ما چگونه ما شدیم

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
ما چگونه ما شدیم
نویسنده صادق زیباکلام
ناشر انتشارات روزنه
تاریخ نشر ۱۳۷۴
شابک ۹۶۴-۹۰۱-۳۳۵-۰
تعداد صفحات ۴۸۰ صفحه
موضوع ریشه‌یابی علل عقب‌ماندگی در ایران
زبان فارسی
کتاب‌شناسی صادق زیباکلام

ما چگونه ما شدیم (ریشه‌یابی علل عقب‌ماندگی در ایران) کتابی‌ست از صادق زیباکلام که در آن مسئله عقب‌ماندگی ایران به طور خاص و عقب‌ماندگی شرق در برابر غرب (اروپا) به طور عام مورد بررسی قرار می‌گیرد.[۱][۲] این کتاب را انتشارات روزنه منتشر کرده‌است.

استقبال[ویرایش]

چاپ اول این کتاب در بهار ۱۳۷۴، چاپ دوم در بهار ۱۳۷۵، چاپ سوم در بهار ۱۳۷۶ و چاپ چهارم در بهار ۱۳۷۷ منتشر شد. این کتاب تا سال 1392 به چاپ بیستم رسیده و سه بار ویرایش شده‌است.

تقدیم[ویرایش]

نویسنده این کتاب را به محمد غزالی، ابراهیم همت و حسین خرازی تقدیم کرده‌است:

به ابوحامد امام محمد غزالی که درد احیاء شریعت رسول‌الله داشت و به شهید ابراهیم همت و حسین خرازی که به همه تحلیل‌ها خندیدند.

محتوا[ویرایش]

دلایل عقب‌ماندگی ایران و شرق[ویرایش]

مؤلف ابتدا بر اساس سیر تاریخی، به سؤالات و پاسخ‌هایی می‌پردازد که در ذهن ایرانیان هنگام مواجهه با غرب ایجاد شده‌است. ایرانیان در پاسخ به این سؤال که «چرا از اروپا عقب مانده‌ایم» پاسخ‌های متفاوتی داده‌اند: «حمله اعراب»، «استعمار و سرمایه‌داری»، «نظریه توطئه» و ... . زیباکلام این پاسخ‌ها را سهل‌انگارانه و معلول‌نگری به جای علت‌جویی و ریشه‌یابی می‌داند.

در فصل اول، نویسنده استدلال می‌کند که مدل مارکسیسم در تبیین و تحلیل سیر کلی تحولات اجتماعی و عقب‌ماندگی ایران با مشکلاتی روبروست: ۱. مارکس نظریه ماتریالیزم تاریخی خود را اساساً با نگرش و الهام گرفتن از اروپا خلق کرد. ۲. اسباب و عوامل تکوین جوامع اروپایی و ساختارهای آن با ساختار یک جامعه شرقی مثل ایران، کاملاً متفاوت است. ۳. برخی از مسائل مثل چگونگی قدرت یافتنِ مطلقِ حکومت، عدم شکل‌گیری نهادهای مستقل از حکومت، عدم استقلال زمین‌داران بزرگ (فئودال‌ها)، عدمِ به رسمیت شناختن مالکیت، عدم استقلال قانون و نهادهای قانونی و ... بی‌پاسخ می‌مانند.

مؤلف در فصل‌های بعد، دلایل مختلفی برای عقب‌ماندگی ایران و شرق بیان می‌کند:

  • کم‌آبی که بنیادی‌ترین ویژگی شرایط محیطی ایران است
  • پراکندگی اجتماعات که نخستین پیامد بلندمدت شرایط جغرافیایی ایران است
  • گسترش زندگی عشایری و صحراگردی
  • منشأ قبیلگی حکومت‌های ایران
  • صحرانشینی و بی‌ثباتی اجتماعی که پس از هجوم قبایل و صحرانشینان آسیای میانه (ترک‌ها، ترکمن‌ها، ازبک‌ها، تاتارها، تاجیک‌ها و مغول‌ها)، ابعاد گسترده‌تری یافت
  • تمرکز قدرت در دست حکومت
  • خاموش شدن چراغ علم

دلایل پیشرفت اروپا[ویرایش]

  • برخورداری از آب و هوای معتدل و باران کافی
  • کشاورزی و اسکان دائم
  • نزدیکی اجتماعات و گسترش تجارت
  • اعتقاد به گسترش آئین مسیحیت و رفتن به سرزمین‌های ناشناخته
  • گسترش دریانوردی و نیروی دریایی

ناقدان[ویرایش]

صاحبنظرانی چون حسین مهدوی، نگین یاوری، ناصر هادیان، هوشنگ کاویانی، عماد افروغ، فرهاد عطایی، سعید زیباکلام، مصطفی تقوی، حسین بشیریه، احمد ساعی، منصوره اتحادیه، شاپور رواسانی، پرویز نورپناه، عزت گلشن، حسین پرندیان، فتح‌الله بارقه و جلال رحیمی‌تبار در جلسات و مقالات مختلف به نقد این کتاب پرداختند.[۳]

منابع[ویرایش]