آغابیگم جوانشیر

آغابیگم جوانشیر
سلطنت	قاجار
زاده	۱۷۸۰ میلادی قره‌باغ
درگذشته	۱۸۲۸ میلادی (رجب ۱۲۴۴ قمری) قم، ایران
آرامگاه	حرم معصومه
همسر(ان)	فتحعلی‌شاه
نام کامل بانوی حرم بانوی بانوان شاه بانوی معظمه مکرمه ملکه ایران حضرت اغا بیگم
دودمان	قاجار
پدر	ابراهیم خلیل جوانشیر

آغابـِیگُم جوانشیر (تخلص شعری: آغاباجی) از همسران فتحعلی شاه قاجار و حاکم قم بود. او دختر ابراهیم خلیل خان جوانشیر خان دوم قره‌باغ بود او زنی بسیار زیبا و محترم بود و به فارسی و ترکی شعر می‌سرود.او از شخصیت های فوقعلاده برجسته ای قاجار بوده است

آغابیگم آغا عمه خورشیدبانو ناتوان، از شاعره‌های قفقاز بود که او نیز به فارسی و ترکی شعر می‌سرود.

بخشی از زندگینامه

آغابیگم آغا شاعر و آگاه به تمدن جدید همسر فتحعلی شاه شد. این ازدواج از بعد خصوصی و عاطفی ناموفق بود اما موجب نفوذ جوانشیریان و قراباغیان مقیم ایران در ساختار قدرت قاجاری شد.آغاباجی بسیار زیبا و محترم بود مأمور پذیرفتن همسر سفیر اعزامی انگلیس به ایران و دریافت هدایای ملکه انگلستان همسر جرج سوم کرد.آغابیگم دختری با تحصیلات و آشنا به موسیقی و اهل شعر و ادب بود گویا در نوجوانی عاشق پسر عمویش محمد بیگ بود و او را بدون رضایت خودش به ازدواج شاه قاجار (۱۲۱۲ ق) در آورده بودنداو که وضعیت زنان در حرمسرای پدرش را میدید تمایل چندانی به شاه قاجار نشان نداد. همین امر موجب شد تا از شب زفاف این عروس و داماد افسانه پردازی کنند. دوستداران شاه نقل کردند که شاه پس از وارد شدن به اتاق نو عروس گفته بود من با ماری برخورد کردم برخی منابع نیز او را به تکبر و مغرور متهم کردهدوستداران آغابیگم آغا نیز شایعه کردند که چون عروس دارای شخصیت قوی متین و باوقار بود شاه نتوانست او را به زفاف راضی کند حتی در افسانه پردازی یا را فراتر نهادند و گفتند او برای اینکه عدم علاقه خود به شاه را نشان دهد، لباس مادر شاه را به تن کرد. در سنت ترکان قدیم مرسوم بود که اگر عروس لباس مادر داماد را به تن کند با وی محرم میشوداو گاه گاه با اعمال نفوذ خود سبب رهایی محکومان از چوبه دار می گردیدهمه خدمتگزاران دربار احترام این بانوی بزرگوار را بجای میآوردند.آغا بیگم همچنان باکره تا پایان عمر باقی ماند ولی همانطور که ذکر شد. شاه احترام بسیاری زیادی برای او قائل بود.آغا بیگم با اینکه هنوز جوان بود آنقدر اهمیت داشت که هر چه از شاه میخواست پذیرفته میشدآغا بیگم با اینکه از خاندان قاجار نبود زیر دست آسیه خانم مادر ولیعهد میایستاد و باین طریق شاه نشان میداد که بیشتر از زنان دیگرش احترام قائل است .

آغاباجی چندان تمایلی به همجواری با دیگر همسران شاه و اهالی حرم نداشت و به همین منظور در قصری که شاه در نزدیکی امامزاده قاسم شمیران برای ییلاق خود بنا کرده بود اقامت کرد دسته هایی که در حرمسرا تشکیل شده بود از وی حساب میبردند و هر یک میخواستند از آغا بیگم بهره مند شوند. یکی از بانوانی که تشکیل دسته داده بود، کوکب خانم دختر حسن خان حاکم ایروان بود و فتحعلی شاه نیز عایدات شهر قم را به وی واگذار کرد. آغاباجی پس از چندی به همراه فرزند خواندگان خود به قم رفت و در این شهر ماندگار شد، شاه نیز برای ملاقات با وی به قم می‌رفت. او در دوره اقامتش در قم اقداماتی برای ساخت مسجد، مدرسه و حمام کرده است. اعضای حرمسرا به او «بانوی بانوان شاه» یا «بانوی حرم» و «ملکه ایران» می‌گفتند. او در سال ۱۲۴۸ ق در قم درگذشت و در همان شهر دفن شد. آغابیگم آغا که صاحب فرزندی از شاه نبود از سوی همسر مأمور تربیت دو تن از فرزندان وی به نام کیکاووس میرزا و مرصع خانم شد.

ملک ایرج میرزا، پسر فتحعلی‌شاه، می‌نویسد:

«در سنه ۱۲۴۲ قمری ... آغابیگم تقاضای حکومت قم کرد. شاهزاده [کی‌کاووس میرزا] ایشان را برداشته به قم رفت. بعد از یک سال و نیم حکومت، آغاباجی مرحوم شد. حکومت مسلم شد به شاهزاده.».

علاقه به شاعری

آغا باجی از سخنوران قرن سیزدهم هجری بود آغابیگم آغا از سواد بهره‌مند بود و شعر می‌سرود، تخلص او «طوطی» بود. دراینجا چند بیت از شعرهای وی نقل می‌شود:

خرم آن کو به سر کوی تو جایی دارد		که سر کوی تو خوش آب و هوایی دارد
به سفر رفت و دلم شد جرس ناقه او		رسم این است که هر ناقه درایی دارد

سوختم از آتش غم ناصحا تا کی ز منع

می‌زنی بر آتشم دامن برو خاموش باش

و شعر معروف او به زبان ترکی که به گلایه برای فتحعلی شاه سروده است:

یارم گیجه گلدی گیجه قالدی گیجه گیتدی

هیچ بیلمدم عمرم نیجه گلدی نیجه قالدی نیجه گیتدی