کتیبه شاپور سگانشاه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
کاخ تچر، دو کتیبه پهلوی از شاپور سکانشاه (برادر شاپور دوم)، بر جزر درگاه ایوان شمالی.
در یکی از این کتیبه‌ها نام ساسانی تخت جمشید یعنی صد ستون (ست ستون) آورده شده‌است که بعدها به هزار ستون و چهل منار تحریف شده‌است.

کتیبهٔ شاپور در سگانشاه بر روی ستونی در مدخل جنوبی کاخ تچر در تخت جمشید در سال ۱۸۱۱ میلادی دو کتیبه به زبان پهلوی کشف گردید. کتیبهٔ اول دارای ۱۲ سطر و از شاپور سگانشاه فرمانروای سیستان، پسر هرمز دوم و برادر شاپور دوم و دیدارش از صد ستون تخت جمشید نگاشته شده‌است. در آغاز کتیبه تاریخ نگارش آن ماه اسفندارمد از سال دوم پادشاهی شاپور ذکر شده که برابر با ۳۱۱ میلادی است.[۱]

بر سنگ‌های کاخ تچر یادگارهایی از ادوار گوناگون موجود است که از همه کهن‌تر دو سنگ نوشته است که به زبان پهلوی ساسانی و در زمان فرمانروایی شاپور دوم حک شده‌است.

نوشتار پهلوی[۲]:

māh Spandarmad abar sāl II mazdēsn bay Šābuhr šāhān šāh Ērān

ud anērān kē čihr az yazdān pad ān jār ka Šābuhr Sagān-šāh Hind

Sagastān ud Tūrestān tā drayāb danb pus mazdēsn bay Ohrmazd šāhān šāh Ērān ud anērān

kē čihr az yazdān az dar ōy-šān bayān namāz burd ud pad ēn rāh ī abar

Staxr andar ō Sagastān šud ud pad kirbagīh ēdar ō Sadstūn mad u-š

nān andar im xānag xward u-š Warhahrān ī Naxw-ohrmazd Sagastān handarzbed

ud Narsēh ī mow ī warāzān ud dēn ī Rēw-Mihrān ī zarang šahrab ud Narsēh ī dibīr

ud abārīg pārs-āzād ud sag-āzād ud zarangān ud frēstag az hamāg pāygōsān ud šahryār abāg

būd-hēnd u-š wuzurg šādīh kard u-š yazdān kirdagān framād kardan u-š

pidar ud niyāgān āfrīn kard u-š šābuhr šāhān šāh āfrīn kard u-š šābuhr šāhān šāh

āfrīn kard u-š xwēš afrīn kard u-š ōy-iz āfrīn kard kē ēn mān kard

[y]azd yād

ترجمه فارسی:

در ماه اسفند ارمذ، در دومین سال پادشاهی مزداپرست، خدایگان شاپور، شاه شاهان ایران و انیران (غیر ایران) که ن‍ژاد از ایزدان دارد، هنگامی که شاپور سکانشاه، فرمانروای هند، سیستان و توران تا به مرز دریا (دریای عمان)، پسر مزداپرست خدایگان هرمز، شاه شاهان ایران و انیران، که از نژاد ایزدان بود، روانه شد (سال ۳۱۱ میلادی)، با درود فراوان از درگاه مهست همایون، وی از این راه، میان استخر و سیستان، روانه شد و به نیکویی در اینجا (صدستون یعنی تخت جمشید) فرود آمد. آنگاه وی در این بنا خوراک خورد. همراه او بهرام پسر نهوهرمزد، اندرزبد سیستان، نرسی موبد از خاندان وراز، وین پسر مهر فرمانروای زرنج، نرسی دبیر و دیگر اسوران پارسی و سیستانی و گروهی از مردم زرنج و سفرایی از ایالات و قبایل نیز بودند. وی بزمی بزرگ برپا کرد و آیین‌های دینی برپا کرد. برای روان‌های پدر و نیاکانش درود فرستاد. آنگاه برای شاپور شاه شاهان و روان خودش و نیز برای آن که این بنا را بفرمود ساختند، قربانی داد. یزدان یار باد.

شانزده سال بعد از نقر این نوشته شاپور سکانشاه، سلوکوس نامی را برای بازدید آن فرستاد که وی آن را دیده و کتیبه‌ای دیگر نزدیک آن کند. از این دو کتیبه به خوبی برمی‌آید که در میانه دوره ساسانیان نام اصلی تخت جمشید (پارسه) دیگر به کار نمی‌رفته و آن را صد ستون می‌خوانده‌اند.

پانویس[ویرایش]

  1. تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام، ص ۹۴ و ۹۵
  2. تورج دریایی. "سنگنبشته شاهپور سکانشاه در پارسه". ساسانیکا.

منابع[ویرایش]

  • تفضلی، احمد، و به کوشش آموزگار، ژاله. تاریخ ادبیات ایران پیش از اسلام. تهران: انتشارات سخن، ۱۳۷۶ شابک ‎۹۶۴-۵۹۸۳-۱۴-۲
  • علیرضا شاهپور شهبازی، «کاخ اختصاصی داریوش (معروف به تچر)»، راهنمای مستند تخت جمشید، به کوشش سفیران.، شیراز: بنیاد پژوهشی پارسه-پاسارگاد