نسک
نَسْک در اوستا به معنی مطلق کتاب مقدّس و نیز هر یک از بیست و یک بخش اوستای ساسانی است.[۱]
کاربرد به صورت اسم خاص
[ویرایش]کتاب مقدس زرتشتیان که در دین بهی توسط اهوره مزدا به زرتشت پیامبر بزرگ ایرانی عطا شده اوستا نام دارد که طبق سنت از ۲۱ نسک (کتاب) تشکیل شده است. امروزه بخش اعظم این ۲۱ نسک مفقود است.[۲]
لغتنامهٔ دهخدا دربارهٔ واژهٔ «نسک» چنین مینویسد:[۱]
هر دفتر را نام باشد از دفاتر پازند. (غیاث اللغات). قسمی باشد از بیست ویک قسم کتاب زند منسوب به زردشت که هر قسم را نسک نام نهاده و هر نسک را به اسمی موسوم ساخته بدین تفصیل: اول ایتا، دوم آهو، سیم دیر، چهارم یوا، پنجم تار، ششم توش، هفتم ناد (که در علوم نجوم و هیئت است)، هشتم اشتاد، نهم جید، دهم هجا، یازدهم ونکهویش، دوازدهم وزدامنکهو، سیزدهم سیتنا، چهاردهم نام، پانزدهم انکهیش، شانزدهم مزدا، هفدهم خشرمچا، هجدهم اهرا، نوزدهم آیم، بیستم درکوبیو، بیست ویکم واستارم. اکنون چهارده نسک از این جمله تمام است و در میان مجوس یافت شود و هفت نسک ناتمام بوده که در جنگها و فتنههای ایران از میان رفته. (از انجمن آرا) (از آنندراج). قسمی باشد از بیست ویک قسم کتاب زند که زردشت آن را منقسم کردهاست و هر نسکی را یعنی هر قسمی را نامی نهاده. (برهان قاطع). محمد معین آرد: به این معنی لغةً به فتح اول است، در اوستا نَسْکَ به معنی کتاب و سفینه آمده وهر جا که این لغت به کار رفته از آن اجزای کتاب مقدس اراده گردیدهاست (از خرده اوستا ص ۲۶)، اما در یسنا (های ۱۹ بند ۲۲) نسکه به معنی خود اوستا و دوره کامل آن (۲۱ نسک) استعمال شده من باب اطلاق جزء به کل. (یسنا ج ۱ ص ۱۶۶). در پهلوی نَسْک (متن، کتاب) آمده. (تاوادیا ص ۱۶۳). دینکرت درفصلهای هشتم و نهم نویسد: اوستا دارای ۲۱ نسک میباشد و در آن نام هر یک از این ۲۱ بخش جداگانه آمده و خلاصه مندرجات آنها تشریح شدهاست. (از حاشیه برهان قاطع چ معین)
پانویس
[ویرایش]منابع
[ویرایش]- فرهنگ فارسی دهخدا
- Kellens, Jean (2016). "AVESTA i. Survey of the history and contents of the book". Encyclopædia Iranica (به انگلیسی). Retrieved 23 October 2025.