الل

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
جایگاه ژن در کروموزم

اَلل به یونانی allélon به معنای متقابل یا دوجانبه است. هر ژن بر روی کروموزوم (فام‌تن) جایگاه ویژه‌ای دارد در این جایگاه ویژه نوکلئوتیدها چیده شده‌اند که به آن توالی اسید نوکلئیک می‌گویند.

یک ژن در جایگاه ویژهٔ خود بر روی کروموزوم می‌تواند دارای چینش‌های گوناگونی باشد. به هر یک از این چیدمان‌های ژن در جایگاه ویژهٔ آن بر روی کروموزوم دگره[۱] یا دگرچینه یا الل (allele) می‌گویند یا به عبارتی به اشکال مختلف ژن را آلل گویند.

برای نمونه اگر فرض کنید در یک گیاه دودسته یا دولا (Diploid) تنها یک ژن رنگ گلبرگها را تنظیم می‌کند و این گونهٔ گیاهی می‌تواند دارای ۲ گلبرگ به رنگهای سرخ و سپید باشد و رنگ سرخ بر سپید چیره است، آنگاه گیاه با داشتن الل سرخ بر روی هر دو کروموزوم (فام‌تن) خود دارای گلبرگ سرخ، با داشتن الل (دگره) سپید بر روی هر دو کروموزوم خود دارای گلبرگ سپید، و با داشتن الل سرخ بر روی یکی از کروموزوم‌ها و داشتن الل (دگره) سپید بر روی کروموزوم دیگر باز هم دارای گلبرگ سرخ (به دلیل چیرگی صفت سرخی) می‌شود.

تغییر الل[ویرایش]

جهش با بازآرایی، کاهش، و یا افزایش نوکلئوتید(ها) در توالی اسید نوکلئیک یک الل (دگره) می‌تواند باعث پدید آمدن الل (دگره) ای نو در یک جاندار شود که اگر این دگره نو باعث سازگاری کمتر آن جاندار در زیستگاه آن نشود، این دگره نو می‌تواند در نسلهای بعدی آن جاندار گسترش یابد.

یاخته‌های جانداران دودسته یا دولا، برای هر ژن دو کروموزوم دارند. در جایگاه ویژهٔ آن ژن بر روی آن ۲ کروموزوم، ۲ الل (دگره) از دگره‌های گوناگون احتمالی می‌توانند جای بگیرند. این دو دگره می‌توانند همانند باشند که در این صورت ژنوتیپ (ژن‌مانهٔ) این جاندار هم‌مانند می‌باشد. اگر دو الل (دگره) یک ژن همانند یکدیگر نباشند، ژنوتیپ اندامگان دگرمانند خواهد بود. در این صورت فنوتیپ (رخ‌مانهٔ) جاندار می‌تواند دارای چندین حالت باشد که این حالت‌ها بستگی به کارکرد و واکنش فرآورده‌های آن ژن و الل‌های آن ژن دارد.

منابع[ویرایش]

  1. دگره از واژه‌های مصوب فرهنگستان زبان و ادب فارسی به جای allele یا allelomorph در انگلیسی و در حوزهٔ زیست‌شناسی است. «فرهنگ واژه‌های مصوّب فرهنگستان: ۱۳۷۶ تا ۱۳۸۵، بخش لاتین». فرهنگستان زبان و ادب فارسی. ۱۱. بازبینی‌شده در ۱۴ فروردین ۱۳۹۱.