درون‌خانه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
محل درون‌خانه (به رنگ خاکستری) در نیایشگاه یونانی.

به اتاق درونی و میانی نیایشگاه‌ها در معماری کلاسیک روم و یونان دَرون‌خانه یا مَقصوره یا صِلّا (به رومی: Cella) گفته می‌شود.

در دوران باستان تندیس‌های آیینی و بت‌های ویژهٔ مورد احترام آن معبد را در درون‌خانه نگه می‌داشتند. در درون‌خانه‌ها معمولاً میزها یا پاسنگ‌هایی نیز قرار می‌دادند تا هدایا و قربانی‌ها را بر روی آن بنهند. سنگ‌های گرانبها، کلاه‌خودها، نیزه‌های و تندیس‌های نذری زیادی به این‌گونه نیایشگاه‌ها اهداء می‌شد و درون‌خانه‌های بسیاری از پرستشگاه‌های رومی و یونانی به‌صورت گنجینه‌های پرمایه‌ای در آمده‌بود.

مقصوره یا منبر[ویرایش]

اولین کاربرد شناخته شده از منبر، در مسجد مدینه صورت گرفت. منبر که در اصل به عنوان مسند به کار گرفته شد، خیلی زود جایگاه خود را به عنوان یک سکوی تمام عیار برای سخنرانی و تبلیغ پیدا کرد. مقصوره است که عبارت است از دیواره یا مکانی بسته دور محراب برای محافظت حاکمان امت در حین انجام خدمت که پس از کشته شدن سه خلیفه اول [عمر، عثمان و حضرت علی(ع)] ساخته شد. حالا چگونه در مراسم نماز جمعه احساس برابری در قلوب مومنین آنان را به خلوص می رساند وقتی عده ای از در دیگری وارد می شوند و جای دیگری قرار می گیرند. چگونه الله اکبر گفته می شود و بر بزرگی و عظمت خدا شهادت داده می شود وقتی عظمت و بزرگی گروهی اقلیت متمایز، صف اول نماز را به شرک خفی آلوده کرده است.گسترش مساحت مقصوره در تاریخ معماری ایران نشان از آن دارد که قدرت و قشر حاکمیتی از نقطه ای متمرکز به گستره ای وسیع تغییر شکل داده است که این شهادت به نزدیکی بیشتر به دموکراسی دارد. اما پیش و بیش از اینکه این گزاره پندار دموکرات بودن را در ما تقویت کند، ذات حضور و فلسفه وجودی مقصوره، و ایجاد حریم حاکمیتی در حریم امن اللهی نشان از نسبتی نزدیکتر با همان هندسه سنتی حکومت متمرکز و خودکامه دارد. تا زمانی که تمایلات الیگارشی بر شکل سازمانی خود، در صف بندی خودی و غیر خودی اصرار می ورزد بنا به شریعت اسلام گرفتار شرک خفی است و نماز در چنین فضایی کراهت دارد. ظاهراً در مورد برخی از اینان، همچون معاویه، سبب اختیار این مقصوره‌ها، شهادت علی _ علیه السلام _ و بعضی دیگر در مسجد و در اثناء نماز بوده است‌یا بخاطر نوعی اظهار بزرگی و جبروت بوده، بخاطر دور ماندن و پوشیده ماندن از مردم، که این مقصوره‌ها را ساختند تا هنگام نماز، داخل آن شده و از مردم، پنهان بمانند. در مورد اینگونه اتاقكهای مشبك، به این نقل هم توجه كنید محراب و محاریب و مقاصیری در شرع، نهی شده كه بنای جبارین از ترس بوده و مامومین، آنرا درك نمیكنند.نخستین محراب را عثمان از خشت‌ساخت.بمنظور جلوگیری از خطر...گفته‌اند:مروان بعد از اینكه با كارد، مضروب شد، مقصوره‌ای مشبك در مسجد ساخت.همچنین معاویه در شام، پس از مضروب شدن از خارجی، برای حفظ خود مقصوره ساخت اینگونه محاریب و مقاصیر و اتاقكهای دربسته كه خلفا می‌ساختند، حتی موجب بطلان نماز می‌شود، در این باره امام باقر _ علیه السلام _ ضمن بیان احداث آنها نظر داده است كه نماز اقتدا كنندگان به چنین كسانی در اینگونه موارد، صحیح نیست:«هذه المقاصیر انما احدثها الجبارون و لیس لمن صلی خلفها مقتدیا بصلاة من فیها صلوة

احداث مقصوره و محراب[ویرایش]

به تدریج،مساجد از حالت سادگی خود بیرون رفت و از جمله چیزهائی که در بنای مساجد احداث و ابداع شد،ساختن اتاقک ها و غرفه هائی بود بنام «مقصوره »یا«محراب »،برای نماز یا خطبه و سخنرانی. شکل آن غیر از محراب هائی بود که در مساجد کنونی موجود است.ساختن این اتاقک های مخصوص خطیب و امام جماعت،که اکثراً جنبه ایمنی داشت و هنگام نماز و خطبه،نوعی فاصله با مردم ایجاد می کرد،بدعتی بود که حتی امیرالمؤمنین (ع) با آن مخالفت و مقابله می کرد و حتی در احادیث آمده است که آنحضرت،هنگام برخورد با چنین موضع هائی در مساجد،آنها را می شکست و می فرمود که اینها شبیه قربانگاههای قوم یهود است! (عن علی علیه السلام انه کان یکسر المحاریب اذا راءها فی المساجد و یقول:انها کمذابح الیهود.) آنچه که در احادیث مکرری با عنوان محراب یا مقصوره آمده است و نهی شده،از این قبیل بوده است. محراب،که به معنای محل جنگ،صدر مجلس و محل ایستادن امام جماعت در مسجد است،به معنای غرفه و اتاقک هم میباشد. و محراب به این معنی،در زمان پیامبر نبوده و در عهد خلفای بعد،از زمان عمر بن عبد العزیز به بعد ساخته شده است.و اگر در برخی روایات هم تعبیر«محراب النبی »بیان شده،منظور محل نماز و مصلای اوست. مقصوره »هم،اتاقکی است که دارای یک دریچه است و مردم،از آنجا به پیشنماز نگاه می کردند و عثمان،اولین کسی بود که در مسجد،مقصوره ساخت.و این،بدنبال کشته شدن عمر بود.و هنگامیکه عثمان خلیفه شد،مقصوره ای کوچک ساخت که داخل آن جای می گرفت و نماز می خواند در این رابطه بعنوان مثال،عمل «مروان بن حکم »،خلیفه اموی،قابل ذکر است.وی،بدنبال حادثه سوء قصدی که به او شد و کسی با چاقو به او زد و قصد ترورش را داشت و بالاخره دستگیر و زندانی و پس از مدتی،اعدام شد، به فکر ساختن مقصوره ای محکم افتاد و مروان،اولین کسی بود که در مسجد،مقصوره را با سنگهای نقش و نگاردار ساخت و برایش دریجه قرار داد.معاویه هم بعد از ماجرای سوء قصدی که به او شد،در مسجد،مقصوره درست کرد. ظاهراً در مورد برخی از اینان،همچون معاویه،سبب اختیار این مقصوره ها،شهادت علی (ع) و بعضی دیگر در مسجد و در اثناء نماز بوده است یا بخاطر نوعی اظهار بزرگی و جبروت بوده،بخاطر دور ماندن و پوشیده ماندن از مردم،که این مقصوره ها را ساختند تا هنگام نماز،داخل آن شده و از مردم،پنهان بمانند. در مورد اینگونه اتاقک های مشبک،به این نقل هم توجه کنید: محراب و محاریب و مقاصیری در شرع،نهی شده که بنای جبارین از ترس بوده و مامومین،آنرا درک نمی‌کنند.نخستین محراب را عثمان از خشت ساخت.بمنظور جلوگیری از خطر...گفته اند:مروان بعد از اینکه با کارد،مضروب شد،مقصوره ای مشبک در مسجد ساخت.همچنین معاویه در شام،پس از مضروب شدن از خارجی،برای حفظ خود مقصوره ساخت... اینگونه محاریب و مقاصیر و اتاقک های دربسته که خلفا می ساختند،حتی موجب بطلان نماز می شود،در این باره امام باقر (ع) ضمن بیان احداث آنها نظر داده است که نماز اقتدا کنندگان به چنین کسانی در اینگونه موارد،صحیح نیست:«هذه المقاصیر انما احدثها الجبارون و لیس لمن صلی خلفها مقتدیا بصلاة من فیها صلوة » از کتب فقهی دیگری از جمله «مفتاح الکرامه »نقل شده که اینگونه محراب ها مکروه است،چرا که بگونه ای است که بین نماز گزاران و امام جماعت از دو طرف فاصله و جدائی می اندازد و مثل مقصوره می شود.

منابع[ویرایش]