غلامعلی خان بیرانوند
از ویکیپدیا، دانشنامهٔ آزاد
غلامعلی خان بیرانوند یکی از بزرگترین سران ایل بیرانوند در منطقه لرستان بود که در اواخر قاجار و اوائل پهلوی با تمرد از حکومت مرکزی، کنترل بخشهای زیادی از ولایت لرستان را به دست گرفته بود. وی سرانجام با خیانت عده ای دستگیر و اعدام شد.
فهرست مندرجات |
[ویرایش] زندگی
او در ایل بیرانوند متولد شد پدرش لطفعلی خان بیرانوند بود. وی دوبار ازدواج کرد. نام همسران او عجیده خانم و آغا زیبا بوده است. حاصل این ازدواجها سه فرزند پسر بوده است که هر یک در رهبری ایل بیرانوند نقش داشته اند.این فرزندان عبارتانداز: یدالله خان بیرانوند، نصرت الله خان بیرانوند و غلامرضا خان بیرانوند.
[ویرایش] وقایع دوران
دوران ریاست غلامعلی خان بر ایل بیرانوند مصادف با جنگ جهانی اول و حمله روسها به منطقه لرستان و نفوذ انگلیس در منطقه بود. در سال ۱۲۹۰ قمری، ویلسن از طرف سرپرسی کاکس مامور مخصوص لرستان شد. ماموریت او طرح نقشه احداث راه آهن بود [۱].
انگلیسی ها مجبور بودند با خوانین لرستان جهت اجرای نقشه های خود از جمله راه آهن و اغتشاشات محلی ارتباط بر قرار نماید .ظاهرا در هر دو مورد سیاست های پی گرفته شده توسط وی موجب آزار و مانع برای حضور انگلیس در منطقه میگردد. وی همزمان اداره طوایف ایل بیرانوند را به خان هایی از هر طایفه واگذار کرده بود تا بدین وسیله ثباتی در اداره لرستان شکل گیرد.
ادموند انگلیسی که در ۲۸ اوت ۱۹۱۳ میلادی دزفول را به طرف بروجرد ترک کرد در سفرنامه خود مینویسد:
| ” | بیشتر خانهای این طایفه القابی بیش از شایستگی خود دارند .این لقب ها از طرف دولت کاملا غیر رسمی هستند.. زندگی آزاد در ناحیه حاصلخیز سیلاخور که به زور آن را اشغال کرده اند و غارتگری (که گفته میشود تا حوالی قم پیش رفته اند). طلاهای آلمان آنها را فوق العاده ثروتمند ساخته است .. من با خوانین عمده طایفه مانند غلامعلی خان و علی مردان خان و شیخ علی ملاقات کردم.. | “ |
همچنین در ۲۵ سپتامبر ۱۹۱۳ میلادی ویلسن از نهاوند به سفارت انگلیس گزارش میدهد:
| ” | دیشب در تمام شب تیر اندازی بود امروز هم ادامه دارد دیروز نیز تیر اندازی در کار بود ..... روسای ایل بیرانوند میخواهند از مسافرت من به خرم اباد که از میان انها باید عبور کنم استفاده نموده دولت ایرانرا مجبور کنند کسان آنها را که گرفتار کرده اند ازاد سازند.امید است وقتیکه دولت ایران به اعاده امنیت این جاها اقدام خواهد کرد به ایل بیرانوند و روسای انها هیچ رحم نکند.. | “ |
[۲].
عمق مشکل انگلیس با خوانین لر از این سطور آشکار میگردد. چراکه منافع انگلستان در ان هنگام در چپاول منابع ، با وجود قدرت های محلی به شدت در خطر بود.
[ویرایش] دستگیری و اعدام
سرانجام در سال ۱۳۰۴ غلامعلی خان به همراه برادرانش به علت خیانت عده ای، به دست قوای دولتی افتاد و اعدام گردید. پس از این حادثه قوای بیرانوند اقدام به محاصره خرم آباد نمودند که این محاصره تا ماه ها ادامه داشت. از انجا که مقر نیروهای دولتی در خرم آباد بود، رضا خان شخصی به نام سپهبد امیراحمدی را مامور شکستن محاصره نمود. وی پس از چند بار شکست، سرانجام توانست به کمک هواپیما و هنگ کرمانشاه موفق به شکست قوای بیرانوندیان شود. پس از این واقعه فرزند ارشد وی، ید الله خان یاغی شد و مدتی به همراه اطرافیانش در کوه های لرستان به سر برد و نصرت الله خان به همراه فرزندان ید الله خان از جمله فرج الله خان اعظمی لرستانی به مشهد تبعید شد. دولت املاک بسیاری را که از غلامعلی خان به جای مانده بود به فروش رساند. پس از عزل رضا شاه از حکومت، نصرت الله خان به همراه فرزندان یدالله خان بلافاصله به لرستان بازگشتند و به وسیله قوای نیمه سامان یافته بیرانوند املاک فروخته شده شده را پس گرفته و مالکین شهری آنها را بیرون انداختند.
در این دوران که مقارن با اوایل حکومت محمدرضا پهلوی تا سقوط ان بود ، فرج الله خان اعظمی لرستانی (فرزند ارشد یدالله خان) به عنوان یکی از بزرگترین سران ایل بیرانوند شناخته شد. وی علاوه بر مردم داری و افزایش قدرت نسبی، مجدداً با رژیم وقت درگیر شد تا اینکه در نهایت در سال ۱۳۵۵ دستگیر و در زندان کشته شد.
[ویرایش] منابع
- ↑ حنیف، محمد. شناخت ایل بیرانوند. خرم آباد: نشر پیغام، ۱۳۷۷، ص ۳۱.
- ↑ محمود ،محمود . تاریخ روابط سیاسی ایران و انگلیس. تهران: نشر اقبال، ۱۳۳۳، ج ۸ ص ۲۳۵۸
