تعمیم شتاب‌زده

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

تعمیم‌شتابزده یا تعمیم ناروا، مغالطه‌ای است که در آن کسی از چند نمونهٔ محدود یا غیرمتعارف، حکمی کلی صادر می‌کند؛ در حالی که آن نمونه‌ها برای اثبات حکم ناکافی و غیرمناسب هستند؛ بنابراین درست نبودن و کافی نبودن شواهد، استدلال را به مغالطه تبدیل می‌کند.

  • مثالی برای نمونه کم و ناکافی:
امروز نوجوانی که از مدرسه اخراج شده بود، به جرم دزدی دستگیر شد؛ همه نوجوانانی که نتوانند در مدرسه درس بخوانند، به جنایت کشیده می‌شوند.
پنج مرزبان ایرانی در منطقه جکیگور استان سیستان و بلوچستان توسط گروهک جیش‌العدل ربوده شده اند؛ کشور ایران توانایی نظامی کمی داشته و از تامین امنیت خود عاجز است.
  • مثالی برای نمونه نامناسب:
مردم انگلیس مردم بسیار بی‌ادب و اهل جار و جنجال هستند. در سفری که ما به این کشور داشتیم، برای تماشای یکی از مسابقات فوتبال باشگاهی به ورزشگاه رفتیم؛ هیاهو و خشونت هزاران تماشاگر در ورزشگاه باورنکردنی بود.

فراوانی و تناسب شواهد، دلیل درستی حیاتگری آن‌ها از کل افراد نیست؛ برای دستیابی به حکم صحیح باید شواهد ویژگی‌های عمومی و اصلی کل افراد را دارا باشند.

  • مثالی برای نادرستی کیفیت انتخاب شواهد:
در نظرسنجی اینترنتی که در مورد انتخابات ریاست جمهوری ایران به عمل آمد و ۲ میلیون نفر در آن شرکت کردند، نتیجه این بود که هاشمی رفسنجانی رییس‌جمهور خواهد شد؛ اما با کمال تعجب احمدی‌نژاد برنده این انتخابات شد.

در تعمیم استقرایی فوق، علی‌رغم بالا بودن تعداد نمونه‌ها، این اشکال وارد بود که فقط کسانی می‌توانستند در نظرسنجی شرکت کنند که به اینترنت دسترسی داشته‌اند.

پاورقی[ویرایش]

منبع[ویرایش]

  • سیدعلی‌اصغر خندان. مغالطات. ویرایش سوم. چاپ سوم. تهران: بوستان کتاب انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی، ۱۳۸۰. ۱۶۳.