یخچال نه پله

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
یخچال نه پله، دوغوز (اسم صحیحتر)دوقوز یا دوققوز پله،
نامیخچال نه پله، دوغوز (اسم صحیحتر)دوقوز یا دوققوز پله،
کشور ایران
استاناستان آذربایجان غربی
شهرستاناورمیه
اطلاعات اثر
نام‌های قدیمیدوقوز(بدون تشدید روی حرف ق)
نوع بناکاربردی و خدماتی
سال‌های مرمتبه شکل مستمر و جدی از سال ۱۳۶۰ تا به اکنون
کاربرییخچال،تأمین آب شرب در فصول کم آبی
کاربری کنونیموزه
دیرینگیدوره قاجار
دورهٔ ساخت اثردوره قاجار
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت۴۷۸۸
تاریخ ثبت ملی۲۳ بهمن ۱۳۸۰
اطلاعات بازدید
امکان بازدیدتمام روزهای هفته

یخچال نه پله مربوط به دوره قاجار است و در اورمیه، خیابان همافر، محله قدیمی نه پله واقع شده، این بنا چون در زمان قاجار بنا به دستور حکومت وقت بنا شده بود تا نیاز آبی مردم محلی آنجا را مرتفع سازد به گونه ای که در زمستان آن را مملو از برف فشرده یا یخ کرده تا در تابستان آب شرب آن محل تأمین شود، لذا مردم این بنارا به عنوان پیشکش یا هدیه یاد می‌کردند و به این جهت آن را دوقوز یا دوغوز (بدون تشدید در حرف ق) که ریشهٔ آن از  زبان آشوری به معنای هدیه یا پیشکش گرفته شده، می‌نامیدند. اما به جهت قرابت تلفظ آن با کلمه دوقّوز (با تشدید روی حرف ق ) در زبان آذری که به معنای عدد نه -۹- در زبان فارسیست، بعدها به اشتباه به آن دوققوز و بعدها به مرور زمان به  آن دوققوز پله گفتند که اگر بخواهیم نام آن را درست تلفظ کنیم دوقوز یا دوغوز بهتر و صحیح است.با اینکه این بنا تعداد زیادی پله داشته و نام دوققوز پله هیچ تناسبی با ترکیب بنا نداشته اما همچنان به جهت سهولت نام محلی آن را اشتباها با زبان آذری به اسم دوققوز پیلّه یا نه پله در زبان فارسی یاد می‌کنند.متأسفانه ازین دست خطاها در شهر ارومیه همچنان مشاهده می‌شود و فعلاً برای نامگذاری صحیح تر هیچ اقدامی صورت نپذیرفته.به‌طور مثال نام منطقه عٓریٖشلو که امروزه عَرشلو میگویند یا حتی نام خود شهر اُرْمیه که اشتباها اُرومیه یا اورومیه میگویند، به هر حال ازین دست نام‌ها در این شهر بسیار یافت می‌شود.که البته علت این واژه‌های به ظاهر شبیه اما با معنای متفاوت به علت این است که ارومیه در اورارتوی باستانی قرار داشت (اواخر هزاره دوم قبل از میلاد-اوایل هزاره اول قبل از میلاد) که دارای ارتباطات زبانی با هوریان آناتولی بوده که از جهتی نیز شدیداً تحت تأثیر آشوریان بود.از یک سمت ارمنستان و از جهتی وجود زردشتیان،مسیحیان،یهودیان و مسلمانان و درصد خیلی کم و ناچیز تیره‌هایی محدود از اعراب باعث این اختلاط زبانی شده بود. که امارت منا در زیر دریاچه ارومیه (دوره قدرت فزاینده آشوریان )آتشکده‌های مختلف همچون سه گنبد، کلیساهای متعدد و مساجد از آثار و بناهای ثابت کنندهٔ این ادعاست.به هر حال این بنای کاربردی، بعدها به مرور زمان با بی‌توجهی مقامات دوره پهلوی متروکه شده و کاربرد خود را از دست میدهد، اما نهایتاً در اواخر دوره جدید آن را بازسازی و تکمیل کردنند که گاه این بازسازی‌ها با نسخه قدیمی منطبق نبوده‌است. همچنین این اثر ملی مساحتی کمتر از بنای اولیه داشته چراکه متروکه بودن و ساخت ساز در اطراف و بلایای طبیعی باعث فروریختن و کاهش حجم و مساحت آن شده.متأسفانه امروزه، از دیگر مسایل به شدت تأثیرگذار در عدم سالم ماندن این بنا می‌توان به همجواری بدون حفاظ و حایلی با خیابان شهر دانست که می‌تواند مشکلاتی مختلف پدید آورد و حفظ بنا را به چالش اصلی بکشد. ،منطقهٔ آذربایجان در پهنه ایران ازین دست بناها که به شکل یخچال استفاده میشده کم نداشته اما به جهت آب و هوای کوهستانی و بارش خوب و پر آب بودن این قسمت از جغرافیا ،شاهد تکرار کم این چنین بناهایی،نسبت به دیگر مناطق کویری اعظم ایران هستیم. نهایتاً این بنا در تاریخ ۲۳ بهمن ۱۳۸۰ با شمارهٔ ثبت ۴۷۸۸ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.[۱]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. «دانشنامهٔ تاریخ معماری ایران‌شهر». سازمان میراث فرهنگی و گردشگری ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۲۳ اکتبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۲۰۱۱-۰۵-۱۹.