عقل سالم در بدن سالم است

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

عقل سالم در بدن سالم است از زبانزدهای معروف در زبان‌های گوناگون جهان از جمله در زبان فارسی است که ترجمه‌ای از عبارت معروف لاتین Mens sana in corpore sano به همین معنی است.

این عبارت بخشی است از متنی در طنزنامه شماره ۱۰ (۱۰:۳۵۶) در نوشتارهای شاعر رومی، جوونال (Juvenal) است که به عنوان پاسخی به این پرسش که مردم در زندگی باید خواهان چه چیزهایی باشند می‌نویسد:

فارسی لاتین

بایستی دعا کرد تا عقل سالم باشد، در بدنی سالم
خواستار روانی متهور باش که از هراس مرگ عاری باشد
روانی که دیرزیستی را برترین برکات طبیعت بشمارد
و هر گونه رنج و زحمتی را تاب آورد
روانی بیگانه با خشم،
که تشنه تهی‌دستی است
و باور دارد که سختی و کار شاق هرکول بهتر است از
رضایت‌مندی‌ها، ضیافت‌ها و پر قوی شاهان شرقی.
از آنچه می‌توانی به خود ارزانی داری پرده برمی‌دارم:
همانا که زندگی بی‌دغدغه جز از رهگذر پرهیزگاری حاصل نمی‌گردد
(۶۴‏-‎۱۰:۳۵۶)

orandum est ut sit mens sana in corpore sano.
fortem posce animum mortis terrore carentem,
qui spatium uitae extremum inter munera ponat
naturae, qui ferre queat quoscumque labores,
nesciat irasci, cupiat nihil et potiores
Herculis aerumnas credat saeuosque labores
et uenere et cenis et pluma Sardanapalli.
monstro quod ipse tibi possis dare; semita certe
tranquillae per uirtutem patet unica uitae.
(10.356-64)

زبانزد فارسی با معنای قابل قیاس با این مفهوم در شاهنامه فردوسی است که می‌نویسد:

ز نیرو بود مرد را راستی
ز سستی کژی زاید و کاستی

منابع[ویرایش]

Sentenze, motti, proverbi latini brevemente illustrati, appendice al Vocabolario della Lingua Latina Campanini-Carboni, Paravia, Torino, 1993, p. 50.