غار کلدر

محوطه‌های پیشاتاریخی دره خرم‌آباد
میراث جهانی یونسکو
مکان	آسیا و اقیانوسیه، ایران
معیار ثبت	فرهنگی: (iii)
شمارهٔ ثبت	۱۷۴۴
تاریخ ثبت	۲۰۲۵ (طی نشست ۴۷)

غار کلدر
نام	غار کلدر
کشور	ایران
استان	استان لرستان
شهرستان	شهرستان خرم‌آباد
اطلاعات اثر
کاربری	غار
دیرینگی	۶۲٬۰۰۰ سال
دورهٔ ساخت اثر	دوران پارینه‌سنگی، دوران فرادیرینه‌سنگی، دوره نوسنگی
اطلاعات ثبتی
شمارهٔ ثبت	۱۸۷۹۶
تاریخ ثبت ملی	۲۸ اسفند ۱۳۸۵
اطلاعات بازدید
امکان بازدید	در منطقه حفاظت شده محیط زیست

غار کَلدَر لرستان یکی از محوطه‌های کلیدی دوران پارینه سنگی میانه و جدید در ایران و غرب قاره آسیا است. این غار در طی سه فصل توسط یک تیم بین‌المللی به سرپرستی دکتر بهروز بازگیر مورد کاوش باستان شناختی قرار گرفته است. نتایج این کاوش‌ها در معتبرترین مجلات جهانی منتشر گردیده است)Bazgir et al. 2014,Bazgir et al 2017 , Bazgir et al 2022). غار کلدر قدیمی‌ترین محوطه دوران پارینه سنگی جدید در ایران است. شواهد به دست آمده از این سایت ایران را در زمره نخستین زادگاه‌های انسان‌های هوشمندی Homo_Sapiens قرار داد که توانسته‌اند برای نخستین بار به قاره اروپا مهاجرت کنند. تا پیش از کشفیات غار کلدر، محوطه‌های منوت و کسار اکیل (با قدمتی بین ۴۸ تا ۴۹ هزار سال پیش) منطقه شامات به عنوان نخستین خاستگاه و اجداد اولیه انسان‌های هوشمند قاره اروپا تلقی می‌گردید، اما تاریخ‌نگاری به دست آمده از لایه‌های مربوط به دوران پارینه سنگی جدید غار کلدر با قدمتی بیش از ۵۴ هزار سال این معادله و تئوری باستان شناسان را تغییر داد.نتایج کاوش‌های باستان‌شناسی غار کلدر نشان داد که در موج دوم مهاجرت انسان‌های هوشمند که نهایتاً منجر به ورود این گونه انسان به قاره اروپا گردید، غار کلدر دارای قدیمی‌ترین شواهد فرهنگی می‌باشد. در فصل سوم کاوش‌های باستان شناختی این غار بخشی از لایه‌های مربوط به دوران پارینه سنگی میانه نیز تاریخ‌نگاری گردید که قدمتی ۶۳ هزار ساله را نشان داد.^[۱]^[۲]

غار کلدر در شهرستان خرم‌آباد، بخش مرکزی، دهستان رباط نمکی، روستای قلعه‌سنگی واقع شده. این اثر در تاریخ ۲۸ اسفند ۱۳۸۵ با شمارهٔ ثبت ۱۸۷۹۶ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.^[۳]

ویژگی و اهمیت کشف غار کلدر

.^[۴] روابط عمومی اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان لرستان گفت:

«یافته‌های غار کلدر می‌تواند بخشی از حلقه مفقوده زنجیره تکامل بشر و مسیرهای مهاجرتی انسان‌های هوشمند از قاره آفریقا به آسیا، جنوب غرب آسیا، منطقه اوراسیا و نهایتاً رسیدن اولین گونه‌ها به قاره اروپا را پوشش داده و به عنوان یک کشف مهم در مطالعات پارینه سنگی دنیا قلمداد شود.»

کاوش‌ها

فصل اول

فصل اول کاوش در غار کلدر توسط یک هیئت بین‌المللی در سال ۱۳۸۹ انجام شده است.^[۵]

فصل دوم

فصل دوم کاوش این غار تاریخی در سال ۱۳۹۳ توسط یک هیئت مشترک بین‌المللی انجام گرفته است.^[۵]

فصل سوم

با توجه به اهمیت قدمت شواهد فرهنگی از انسان هوشمند در این غار برای اولین بار در غرب آسیا و ایران، فصل سوم کاوش غار کلدر با هدف انجام تاریخ‌نگاری لایه‌های دوران پارینه سنگی میانه و درک بیشتر فرایند گذار از این دو دوره فرهنگی در مهرماه ۱۳۹۸ صورت پذیرفت.

تاریخنگاری جدید برای مهاجرت انسان خردمند ازآسیابه اروپا و پیشتازی ایران از منطقه شامات. ـتاریخنگاری نوین برای پارینه سنگی جدید ایران (تا قبل از کاوش‌های غار کلدر پارینه سنگی جدید ایران حدوداً از ۴۰هزار سال پیش آغاز می‌شد.

مستند

تیم کاوش باستان شناختی غار کلدر به رهبری ریاست کاوشهای بین‌المللی این محوطه کلیدی، در حال رایزنی و به دنبال بهترین کاندید برای کارگردانی، تولید و ساخت یک مجموعه مستند علمی_پژوهشی که بتواند به درستی جایگاه این محوطه را در مطالعات پارینه سنگی جدید و مبحث پراکنش و مهاجرت انسانهای Homo_Sapiens (انسان هوشمند/انسان خردمند) از قاره آفریقا به قاره آسیا، منطقه اوراسیا و متعاقباً ورود اولین گروه‌های این گونه انسانی به قاره اروپا را به تصویر بکشد می‌باشد. https://irannewspaper.ir/8177/19/16624

جستارهای وابسته

منابع

↑ «ایران یکی از نخستین زادگاه‌های انسان هوشمند است». پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری. ۱۴ اسفند ۱۳۹۵. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۴ سپتامبر ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۱۴ سپتامبر ۲۰۱۷.
↑ «غار شگفت‌انگیز کلدر؛ سکونتگاه انسانهای نخستین». IRIB NEWS AGENCY | خبرگزاری صدا و سیما. ۲۰۱۹-۱۲-۱۶. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۱۲-۱۶.
↑ «دانشنامهٔ تاریخ معماری و شهرسازی ایران‌شهر». وزارت راه و شهرسازی. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۶ اکتبر ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۱۰ اکتبر ۲۰۱۹.
↑ / |تاریخ ۹ تیر ۱۳۹۹=|وبگاه=تازه‌های لرستان|نشانی=http://lorestan.news/غار-کلدر/%7Cعنوان=غار%5Bپیوند+مرده%5D کلدر}}
1 2 «آغاز فصل سوم کاوش در غار کلدر خرم‌آباد». اداره کل میراث فرهنگی استان لرستان. ۲۰۲۰. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۴ مارس ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۱۴ مارس ۲۰۲۳.

https://www.nature.com/articles/srep43460

https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1631068314000475

https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0047248417300982

https://journals.iau.ir/article_694796.html

[1] «ایران یکی از نخستین زادگاه‌های انسان هوشمند است». پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری. ۱۴ اسفند ۱۳۹۵. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۴ سپتامبر ۲۰۱۷. دریافت‌شده در ۱۴ سپتامبر ۲۰۱۷.

[r6r24-2] «غار شگفت‌انگیز کلدر؛ سکونتگاه انسانهای نخستین». IRIB NEWS AGENCY | خبرگزاری صدا و سیما. ۲۰۱۹-۱۲-۱۶. دریافت‌شده در ۲۰۱۹-۱۲-۱۶.

[3] «دانشنامهٔ تاریخ معماری و شهرسازی ایران‌شهر». وزارت راه و شهرسازی. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۶ اکتبر ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۱۰ اکتبر ۲۰۱۹.

[4] / |تاریخ ۹ تیر ۱۳۹۹=|وبگاه=تازه‌های لرستان|نشانی=http://lorestan.news/غار-کلدر/%7Cعنوان=غار%5Bپیوند+مرده%5D کلدر}}

[:0-5] 1 2 «آغاز فصل سوم کاوش در غار کلدر خرم‌آباد». اداره کل میراث فرهنگی استان لرستان. ۲۰۲۰. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۴ مارس ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۱۴ مارس ۲۰۲۳.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

ن ب و میراث جهانی در ایران
فرهنگی	چغازنبیل میدان نقش جهان تخت جمشید تخت سلیمان بم و فضای فرهنگی آن پاسارگاد گنبد سلطانیه سنگ‌نوشته بیستون مجموعه آثار رهبانی ارامنه ایران (کلیسای تادئوس مقدس، استپانوس مقدس، زور زور) مجموعه آثار سازه‌های آبی شوشتر (آبشارها و آسیاب‌های آبی، بند میزان، برج کلاه‌فرنگی، رود گرگر، پل بند گرگر، بند برج عیار، بند ماهی‌بازان، قلعه سلاسل، نهر داریون و پخشاب نهر داریون، بند قیصر، بند خاک، پل بند لشکر، پل شاه علی، بند شرابدار) بازار تبریز آرامگاه شیخ صفی‌الدین اردبیلی مجموعه ۹ باغ ایرانی (ایرانی پاسارگاد، چهل‌ستون، فین، ارم، شاهزاده، عباس‌آباد، دولت‌آباد، پهلوان‌پور، اکبریه) مسجد جامع اصفهان برج گنبد قابوس کاخ گلستان شهر سوخته میمند محوطه باستانی شوش مجموعه ۱۱ قنات ایرانی (قصبه، بلده، حسن‌آباد، زارچ، ابراهیم‌آباد، مزدآباد، وزوان، مون، گوهرریز، اکبرآباد، قاسم‌آباد) یزد چشم‌انداز باستان‌شناسی ساسانی منطقه فارس (شهر گور، قلعه دختر، سنگ‌نگاره پادشاهی اردشیر بابکان، سنگ‌نگاره پیروزی اردشیر بابکان، کاخ اردشیر بابکان، کاخ ساسانی سروستان، بیشاپور، پیکره شاپور یکم، غار شاپور) راه‌آهن سراسری ایران چشم‌انداز فرهنگی اورامانات مجموعه ۵۴ کاروانسرای ایرانی (دیر گچین، قلعه سنگی، رباط شرف، سنگی انجیره، جمال‌آباد، عباس‌آباد تایباد، فخر داوود، شیخعلی‌خان، مرنجاب، امین‌آباد، گبرآباد قمصر، کوهپایه، گز، مهیار، مزینان، ایزدخواست، فخرآباد، سرایان، قصر بهرام، سنگی آهوان، آجری آهوان، میامی، عباس‌آباد میامی، میاندشت، زین‌الدین، میبد، فرسفج، خواجه‌نظر، دهدشت، بیستون، گنجعلی‌خان، گویچه‌بیل، شاه‌عباسی خوی، صائین، تی تی، باغ شیخ، زعفرانیه، رباط مهر، ینگه‌امام، بستک، برازجان، آجری انجیره، افضل، نیستانک، چاه کوران، چمشک، رشتی، خرانق، تاج‌آباد، رباط ده محمد، خان، چهل‌پایه، سعدالسلطنه، رباط قلی) هگمتانه محوطه‌های پیشاتاریخی دره خرم‌آباد (غارهای یافته، کلدر، قمری، کنجی، گیلوران و پناهگاه سنگی گر ارجنه)
طبیعی	دشت لوت جنگل‌های هیرکانی
رده درگاه