مامان و بابا
در زبانشناسی، مامان و بابا نمونهای ویژه از همریشههای دروغین بهشمار میروند. در بسیاری از زبانهای جهان، توالیهایی از آواها شبیه به /mama/ و /papa/ به معنای «مادر» و «پدر» هستند، معمولاً ولی نه همیشه به همین ترتیب. تصور بر این است که این موضوع حاصل تصادفی ناشی از فرایند اکتساب زبان در اوایل کودکی است.[۱][۲][۳][۴]
ریشهشناسی
[ویرایش | اشتراکگذاری]واژگان مامان و بابا از آواهای گفتاریای بهره میگیرند که در زمرهٔ آسانترینها برای تولید هستند: همخوانهای دولبی مانند /m/, /p/، و /b/، و واکه باز /a/. بنابراین، این صداها اغلب جزو نخستین صوتهای شبهواژهای هستند که توسط نوزادان در حال ونگونگ تولید میشوند (واژگان ونگونگی یا واژگان غانوغونی)، و پدرومادران گرایش دارند نخستین صدایی را که نوزادان تولید میکنند به خود نسبت دهند و در پی آن، آن را به عنوان بخشی از گنجینهٔ واژگان Baby talk خود بهکار گیرند. از این رو، نیازی نیست که شباهتهای واژگانی چون ba در !کونگ، abba در آرامی، bàba در چینی ماندارین، bàbá در یوروبایی و baba در فارسی (همگی به معنای «پدر»)؛ یا amá در ناواهو، māma در چینی ماندارین، mama در سواحیلی، mama در کچوا و mama در زبان لهستانی (همگی به معنای «مادر») را به نیای مشترکی نسبت داد.
زبانشناس رومن یاکوبسن این فرضیه را مطرح کرد که صدای خیشومی در «ماما» از زمزمهٔ خیشومیای میآید که نوزادان به هنگام شیر خوردن تولید میکنند:
اغلب فعالیتهای مکیدن کودک با زمزمهٔ خیشومی ملایمی همراه است، تنها آواسازیای که میتواند هنگامی که لبها بر سینهٔ مادر یا شیشهٔ شیر فشرده شده و دهان پر است، تولید شود. بعدها، این واکنش آوایی به شیر خوردن بهعنوان نشانهای پیشآگهیدهنده در مشاهدهٔ صرف غذا و در نهایت بهعنوان نمودی از تمایل به خوردن، یا بهطور کلیتر، بهعنوان ابراز نارضایتی و اشتیاق بیتابانه به غذای غایب یا پرستار غایب، و هر خواستهٔ برآوردهنشدهای بازتولید میشود. هنگامی که دهان از تغذیه آزاد است، زمزمهٔ خیشومی میتواند با رهایی دهانی، بهویژه لبی، همراه شود؛ همچنین ممکن است تکیهگاه واکهای اختیاری نیز دریافت کند.
— رومن یاکوبسن، چرا «ماما» و «پاپا» ؟
نوزاد، بدون هیچ اندیشهٔ خاصی، «ماما، مامای» خود را غانوغون میکند، و بزرگسالان آن را به شیوهٔ خود تفسیر میکنند. برخی تصور میکنند که او «مادر» را صدا میزند، دیگران باور دارند که او پدرش را خطاب میکند، و باز دیگرانی میاندیشند که او هیچکس را صدا نمیزند، بلکه صرفاً گرسنه است و میخواهد غذا بخورد. همگی به یک اندازه برحقاند، و همگی به همان اندازه در اشتباهاند.
گونهها
[ویرایش | اشتراکگذاری]گونههایی با استفاده از آواهای دیگر نیز رخ میدهند: برای نمونه، در فیجیایی، واژهٔ «مادر» nana است، در ترکی، واژهٔ مادر ana است، و در ژاپنی باستان، واژهٔ «مادر» papa بود. واژهٔ امروزی ژاپنی برای «پدر»، chichi، برگرفته از titi قدیمیتر است (اما در ژاپنی امروزی papa در محاوره رایجتر است). شمار بسیار اندکی از زبانها فاقد همخوانهای لبی هستند (این امر عمدتاً بهصورت خانوادگی، در ایروکویی و برخی از زبانهای آتاباسکی گواهی شده است)، و تنها آراپاهو شناخته شده که فاقد واکهٔ باز /a/ است. واژگان -na- / -ta- در تاگالوگ (واژگان «مامان» / «بابا») با ma / pa رایجتر از نظر خیشومیبودن / دهانیبودن همخوانها و همانندی جایگاه تولید موازی هستند.
جستارهای وابسته
[ویرایش | اشتراکگذاری]منابع
[ویرایش | اشتراکگذاری]- ↑ Jakobson, R. (1962) "Why 'mama' and 'papa'?" In Jakobson, R. Selected Writings, Vol. I: Phonological Studies, pp. 538–545. The Hague: Mouton.
- ↑ Nichols, J. (1999) "Why 'me' and 'thee'?" Historical Linguistics 1999: Selected Papers from the 14th International Conference on Historical Linguistics, Vancouver, 9–13 August 1999, ed. Laurel J. Brinton, John Benjamins Publishing, 2001, pages 253-276.
- ↑ Bancel, P.J. and A.M. de l'Etang. (2008) "The Age of Mama and Papa" Bengtson J. D. In Hot Pursuit of Language in Prehistory: Essays in the four fields of anthropology. (John Benjamins Publishing, Dec 3, 2008), pages 417-438.
- ↑ Bancel, P.J. and A.M. de l'Etang. (2013) "Brave new words" In New Perspectives on the Origins of Language, ed. C. Lefebvre, B. Comrie, H. Cohen (John Benjamins Publishing, Nov 15, 2013), pages 333-377.
- ↑ "Слово о словах", глава "Устами младенцев"
- ویکی انگلیسی