هومبان هلتش سوم

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از هومبان هالتاش)
پرش به: ناوبری، جستجو
هومبان هلتش سوم
شاهان ایلام
دوران ۶۴۸ تا ۶۴۴/۶۴۵ پیش از میلاد
تاجگذاری پس از ژوییه ۶۴۸ پیش از میلاد
نام کامل هومبان هَلتَش سوم
مرگ پس از ۶۴۴/۶۴۵ پیش از میلاد
محل مرگ نینوا
پیش از هومبان نیکش سوم
پس از اینده بیبی
دودمان هومبان تهره
پدر اتَه هَمیتی اینشوشینک
فرزندان تی مات


هومبان هلتش سوم (به انگلیسی: Humban-haltash) یا اوممان آلداش (به انگلیسی: Ummanaldash) یا خوم بان کالداش (به انگلیسی: Khumban-Kaldash) یا هوبان هالتاش یکی از شاهان ایرانی در دورهٔ ایلام بود. اندکي پس از ژوئيه ۶۴۸پ.م بر اينده بيبي شوريد و در شوش و مدکتو به پادشاهي شناخته شد.[۱] در ابتدا سعي داشت با تسليم نبوبل شوماته حاکم سابق شورشي آشوريان در جنوب بابل، به آشور با آنان سازش کند. ولي با مخالفت بزرگان ايلام روبه رو شد. بنابراين زدوخوردهاي پراکنده سپاهيان ايلام و آشور ادامه يافت. در سال ۶۴۷پ.م سپاه آشور بانیپال توانست از راه دِر و راشي به شمال غرب ايلام وارد شود[۲] و پس از گشودن مدکتو و شوش، تمه ريتو بار ديگر به پادشاهي ايلام نشست. در اين زمان به جز هومبان هلتش سوم، دست کم نام چهارتن ديگر به عنوان مدعيان پادشاهي در ايلام ذکر شده است. هومبان هلتش سوم که به کوهستان رفته بود، کمي بعد بازگشت و تمه ريتو را از شوش بيرون راند. ولی اين بار نيز سعي او براي سازش با آشور بانیپال از راه تسليم سردار شورشي به وي ناکام ماند. بار ديگر سپاهيان آشور از راه راشي، مدکتو و سپس شوش را گشودند. هومبان هلتش سوم که در هيدلو بود بار ديگر به کوهستان گريخت.[۳] در اواخر پائيز ۶۴۶پ.م شهر شوش و خزانه هاي گرانبهاي شاهان گذشته ي ايلام و معابد خدايان ايلامي بر دست آشوريان غارت شد.[۴] هومبان هلتش سوم کمي بعد به مدکتو بازگشت و اين بار وقتي قصد داشت نبو بل شوماته را به آشوريان بسپارد، اين شورشي خود را کشت.[۵] پس از آن در حدود سال ۶۴۴/۶۴۵پ.م[۶] یا ۶۳۶پ.م[۷] هومبان هلتش سوم يک بار ديگر گرفتار شورشي داخلي شد و به کوهستان گريخت و در آنجا اسير جنگجويان اللي پي شد که او را به آشوريان سپردند. او نيز همراه با ساير شاهان اسير در جشن پيروزي شاه آشور حاضر بود.[۸]

کتیبه آشور بانیپال درباره گشودن شوش چنین می‌گوید:

... من شوش، شهر بزرگ مقدس، جايگاه خدايان و محل اسرار آنها را به خواست آشور و ايشتار گشودم... گنج هايش را که در آن زر و سيم و خواسته فراوان بود، گشودم. آنچه را که شاهان پيشين ايلام تا به امروز گردآورده بودند و دست هيچ دشمني به آن نرسيده بود، به غنيمت گرفتم... من زيگورات شوش را... خراب کردم... من آرامگاه شاهان قديم و جديد آن را... ويران کردم... من دختران شاهان، همسران شاهان، همه خانواده هاي قديم و جديد شاهان ايلام، شهربانان، شهرداران... را به عنوان رهاورد جنگي به سرزمين آشور روانه کردم... تمام خاک شهر شوشان و شهر ماداکتو و شهرهای دیگر را با توبره به آشور کشیدم، و در مدت یک ماه و یک روز کشور عیلام را به تمامی پهنای آن، جاروب کردم. من این کشور را از حَشَم و گوسپند، و نیز از نغمه‌های موسیقی بی‌نصیب ساختم و به درندگان، ماران، جانوران و آهوان رخصت دادم که آن را فرو گیرند.

ولی بر پایه یافته های باستانشناسی پس از این پادشاهان ایلام تا زمان پیدایش هخامنشیان و پیروزی آنان بر مادها دست کم در خوزستان به فرمانروایی ادامه دادند.[۹]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. مجیدزاده، ص ۳۱.
  2. Tavernier
  3. کامرون، صص ۱۴۸-۱۵۵.
  4. هینتس، ص ۱۸۵.
  5. کامرون، ص ۱۵۹. مجیدزاده، ص ۳۱. هینتس، ص ۱۸۷.
  6. هینتس، ص ۱۸۷. Tavernier
  7. کامرون، ص ۱۶۰.
  8. کامرون، ص ۱۶۰. هینتس، ص ۱۸۷.
  9. Tavernier

کتابشناسی[ویرایش]

  • قشقائی، حمیدرضا، گاهنمای ایلامیان، تهران، اوگان، ۱۳۹۰.
  • کامرون، جرج، ایران در سپیده دم تاریخ، ترجمه ی حسن انوشه، تهران، علمی و فرهنگی، ۱۳۷۲.
  • مجیدزاده، یوسف، تاریخ و تمدن ایلام، تهران، مرکز نشر دانشگاهی، ۱۳۷۰.
  • هینتس، والتر، دنیای گمشده ی ایلام، ترجمه ی فیروز فیروزنیا، تهران، علمی و فرهنگی، ۱۳۷۱.
  • Tavernier , Jan., Some Thoughts on Neo-Elamite Chronology, ARTA , 2004