در نقد این نسخه برای مجلۀ Video Watchdog اشاره کرد که فیلم با نسبت ابعادی نادرست ۲٫۴۷:۱ ارائه شده که منجر به بریده شدن تصویر و حذف اطلاعات بصری شده است که در نسخه‌های پن اند اسکن وی‌اچ‌اس پیشین موجود بود؛ اما خاطرنشان کرد که «بسیاری از تصاویر "روان‌گردان" کلود رنوا در ویدیو تنها در این تنظیمات صفحۀ عریض جواب می‌دهند».

باربارلا در ۲۲ ژوئن ۱۹۹۹ بر روی دی‌وی‌دی و در ژوئیۀ ۲۰۱۲ بر روی دیسک بلوری منتشر شد که تنها ویژگی اضافی دیسک، آنونس سینمایی سال ۱۹۶۸ بود. به گفتۀ چارلز تیلور از نیویورک تایمز، نسخه‌های رسانۀ خانگی فیلم پیش از نسخۀ بلوری «تیره و تار» بودند. کریس ناشاواتی از انترتینمنت ویکلی، شان اکس‌میکر از Video Librarian و گلن اریکسون از دی‌وی‌دی تاک، انتقال بلوریِ باربارلا را به ترتیب «نفس‌گیر»، «بسیار زیبا» و «واقعاً خوب» توصیف کردند. این فیلم در ۲۸ نوامبر ۲۰۲۳ توسط «ارو ویدئو» (Arrow Video) بر روی فورکی اولترا اچ‌دی و بلوری منتشر شد.

بازخورد

در وبگاه بازبینی جمعی راتن تومیتوز، این فیلم بر اساس ۷۵ نقد، امتیاز ۶۵٪ و میانگین نمرۀ ۶٫۲ از ۱۰ را کسب کرده است. اجماع منتقدان این وبگاه می‌گوید: «با وجود ریتم ناهمگون و ماهیت کاملاً چیپ و آبکی، باربارلا همچنان سرشار از طنز، جلوه‌های بصری سرگرم‌کننده و جذابیت جنسی جین فوندا است.» این فیلم در متاکریتیک که از میانگین وزنی استفاده می‌کند، بر اساس نظر ۱۳ منتقدین امتیاز ۵۱ از ۱۰۰ را کسب کرده که نشان‌گر «نقدهای مختلط یا متوسط» است.

نقدهای معاصر

برخی نشریات معاصر گزارش دادند که صحنه‌های ابتدایی فیلم لذت‌بخش بود، اما کیفیت آن پس از آن افت کرد. به گفتهٔ نقد وندی میچنر در گلوب اند میل، پس از صحنهٔ رقص برهنه «ما دوباره به دنیای پیش‌پاافتاده، اگر نگوییم احمقانهٔ یک تریلر جاسوسی با روکشی کسل‌کننده از علمی-تخیلیِ آینده‌گرا پرتاب می‌شویم» و فیلم «با تمام دکورهای پلاستیکی سایکدلیکش، فقط در جا می‌زند». فیلم‌نامه و طنز باربارلا مورد انتقاد قرار گرفت؛ نقدنویسی در ورایتی نوشتار آن را «بی‌رمق» توصیف کرد که تنها «چند خط دیالوگ احمقانه-بامزه» برای «بازیگرانی که چندان در کمدی ماهر نیستند» دارد. دن بیتس در Film Quarterly نوشت که «لحظات طنز نیش‌دار… خوشایند و باطراوت هستند اما نسبتاً کم‌پیدایند»، و رناتا ادلر از نیویورک تایمز خاطرنشان کرد که «این تصور وجود دارد که صرفِ نام بردن از یک چیز (سکس، سیاست، مذهب) آن را خنده‌دار می‌کند».

منتقدان طراحی و فیلم‌برداری فیلم را ستودند. نقدِ عمدتاً منفی ورایتی به «میزانی از ذوق و جلای تولید» اشاره کرد و به گفتهٔ درک مالکوم از گاردین، «عکاسی رنگی شفاف کلود رنوا و جلوه‌های ویژهٔ چشم‌نواز اوت لوهمان، چیزهایی هستند که فیلم را بارها و بارها نجات می‌دهند». منتقدی در بولتن ماهانه فیلم نوشت که دکور باربارلا «به‌شکلی چشمگیر به اصل آثار ژان-کلود فارست وفادار است» و به «سهم عمدهٔ کلود رنوا به عنوان مدیر فیلم‌برداری» و «لباس‌های فانتزی ژاک فونتری و پاکو رابان» اشاره کرد. جیمز پرایس از سایت اند ساوند نیز با اشاره به «خلاقیت دکورها و غنای عکاسی کلود رنوا» با این نظر موافق بود.

مالکوم و ادلر از ماهیت، مضامین و لحن باربارلا انتقاد کردند؛ مالکوم آن را «نوعی فیلم زننده»، «تا مغز استخوان مد روز» و «اساساً تنها یک قطعهٔ زیرکانه از فیلم بهره‌کشی» خواند. ادلر پیشنهاد کرد که طنز فیلم «شوخی نیست، بلکه ضرب‌وشتم‌های سادیسمی و نفس‌گیر است.» بیتس آن را «آشغال خالصِ دون‌نوجوانی» و «فاقد اهمیت اجتماعی یا هنریِ جبران‌کننده» خواند.

میچنر باربارلا را به عنوان بخشی از «نخستین علمی-تخیلی زنانه» ستود. فرش‌های طلایی پرزدار، نقاشی‌های امپرسیونیستی و سفینهٔ فضایی آن «در مقایسه با هر یک از پرتابه‌های امروزی، به‌طور انکارناپذیری در طراحی، زنانه بودند»؛ باربارلا «اَبَرزنی نیست که مردان را به چالش بکشد، بلکه موجودی شیرین و لطیف است که همیشه مایل به راضی کردن مردی است که با او مهربان باشد». به گفتهٔ پرایس، «جذابیتی واقعی در ایدهٔ اصلی آن وجود دارد، که باوری شادمانه به بقای میل جنسی است… ایده مجذوب‌کننده است، اما اجرا به‌نوعی ناامیدکننده است (چقدر باید این را در مورد وادیم گفت).» نقد بیتس چنین نتیجه‌گیری کرد: «در سالی که استنلی کوبریک و فرانکلین جی. شافنر سرانجام سینمای علمی-تخیلی را از ورطهٔ نمایش‌های بچگانه ارتقا دادند، روژه وادیم آن را دوباره دقیقاً به پایین کوبیده است.»

گذشته‌نگر

شماری از نقدهای گذشته‌نگر به بحث دربارهٔ داستان و طراحی باربارلا پرداخته‌اند. لوکاس ضمن بیان اینکه باربارلا «به‌سختی هم‌تراز با Blood and Roses یا دختر به‌قتل‌رسیده به عنوان یکی از بهترین آثار وادیم قرار می‌گیرد»، می‌گوید که «هر جذابیتی که فیلم هنوز دارد، تماماً مدیون تخیل بصری و تصنع به‌شدت اغراق‌آمیز و فلینی‌وار آن است». به گفتهٔ کیت فیپس از ای.وی. کلاب، «ماریو گاربولیا مدام جلوه‌های بصری خلاقانه و دکورهای قابل‌توجهی را پیش روی قهرمان زن قرار می‌دهد» اما «خود سفر، یک پیاده‌رویِ سخت و بی‌وقفه است». شان اکس‌میکر از Video Librarian فیلم را چنین توصیف کرد که «طراحی صحنه و رنگ‌آمیزی وحشی‌اش بر داستان و شخصیت پیروز می‌شود». تیلور کمبودی در «نیروی محرکهٔ داستان» احساس کرد و پیشنهاد داد که وادیم ممکن است «سرگرم جلوه‌های ویژه بوده باشد، هرچند آن‌ها [بودند و] هستند، نسبتاً چیپ و آبکی». کیم نیومن از امپایر به باربارلا سه ستاره از پنج ستاره داد و فیلم را «به‌معنای واقعی کلمه اپیزودیک» خواند و نوشت که اپیزودها «زمان بیشتری را صرف کارگردانی هنری، طراحی لباس و نوار موسیقی سایکدلیک می‌کنند تا داستان».

برایان جی. دیلارد در نقد خود در آل‌مووی دربارهٔ عناصر جنسی آن نوشت که نقش‌های جنسیتی فیلم «چندان مترقی نبودند، به‌ویژه با توجه به شوخی تکرارشونده دربارهٔ اینکه باربارلا پس از یک عمر سکس مجازی «پیشرفته»، نخستین تجربه‌هایش از آمیزش فیزیکی را می‌چشد». فیپس فیلم را «فرصتی ازدست‌رفته» دانست و گفت که منبع اقتباس بخشی از «موج نوظهور کمیک‌های اروپایی برای بزرگسالان» بود که «وادیم با بی‌تفاوتی آن را فیلم‌برداری کرد.» دیوید کر از Chicago Reader فیلم را در سطوح مختلف، به‌ویژه «ارزش‌های انسانی‌اش»، «زشت» یافت. نیومن فیلم را به عنوان «سرخوش، کیچ و کمپ» خلاصه کرد، با «توالی‌ای از خلاقیت‌های مد واقعاً شگفت‌انگیز با تمام اعتمادبه‌نفس نسلی که فکر می‌کرد سکس، بالاتر از همه، سرگرمی است». نیومن فیلم را با ۲۰۰۱: ادیسه فضایی و جنگ ستارگان مقایسه کرد و نوشت که باربارلا در مقایسه باعث می‌شود آن‌ها «خشک و رسمی» به نظر برسند. نقد چارلز وب برای ام‌تی‌وی گفت که توصیف باربارلا به عنوان یک «کلاسیکِ کمپ» به آن لطمه می‌زند، زیرا «چیزهای زیادی برای دوست داشتن در کار فوندا در اینجا و کل فیلم وجود دارد»؛ «فوندا سادگی و شیرینی را به نقشی می‌آورد که نیازمند سطح خاصی از راحتی با برهنگی روی پرده است، در حالی که سیارهٔ متخاصم لیتیون رژه‌ای از راه‌های خلاقانه و عجیب برای به خطر انداختن قهرمان ماست.» به همین ترتیب، لوکاس اعلام کرد که «اجرای فوندا، که نادانان اصرار دارند آن را جنجالی یا سازش‌کارانه بدانند، بهتر از ۹۰٪ کارهای «جدی» او ماندگار شده است؛ بدون حضور چشم‌درشت و نیروی گریز از مرکز او و تغییر لباس‌های پرتعلیقش، آدم این تصور را پیدا می‌کند که کل تولید ممکن بود دیوانه‌وار از کنترل خارج شود و از پرده بیرون بزند».

میراث و تأثیر

زنی در حال کازپلی در نقش باربارلا. جری لمبکه، نویسنده، خاطرنشان کرد که محبوبیت باربارلا فراتر از جامعهٔ خوره‌های فیلم رفته است.

باربارلا و Danger: Diabolik هر دو بخشی از یک جریان فرعی در اقتباس‌های سینمایی ایتالیایی از داستان‌های مصور اروپایی (که در ایتالیا به عنوان فومتی شناخته می‌شوند) بودند که بر سادومازوخیسم ملایم و پوشش‌های فتیش اواخر دههٔ ۱۹۶۰ تأکید داشتند؛ گذشته از این دو فیلم، سال ۱۹۶۸ شاهد اکران فیلم ساتانیک اثر پی‌یرو ویوارلی با مضمونی مشابه بود. در پی این آثار، ایزابلا، دوشس شیاطین اثر برونو کوربوچی در سال ۱۹۶۹ و [بابا یاگا ساختهٔ کورادو فارینا در سال ۱۹۷۳ عرضه شدند. طراحی تولید و لباس هر دو فیلم همچنین بازتاب‌دهندهٔ جنبش بزرگ‌تری از رتروفیوچریسم بود که در فیلم‌های درجه ب اروپایی دهه‌های ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ دیده می‌شد. این فیلم‌ها شامل لیبرتین (فیلم ۱۹۶۸) و Check to the Queen اثر پاسکواله فستا کامپانیله، So Sweet... So Perverse اثر اومبرتو لنتسی، همینی‌ام که هستم ساختهٔ تینتو براس، One on Top of the Other و مارمولکی در پوست زن اثر لوچو فولچی، دهمین قربانی از الیو پتری، The Laughing Woman اثر پیرو اسکیوادزاپا و کمیل ۲۰۰۰ و The Lickerish Quartet ساختهٔ ردلی متزگر می‌شوند.

به نوشتهٔ لس آنجلس تایمز، باربارلا ممکن است برای مخاطبان امروزی «کهنه» به نظر برسد، اما «تصویرسازی‌های آن سال‌ها در فرهنگ عامه بازتاب داشته است.» لیزا آیزنر از نیویورک تایمز باربارلا را «نمادین‌ترین الههٔ جذابیت جنسی دههٔ ۶۰» نامید. طراحی لباس‌های فیلم بر طرح‌های ژان پل گوتیه در عنصر پنجم تأثیر گذاشت، و گوتیه به لباس فلزی پاکو رابان که فوندا بر تن داشت، اشاره کرد.

باربارلا بعدها یک فیلم کالت نامیده شد. جری لمبکه، نویسنده، به محبوبیت فیلم اشاره کرد؛ این فیلم در فروشگاه‌های ویدیویی کوچک در دسترس بود و فراتر از جامعهٔ سینه‌فیلیا شناخته شده بود. به گفتهٔ لمبکه، هرگونه «شک و تردید دربارهٔ جایگاه کالت آن زمانی برطرف شد که اینترتینمنت ویکلی در سال ۲۰۰۳ آن را در رتبهٔ ۴۰ از فهرست ۵۰ فیلم کالت برتر قرار داد.» او به محبوبیت فیلم در اینترنت اشاره کرد، با تارنماهای هواداری که از جشنوارهٔ باربارلا در سوئد گرفته تا فروش سوغات و نقدها را شامل می‌شدند. لمبکه می‌نویسد که این وبگاه‌ها بر شخصیت باربارلا تمرکز دارند.

باربارلا بر موسیقی عامه نیز تأثیر گذاشته است، چنان‌که گروه انگلیسی موج نو دورن دورن نام خود را از شخصیت منفی این فیلم گرفتند. این گروه بعدها در سال ۱۹۸۴ یک فیلم کنسرتی به نام Arena (An Absurd Notion) منتشر کرد که در آن مایلو اوشی نقش خود در باربارلا را تکرار کرد. آلبوم نخست آن‌ها در سال ۱۹۸۱، دورن دورن نام دارد و آن‌ها در سال ۱۹۹۷ ترانهٔ «باربارلای الکتریکی» را منتشر کردند که باز هم با الهام از این فیلم بود.

دوئت موسیقی ماتموس و همچنین شرکت نورپردازی بریتانیایی ماتموس نام خود را از دریاچهٔ شیطانیِ گدازه‌های هوشمند در زیر شهر سوگو وام گرفته‌اند. نماهنگ‌هایی که از باربارلا الهام گرفته‌اند عبارت‌اند از: «خودت را جای من بگذار» اثر کایلی مینوگ، «ئی.تی.» اثر کیتی پری، «خلاصی» از آریانا گرانده، و «باربارلا وارد می‌شود» اثر گروه کلاچ (گروه موسیقی).

دنباله، بازسازی و مجموعهٔ تلویزیونی پیشنهادی

برنامه‌ریزی برای ساخت دنباله‌ای بر باربارلا در نوامبر ۱۹۶۸ انجام شد. رابرت اوانز تهیه‌کننده گفت که عنوان موقت آن باربارلا پایین می‌رود خواهد بود و شخصیت داستان ماجراهایی در زیر دریا خواهد داشت. تری سترن گفت که د لائورنتیس در سال ۱۹۹۰ با او تماس گرفت تا دنباله‌ای «کم‌خرج… اما با زد و خورد فراوان و صحنه‌های جنسی زیاد» بنویسد که احتمالاً دختر فوندا در آن ایفای نقش کند.

در دههٔ ۲۰۰۰ پیشنهاد ساخت نسخهٔ جدیدی از باربارلا مطرح شد و رابرت رودریگز کارگردان، پس از اکران شهر گناه به ساخت نسخه‌ای از آن علاقه‌مند بود. یونیورسال پیکچرز برنامه‌ریزی کرد تا این فیلم را با بازی رز مک‌گوآن در نقش باربارلا تولید کند. دینو و مارتا د لائورنتیس با نویسندگان، نیل پرویس و رابرت وید، که روی کازینو رویال کار کرده بودند، قرارداد همکاری بستند. هنگامی که بودجهٔ فیلم از ۸۰ میلیون دلار فراتر رفت، یونیورسال کناره‌گیری کرد. به گفتهٔ رودریگز، او نمی‌خواست فیلمش شبیه نسخهٔ وادیم باشد. زمانی که یونیورسال بودجهٔ مدنظر او را تأمین نکرد، او به دنبال سرمایه‌گذار جایگزین گشت و استودیویی در آلمان یافت که بودجه‌ای ۷۰ میلیون دلاری فراهم می‌کرد. رودریگز سرانجام پروژه را ترک کرد، زیرا کار با آن استودیو مستلزم دوری طولانی‌مدت از خانواده‌اش بود. سپس برای نگارش فیلم‌نامه به سراغ جو گازام رفتند و قرار شد رابرت لوکتیک کارگردانی را بر عهده بگیرد و نام دینو و مارتا د لائورنتیس همچنان به‌عنوان تهیه‌کننده باقی بماند.

«گومون اینترنشنال تلویزیون» در سال ۲۰۱۲ خبر از ساخت قسمت آزمایشی یک مجموعهٔ تلویزیونی بر اساس این فیلم توسط آمازون ام‌جی‌ام استودیوز داد. قرار بود نویسندگی این قسمت بر عهدهٔ پرویس و وید و کارگردانی آن با نیکلاس ویندینگ رفن باشد، و داستان مجموعه در آسیا بگذرد. رفن در سال ۲۰۱۶ دربارهٔ این مجموعه صحبت کرد و از علاقهٔ بیشترش به ساخت شیطان نئونی نسبت به باربارلا گفت و چنین نتیجه گرفت که «بهتر است به برخی چیزها دست نزد. نیازی نیست همه‌چیز را بازسازی کنید.»

سونی پیکچرز در سال ۲۰۲۲ از ساخت نسخهٔ جدیدی از باربارلا خبر داد. قرار است سیدنی سوئینی نقش شخصیت اصلی را ایفا کند و همچنین تهیه‌کننده اجرایی باشد. در سال ۲۰۲۴، ادگار رایت برای کارگردانی این اثر قرارداد بست. هنگامی که از فوندا نظرش را دربارهٔ این بازسازی پرسیدند، او به سادگی پاسخ داد: «موفق باشند».

پیوند به بیرون

• باربارلا در بانک اطلاعات اینترنتی فیلم‌ها (IMDb)
• باربارلا در پایگاه داده‌های فیلم تی‌سی‌ام
• باربارلا در آل‌مووی
• باربارلا در راتن تومیتوز