چت‌بات

یک چت‌بات دستیار مجازی

الیزا چت‌بات در ۱۹۶۶

چَت‌بات (به انگلیسی: Chatbot) که در مصوبات فرهنگستان و برخی منابع علمی گَپ‌بات نیز نامیده می‌شود، یک عامل نرم‌افزاری است که برای شبیه‌سازی یک گفت‌گوی هوشمند با یک یا چند کاربر انسانی از طریق صدا یا متن طراحی شده است. نام دیگر چت‌بات، دستیار مجازی هوشمند است. هدف نهایی این ربات‌ها، شبیه‌سازی گفت‌وگو در سطحی است که کاربر نتواند آن را از یک انسان تشخیص دهد. از آنجایی که این دسته از ربات‌ها معمولاً نیاز به تنظیم و آزمایش مداوم دارند، بسیاری چت بات‌های تولید شده نمی‌توانند گفت‌وگو را به‌طور کامل ادامه دهند و به نتیجه برسانند. از سوی دیگر، تاکنون هیچ‌کدام از این ربات‌ها موفق نشده‌اند آزمون استاندارد تورینگ را پشت سر بگذارند. اصطلاح باتِ گپ‌زن (ChatterBot) در اصل توسط مایکل مولْدین (پدیدآورنده نخستین Verbot) در سال ۱۹۹۴ برای توصیف این برنامه‌های گفت‌وگو ابداع شد.

چت‌بات‌ها در سیستم‌های گفت‌وگو برای اهداف گوناگونی از جمله خدمات مشتری، مسیریابی درخواست یا گردآوری اطلاعات استفاده می‌شوند. در حالی که برخی از برنامه‌های چت‌بات از فرآیندهای طبقه‌بندی واژگان گسترده، پردازشگرهای زبان طبیعی و هوش مصنوعی پیچیده استفاده می‌کنند، برخی دیگر به سادگی، واژگان کلیدی عمومی را اسکن می‌کنند و با استفاده از عبارت‌های رایج به دست آمده از یک کتابخانه یا پایگاه دادهُ مرتبط، پاسخ تولید می‌کنند.

بیشتر چت‌بات‌ها به صورت آنلاین از طریق پنجره‌های بازشویِ وبگاه‌ها یا از طریق دستیاران مجازی، قابل دسترسی هستند. آنها را می‌توان در دسته‌های استفاده طبقه‌بندی کرد که عبارتند از: تجارت (تجارت الکترونیک از طریق چت)، آموزش، سرگرمی، ربات‌های شبکهُ اجتماعی، امور مالی، سلامت، اخبار و بهره‌وری. ربات‌های گفتگو اخیراً برای مقاصد اجرایی‌تری مانند کمک به صورت برخط، خدمات شخصی یا کسب اطلاعات به کار گرفته شده‌اند.

پیشینه

در سال ۱۹۵۰ مقاله معروف آلن تورینگ با عنوان «ماشین‌های محاسباتی و هوش» منتشر شد که آنچه را که امروزه آزمون تورینگ نامیده می‌شود به عنوان معیار هوش مطرح می‌کند. این معیار به توانایی یک برنامه کامپیوتری برای جعل هویت انسان در یک مکالمه نوشتاری بی‌درنگ همراه قضاوت انسانی بستگی دارد تا جایی که قاضی به‌طرزی قابل اعتمادی قادر به تشخیص - فقط بر اساس محتوای مکالمه -بین برنامه و یک انسان واقعی نباشد. بدنام بودن تست پیشنهادی تورینگ، علاقه زیادی را به برنامه جوزف وایزنبام ELIZA، که در سال ۱۹۶۶ منتشر شد، برانگیخت، برنامه‌ای که به نظر می‌رسید می‌تواند کاربران را فریب دهد تا تصور کنند با یک انسان واقعی صحبت می‌کنند. با این حال، خود وایزنبام ادعا نکرد که ELIZA واقعاً باهوش است، و مقدمه مقاله او آن را بیشتر به عنوان یک تمرین ابهام‌زدایی نشان داد: در هوش مصنوعی، ماشین‌ها به گونه‌ای ساخته می‌شوند که از خود رفتاری شگرف به نمایش بگذارند، به طوری که حتی افراد باتجربه در این زمینه را نیز غرق در تحسین کنند. اما همین که ساختار یک برنامه مشخص می‌شود و عملکرد درونی آن توضیح‌داده می‌شود، تأثیر گذاری آن روی افراد از بین می‌رود و شخص به خود می‌گوید: «می‌توانستم آن را بنویسم» با این فکر، او برنامه مورد نظر را از قفسه‌ای با علامت «هوشمند» به قفسه‌ای که برای کنجکاوها در نظر گرفته شده است منتقل می‌کند… هدف این مقاله این است که باعث شود دقیقاً چنین ارزیابی مجددی از برنامه‌ای که قرار است «توضیح‌داده شود» انجام شود. تعداد کمی از برنامه‌ها بیشتر به آن نیاز داشتند. روش کار کلیدی ELIZA (از آن زمان توسط طراحان ربات چت کپی شده است) شامل تشخیص کلمات یا عبارات سرنخ در ورودی، و خروجی پاسخ‌های از پیش آماده یا از پیش برنامه‌ریزی شده مربوط است که می‌تواند مکالمه را به روشی ظاهراً معنی دار جلو ببرد. (مثلاً با پاسخ دادن به هر ورودی حاوی کلمه «مادر» با «به من بیشتر در مورد خانواده خود بگویید»).

بنابراین حتی اگر یک پردازش فقط سطحی باشد، یک توهم از فهم آن ایجاد می‌شود. الایزا نشان داد که ایجاد چنین توهمی به طرز شگفت‌آوری آسان است، زیرا قضات انسانی تا زمانی که پاسخ‌های مکالمه‌ای به عنوان «هوشمند» تفسیر شوند، به راحتی از شک و تردید استفاده می‌کنند.

طراحان رابط دریافته‌اند که آمادگی انسان‌ها برای تفسیر خروجی رایانه به‌عنوان محاوره‌ای واقعی (حتی زمانی که در واقع بر اساس تطبیق الگوی نسبتاً ساده است) می‌تواند برای اهداف مفید مورداستفاده قرار گیرد. بیشتر مردم ترجیح می‌دهند از برنامه‌هایی استفاده کنند که شبیه انسان هستند، و این به تکنیک‌های سبک چت‌بات نقش بالقوه مفیدی در سیستم‌های تعاملی می‌دهد که نیاز به استخراج اطلاعات از کاربران دارند، تا زمانی که این اطلاعات نسبتاً ساده و در دسته‌های قابل پیش‌بینی قرار می‌گیرند؛ بنابراین، برای نمونه، سیستم‌های پشتیبان آنلاین می‌توانند به‌طور مفیدی از تکنیک‌های ربات چت برای شناسایی قسمت‌های کمکی مورد نیاز کاربران استفاده کنند، و به‌طور بالقوه یک رابط «دوستانه‌تر» نسبت به جستجوی رسمی‌تر یا سیستم منو ارائه می‌دهند. این نوع استفاده، چشم‌انداز انتقال فناوری چت بات را از «قفسه محفوظ شده برای کنجکاوها» Weizenbaum به آن «روش‌های محاسباتی واقعاً مفید» دارد.

جستارهای وابسته

• فهرست چت‌بات‌ها