پنکه

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
یک پنکه برقی پنج‌پرهٔ خانگی
یک پنکهٔ پایه‌بلند

پَنکه یک فن مکانیکی است (فرهنگ معین؛ باد‌بزن برقی) که برای خنک کردن در منازل و ساختمان‌ها فراوان مورد استفاده‌است. پنکه دارای پره‌های اریب است که با چرخیدن خود باعث جابجایی و خنکی هوا می‌شود گرچه محصول جدیدتر و مشابهی به نام پنکه بی‌پره وجود دارد که فاقد پره است.

پنکه‌های خانگی در سه مدل رومیزی، سقفی یا دیواری ساخته می‌شوند. یکی از کاربردها پنکه در محیط‌هایی است که به دلیل بالا بودن درصد رطوبت هوا امکان استفاده از کولر آبی وجود ندارد.[۱]

ریشه واژه[ویرایش]

ریشه واژه پنکه از زبان سانسکریت آمده و به معنای بال پرنده است[۲].[۲] (هندی: पङ्खा, pangkhā) پنکه های اولیه بصورت صفحه های تخت آویزان از سقف بوده که بوسیله یک بند جهت جابجایی هوا بصورت دستی تکان داده میشده


تاریخچه

از فن پانکا حدود 500 سال قبل از میلاد در هند استفاده می شد. این یک فن دستی بود که از نوارهای بامبو یا الیاف گیاهی دیگر ساخته شده بود که می توانست برای حرکت دادن هوا چرخش یا فن داشته باشد. در زمان حکومت انگلیس ، این کلمه توسط انگلیسی-هندی به معنای یک فن تخت بزرگ تاب دار استفاده می شود ، که در سقف ثابت می شود و توسط بنده ای بنام پانکاواله کشیده می شود.

برای اهداف تهویه مطبوع ، صنعتگر و مهندس سلسله هان ، دینگ هوان یک فن دوار دستی با هفت چرخ اختراع کرد که قطر آن 3 متر (10 فوت) بود. در قرن 8 ، در زمان سلسله تانگ (618–907) ، چینی ها از نیروی هیدرولیکی برای چرخاندن چرخ های فن برای تهویه مطبوع استفاده می کردند ، در حالی که فن دوار در طول سلسله سونگ (960–1279) حتی بیشتر متداول شد.

در قرن هفدهم ، آزمایشات دانشمندانی از جمله اتو فون گوریکه ، رابرت هوک و رابرت بویل ، اصول اساسی خلا و جریان هوا را ایجاد کرد. معمار انگلیسی سر کریستوفر رن از سیستم تهویه اولیه در خانه های پارلمان استفاده کرد که از دمنده برای گردش هوا استفاده می کرد. طراحی رن می تواند کاتالیزوری برای پیشرفت و نوآوری های بعدی باشد. همانطور که توسط گئورگ آگریکولا (1455-1555) نشان داده شده است ، اولین فن چرخشی استفاده شده در اروپا برای تهویه مین بوده است.

John Theosophist Desalinizes ، مهندس انگلیسی ، استفاده موفقیت آمیز از سیستم فن را برای بیرون آوردن هوای راکد از معادن ذغال سنگ در سال 1727 نشان داد و بلافاصله پس از آن دستگاه مشابهی را در پارلمان نصب کرد. تهویه مناسب به ویژه در معادن ذغال سنگ مهم بود تا تلفات ناشی از خفگی را کاهش دهد. مهندس عمران جان اسماتون و بعداً جان بودل پمپ های هوای متقابل را در معادن شمال انگلیس نصب کردند. با این وجود ، این آرایش ایده آل نبوده زیرا ماشین آلات ممکن است خراب شوند.

پنکه اولیه در یک منزل انگلیسی در هند در سال ۱۸۸۰
پنکه اولیه در منزل یک سرهنگ فرانسوی در اندونزی در سال ۱۹۳۰

پنکه رومیزی[ویرایش]

پنکه‌های رومیزی در دو مدل پایه‌کوتاه و پایه‌بلند ساخته می‌شوند.[۳] در ایران تعداد کارخانه‌های تولیدکننده پنکه رومیزی انگشت شمار است.[نیازمند منبع]

قسمت‌های مهم پنکه رومیزی[ویرایش]

  • موتور، که معمولاً از نوع تک‌فاز روتورقفسی با راه‌انداز خازنی و سیم‌پیچ کمکی است.[۴]
  • پره‌های خنک‌کننده
  • نگه دارنده پره خنک‌کننده
  • شبکه سیمی یا محافظ خنک‌کننده و پایه
  • صفحه کلید
  • کلید ساعتی

طریقه جا زدن شبکه پروانه پنکه رومیزی[ویرایش]

شبکه را به بدنه با جایی که موتور درون آن قرار دارد می‌بندند بعد از بستن شبکه نیمه واشر مخصوص پشت پروانه خنک‌کننده را به محور موتور می‌بندند. بعد از واشر مخصوص پروانه خنک‌کننده را در جای خود گذاشته و پیچ روی پروانه خنک‌کننده را می‌بندند و نیمه دیگر شبکه را به نیمه ثابت شبکه بسته شده می‌بندند.باید توجه داشت پیچ محافظ پروانه یا همان پیچ نگهدارنده که بر روی پروانهٔ خنک‌کننده قرار دارد بر خلاف پیچ‌های موجود در بازار عموماً چپ پیچ بوده که جهت باز کردن پنکه برای تمیز کردن یا تعمیرات بایستی به آن توجه داشت.

مدار الکتریکی پنکه رومیزی[ویرایش]

مدار الکتریکی یک پنکه رومیزی مجهز به تایمر است. لازم به توضیح است که موتور پنکه رومیزی دارای سه دور تند، متوسط، و کم است که توسط یک صفحه کلید با چهار دکمه امکان بهره‌برداری از دورهای مختلف آن فراهم می‌گردد. از این چهار دکمه برای قطع و سه دکمه برای دورهای مختلف است. کلیدها با استفاده از مکانیزم سیم‌بندی کم‌کن دور سرعت موتور را کنترل می‌کنند.

پنکه دیواری[ویرایش]

ساختمان پنکه دیواری مشابه پنکه رومیزی است، با این تفاوت که به جای قرار گرفتن روی میز یا زمین، روی دیوار نصب می‌شود و از این نظر که در دسترس کودکان نیست و خطر برخورد با آن کمتر است مزیت دارد. این پنکه مجهز به دستگاه کنترل از راه دورند.[۵]

پنکه سقفی[ویرایش]

موتور این نوع پنکه‌ها نیز از نوع تک‌فاز خازن‌دار است. در زیر این پنکه ممکن است لوستر نصب شده باشد.[۶] بیشتر پنکه‌های سقفی موجود در بازار از نوع سه‌پره هستند اما پنکه‌هایی که پره‌های بیشتری داشته باشند نیز وجود دارند.[۷] این پنکه‌ها دارای دو سیم‌پیچ اصلی و راه‌انداز (کمکی) هستند.[۸] برای کنترل سرعت از سیم‌پیچی سلف چندسر که با موتور تکفاز خازن‌دار سری شده‌است استفاده می‌شود. این سیم‌پیچ در بیشترین سرعت از مدار خارج می‌شود و موتور با ولتاژ نامی کار خواهد کرد اما در سرعت‌های پایین‌تر بخشی از این سیم‌پیچی در مدار قرار می‌گیرد.[۹] کنترل دور این پنکه معمولاً از راه یک کلید گردان که روی دیوار نصب می‌شود انجام می‌گیرد.

منابع[ویرایش]

  • حیدری، محمد؛ عرب‌پوریان، فریدون؛ قیطرانی، فریدون؛ مطیع بیرجندی، علی‌اکبر (۱۳۸۵). تکنولوژی و کارگاه تعمیر لوازم خانگی. شرکت چاپ و نشر کتاب‌های درسی ایران. شابک ۹۶۴-۰۵-۱۲۶۵-۶.