صفحهٔ اصلی

دانشنامه‌ای آزاد که همه می‌توانند آن را ویرایش کنند؛
با ۱٬۰۸۹٬۲۷۳ مقاله به زبان فارسی

مقالهٔ برگزیده

انقلاب مه مجموعه‌ای از رویدادها بود که از ۱۸ تا ۲۵ ماه مه سال ۱۸۱۰، در بوینس آیرس، مرکز نایب‌الملک‌نشین ریو د لا پلاتا، رخ داد. این مستعمرهٔ اسپانیا تقریباً همهٔ سرزمین‌های آرژانتین، بولیوی، پاراگوئه، اروگوئه و مناطقی از برزیل امروزی را شامل می‌شد. انقلاب مه موجب برکناری نایب‌الملک بالتازار هیدالگو د سیسنروس و ایجاد یک دولت محلی به نام پریمرا خونتا در ۲۵ ماه مه شد. این خونتا نخستین گام در روند شکل‌گیری کشور مستقل آرژانتین بود. این اولین انقلاب موفقیت‌آمیز در روند استقلال آمریکای جنوبی بود. انقلاب مه واکنش مستقیمی به جنگ شبه‌جزیره در اسپانیا بود. در سال ۱۸۰۸، فردیناند هفتم، پادشاه اسپانیا، به نفع ناپلئون بناپارت استعفا داد و تاج و تخت به برادر ناپلئون، ژوزف بناپارت، اعطا شد. اسپانیایی‌ها خونتای عالی مرکزی را در سویا برای مقاومت در برابر دولت ژوزف و اشغال اسپانیا توسط فرانسه تشکیل دادند؛ اما سرانجام متحمل مجموعه شکست‌هایی شدند که منجر به از دست رفتن نیمهٔ شمالی کشور اسپانیا شد. در یکم فوریهٔ ۱۸۱۰، سربازان فرانسوی سویا را تصرف کردند و بیشتر قسمت‌های اندلس را تحت کنترل خود درآوردند. خونتای عالی به سوی کادیس عقب‌نشینی کرد و خود را منحل کرد و شورای نیابت اسپانیا و هند شرقی جایگزین آن شد. خبر این وقایع در ۱۸ ماه مه، توسط کشتی‌های انگلیسی به بوئنوس آیرس رسید. نایب‌الملک سیسنروس سعی به حفظ وضع سیاسی موجود کرد اما گروهی از وکلا و مقامات نظامی کریولو (اسپانیایی‌تباران بومی قاره آمریکا) در ۲۲ مه جلسه‌ای ویژه و علنی با حضور بزرگان و افراد برجسته شهر (معروف به کابیلدوی علنی) برگزار کردند تا در مورد آیندهٔ نایب‌الملک‌نشین تصمیم‌گیری کنند.

ادامه… مقاله‌های برگزیده – مقالهٔ امروز

آیا می‌دانستید که …؟

… ریمون دوم، کنت طرابلس، نخستین حاکم مسیحی بود که توسط حشاشین ترور شد و به قتل رسید؟ (در تصویر)
… در ساخت استون‌هنج عمدتاً از فنون نجاری استفاده شده است، تا جایی که گفته‌اند «استون‌هنج سازه‌ای چوبی است که با سنگ ساخته شده‌است»؟
… امانت‌خان شیرازی برای خطاطی‌هایش روی بنای تاج محل، یک فیل مزد گرفت؟
… باکالیجار کوهی، که در ابتدا از سپه‌سالاران زیاریان بود، پس از مرگ منوچهر زیاری با همسر بیوه‌اش ازدواج کرد و با کنار زدن جانشینش انوشیروان، خود را امیر گرگان و طبرستان نامید؟
… روایت‌های مرتبط با جنگ‌های صلیبی، معمولاً بر بدرفتاری و خشونت «دشمن دینی» با زنان تأکید می‌کردند، در حالی که رفتار مشابه از سوی خودی را کم‌رنگ یا نادیده می‌گرفتند؟
… ... بنابر فیلتر بزرگ، که یکی از توضیحات نظری برای پارادوکس فرمی است، هرچه حیات رایج‌تر باشد، احتمال بقای تمدن انسانی کم‌تر خواهد بود؟

بیشتر… – پیشنهاد یک مقاله

دربارهٔ ویکی‌پدیا

ویکی‌پدیا دانشنامه‌ای اینترنتی با بیش از ۳۲۹ زبان با محتوای آزاد است که با همکاری افراد داوطلب نوشته می‌شود و هر کس که به اینترنت دسترسی داشته باشد می‌تواند مقاله‌های آن را ویرایش کند. هدف ویکی‌پدیا آفرینش و انتشار جهانی یک دانشنامهٔ آزاد به تمامی زبان‌های زندهٔ دنیاست. با رشد روزافزون این دانشنامه گردانندگان آن در بنیاد ویکی‌مدیا چندین پروژهٔ مشابه دیگر همچون ویکی‌واژه، ویکی‌کتاب، ویکی‌گفتاورد، ویکی‌خبر، ویکی‌دانشگاه، ویکی‌سفر، ویکی‌داده و ویکی‌گونه را پدیدآوردند.

ویکی‌پدیای فارسی دو سال پس از شروع پروژهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، در ۲۸ آذر ۱۳۸۲ (۱۹ دسامبر ۲۰۰۳) فعالیت خود را آغاز کرد و اکنون در ردهٔ نوزدهم ویکی‌پدیاها قرار دارد و بزرگترین دانشنامهٔ فارسی محسوب می‌شود. ویکی‌پدیای فارسی هم اکنون (۱۷ شهریور ۱۴۰۵ خورشیدی) ۱٬۰۸۹٬۲۷۳ نوشتار دارد.

ادامه… ویکی‌پدیا، بدون نیاز به اینترنت

از میان خبرها

گلوریا استاینم در سال ۱۹۷۷

گلوریا استاینم (در تصویر)، روزنامه‌نگار و فعال فمینیست آمریکایی، در ۹۲ سالگی درگذشت.
دوئین دیویس به جرم سازمان‌دهی قتل توپاک شکور، رپر آمریکایی، در سال ۱۹۹۶ محکوم شد.
تلسکوپ فضایی نانسی گریس رومن به‌سوی مدار عملیاتی ال۲ زمین–خورشید پرتاب شد.
تلاش برای کودتا علیه حکومت نظامی در نیجر شکست خورد.
هارالد پنجم، پادشاه نروژ در ۸۹ سالگی درگذشت و هاکون هشتم، جانشین او شد.

یادبودها

امروز: سه‌شنبه، ۸ سپتامبر ۲۰۲۶ میلادی برابر ۱۷ شهریور ۱۴۰۵ هجری خورشیدی و ۲۵ ربیع‌الاول ۱۴۴۸ هجری قمری (UTC)

روز جهانی باسوادی، در مقدونیه: روز استقلال، در مالت: روز پیروزی

رویدادها

۱۳۰۷ - افتتاح بانک ملی ایران
۱۳۵۷ - واقعه ۱۷ شهریور
۱۳۶۸ - تأسیس مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی
۷۰ - تیتوس امپراتور روم، مقاومت مدافعان یهودی اورشلیم را پس از یک محاصره طولانی، درهم شکست و پرستش‌گاه اورشلیم را ویران کرد.

۱۵۰۴ – از مجسمه داوود اثر میکل‌آنژ پرده‌برداری شد.
۱۹۷۱ – مرکز هنرهای نمایشی جان اف کندی در واشنگتن دی‌سی گشایش یافت.
۱۹۷۴ – جرالد فورد رئیس‌جمهور وقت آمریکا، نیکسون رئیس‌جمهور پیشین این کشور را که به سه اتهام جلوگیری از عدالت، سوءاستفاده از قدرت و تحقیر کنگره در رابطه با رسوایی واترگیت تحت تعقیب قضایی بود، مورد عفو قرار داد.
۱۹۷۸ – در روزی که به جمعهٔ سیاه معروف شد، در حملهٔ نیروهای نظامی ارتش شاهنشاهی ایران به تجمع مخالفان حکومت در میدان ژاله و سایر نقاط جنوب شهر تهران، بیش از ۸۰ نفر کشته شدند.

زادروزها

۱۱۵۷ - زادروز ریچارد یکم پادشاه انگلستان
۱۷۷۹ - زادروز مصطفی چهارم سلطان امپراتوری عثمانی
۱۸۳۰ - زادروز فردریک میسترال نویسندهٔ فرانسوی، برندهٔ جایزه نوبل ادبیات سال۱۹۰۴
۱۸۴۱ - زادروز آنتونین دورژاک (در تصویر) آهنگساز اهل بوهم
۱۹۲۵ - زادروز پیتر سلرز بازیگر و کارگردان بریتانیایی
۱۹۷۹ - زادروز پینک ترانه‌سرا و بازیگر آمریکایی

درگذشت‌ها

۱۱۵۹ - درگذشت آدریان چهارم از پاپ‌های کلیسای کاتولیک رم
۱۸۹۴ - درگذشت هرمان فون هلمهولتز فیزیکدان آلمانی
۱۸۹۵ - درگذشت آدام اوپل، بنیانگذار شرکت اوپل
۱۹۳۳ – درگذشت فیصل اول نخستین پادشاه عراق
۱۹۴۹ - درگذشت ریشارد اشتراوس آهنگساز و رهبر ارکستر آلمانی
۱۹۸۰ - درگذشت ویلارد لیبای شیمی‌فیزیک‌دان آمریکایی، برندهٔ جایزه نوبل شیمی سال ۱۹۶۰
۱۹۸۱ - درگذشت هیدکی یوکاوا دانشمند ژاپنی، بنیانگذار فرضیه مزون‌ها
۲۰۰۳ - درگذشت لنی ریفنشتال کارگردان، بازیگر و رقاص آلمانی

→ روز قبل – روز بعد ←
یادبودهای سپتامبر – یادبودهای بیشتر…