۱۲۶۷ (قمری)
| سده: | سده ۱۲ - سده ۱۳ - سده ۱۴ |
| دهه: | ۱۲۳۰ ۱۲۴۰ ۱۲۵۰ ۱۲۶۰ ۱۲۷۰ ۱۲۸۰ ۱۲۹۰
|
| سال: | ۱۲۶۴ ۱۲۶۵ ۱۲۶۶ - ۱۲۶۷ - ۱۲۶۸ ۱۲۶۹ ۱۲۷۰ |
۱۲۶۷ (قمری)، هزار و دویست و شصت و هفتمین سال در گاهشماری هجری قمری است. اول محرم این سال برابر با ششم نوامبر سال ۱۸۵۰ میلادی و حدوداً برابر با ۱۴ آبان ۱۲۲۹ خورشیدی است. این سال در گاهشماری ترکان به نام ایتئیل (سال سگ) نامیده شده است.
روزنامه وقایع اتفاقیه زمستان این سال در تهران را بسیار سردتر از سالهای گذشته و پر از برف یاد کرده است.
رویدادها
[ویرایش]ربیعالاول
[ویرایش]- ربیعالاول – ملا محمد علی بابی در زنجان با جمعی از پیروان خود شورش کرد اما از نیروهای دولتی شکست خورد.
- اوایل ربیعالاول – دستگیری میرزا قوما از خودسران بهبهان توسط عباسقلی خان سردار لاریجانی و فرستادن او به دارالخلافه طهران
- اوایل ربیعالاول – انتصاب خانلر میرزا به حکومت لرستان، عربستان و بختیاری. او سپس برادر کوچکتر خود ایلدرم میرزا را به حکومت لرستان گماشت و خود به عربستان رفت.
- اعزام میرزا حسینخان (سپهسالار) به بمبئی به عنوان کارپرداز امور تجارت ایران در هند. او کمی بعد در یکی از گزارشهای خود منافع کشت خشخاش در ایران را از نظر صادرات گوشزد کرد و دولت نیز بر اساس این گزارش، کشت خشخاش را در دستور کار قرار داد و به ترویج آن پرداخت. به همین جهت تریاککاری در اطراف تهران به مرحله آزمایش درآمد تا حاصل آن را بسنجند.
- عباس قوامالدوله به منظور آگاه ساختن امپراتور روسیه از رفتار خارج از توافق سفرایش به پترزبورگ اعزام شد.
- ۸ ربیعالاول – اعطای حکومت اردبیل به محمدرضاخان قاجار که تا پیش از آن در دیوانخانه کار میکرد.
- ۸ ربیعالاول – محمدحسن خان نوری مامور به حکومت مشکین و ایلات شد.
- ۸ ربیعالاول – قاسم خان قاجار جارچیباشی به حکومت قراجهداغ مامور شد.
- ۱۴ ربیعالاول – عبداللهخان صارمالدوله قراگزلو که جمعیِ شاهزاده تهماسب میرزا مؤیدالدوله حاکم کرمان بود به همراه توپخانه و چندین فوج برای انتظام گرمسیرات کرمان اعزام شدند. آنها در اوایل جمادیالاول بمپور را به نظم و نسق در آوردند.
- ربیعالاول – امیرکبیر پس از جنگ سرخس رضاقلیخان هدایت را به سفارت خوارزم فرستاد تا از اوضاع سوقالجیشی آنجا آگاهی یابد و برای آزادی اسرای مسلمان و ممانعت از خرید و فروش آنها بکوشد.
ربیعالثانی
[ویرایش]- ۵ ربیعالثانی – انتشار نخستین شماره روزنامه وقایع اتفاقیه در ایران
- ۷ ربیعالثانی – ورود نیازمحرم فرستادهٔ خان خیوه به تهران
- حدود ۱۹ ربیعالثانی – ورود ۶۰۰۰ قبضه از ۲۵۰۰۰ قبضه تفنگهای خریداریشده از مستر هاکتر انگلیسی به بندر بوشهر
- ۲۰ ربیعالثانی – در راستای انتظام و افزایش امنیت خراسان از حملات ترکمنها، عباسقلیخان میرپنجه و سامخان ایلخانی وارد مشهد شدند. سپس آنها به احداث قراولخانهها اقدام کردند و فوج خلج به قراولی شهر مامور گشت.
- ۲۱ ربیعالثانی – محمد رحیم خان نسقچیباشی (علاءالدوله) به عنوان حاکم خوی جایگزین محمد رحیم میرزای حاکم و حاجی حاتمخان پیشکار شد.
- ۲۲ ربیعالثانی – ساخت سرای اتابکیه در تهران که به همت امیرکبیر آغاز شده بود، تکمیل گردید و بازرگانان شروع به خرید حجرههای آن کردند.
- ۲۲ ربیعالثانی – نیروهای حکومتی، میرزا قوما را که حدود یک ماه پیش در بهبهان دستگیر کرده بودند وارد تهران کردند.
- حدود ۲۰ ربیعالثانی – عباسقلیخان میرپنجه برای دفع حملات ترکمنها در خراسان اقدام به نصب توپ و سرباز در بعضی راههای خراسان بخصوص زیدر کرد تا امنیت به آنجا بازگردد.
- ۲۷ ربیعالثانی – نصرتالدوله که برای امنسازی لارستان فارس فرستاده شده بود توانست همه قلعههای آنجا را به تصرف در آورد.
- ۲۸ ربیعالثانی – برخی از پیروان محمدعلی باب از جمله میررضا سردار به فرمان ناصرالدینشاه در پایقاپاق (میدان اعدام یا محمدیه) تهران گردن زده شدند.
- ۲۹ ربیعالثانی – ناصرالدینشاه برای شکار به شکارگاه کن رفت و در روز ششم جمادیالاول به دارالخلافه تهران بازگشت.
- ۲۹ ربیعالثانی – علی نامق افندی سفیر تازهٔ دولت روم (عثمانی) وارد تبریز شد تا پس از آن به سمت تهران روانه شود.
جمادیالاول
[ویرایش]- ۱ جمادیالاول – به منظور جلوگیری از گسترش بیماری آبله، آبلهکوبی کودکان در تهران به دستور حکومت آغاز شد و تا ۲۸ این ماه ۳۳۰ کودک آبلهکوبی شدند.
- ۴ جمادیالاول – اعزام میرزا شفیع خان نایب آجودانباشی به سفارت ایران در لندن
- ۴ جمادیالاول – بازگشت عباسقلیخان سرتیپ به همراه فوج دهم خوی به تهران
- اوایل جمادیالاول – یارمُحمدخان ظهیرالدوله با اجازه دولت گروهی را از هرات برای سرکوب بلوچهایی که در سیستان به راهزنی میپرداختند فرستاد.
- ۵ جمادیالاول – عبداللهخان صارمالسلطنه قلعه ایرندگان را از تصرف محمدعلیخان بلوچ در آورد و به مددخان سپرد.
- جمادیالاول – آتشسوزی گسترده در لنگرود باعث سوختن حدود ۷۰ خانه و سوختن ۲۴ نفر شد که ۸ نفر از آنها درگذشتند.
- جمادیالاول – میرزا عبدالباقی منجمباشی به تولیت آستان قدس رضوی منصوب شد.
- ۱۰ جمادیالاول – حدود ساعت ۲ ظهر زلزلهای در تبریز روی داد.
- ۱۷ جمادیالاول – جمعه یکساعت و پنجاه دقیقه از طلوع افتاب گذشته بود که سال تحویل شد.[۱]
- ۱۸ جمادیالاول – به مناسبت عید نوروز (آغاز سال ۱۲۳۰ خورشیدی) مراسم سلام در حضور ناصرالدینشاه قاجار برگزار شد.
- ۲۶ جمادیالاول – امیرکبیر در پاسخ به حضور عیدانه سفیر کبیر عثمانی و وزرای مختار انگلستان و روسیه، به بازدید از آنها پرداخت.
- جمادیالاول – حشمتالدوله مقرر کرد رسمی را که سابق بر این تبریز وجود داشت و طبق آن در ایام عید در روزهای خاص اهل یک محل از خانه بیرون نمیرفتند تا اهالی محلات دیگر به دیدن آنها بیایند برانداخت.
- ۲۹ جمادیالاول – حضور ناصرالدینشاه در قصر قاجار (در تهران) به مناسبت روز ۱۳ نوروز
- جمادیالاول - بارش فراوان باران و برف در تهران و سایر شهرها به طوری که در خراسان برخی از بناهای قدیمی خراب شدند.
جمادیالثانی
[ویرایش]- هفته نخست جمادیالثانی – مباشرین تذکره (گذرنامه) به ولایات مختلف ایران اعزام شدند تا بر اساس دستورالعمل تازه، افراد فقط با داشتن تذکره از ولایات مندرج در دستورالعمل حق گذر داشته باشند.
- جمادیالثانی – درگذشت محمدتقیخان جوانشیر حاکم شاهرود و بسطام و انتقال نعش وی به مشهد برای خاکسپاری. حکومت قاجار، حسینعلیخان جوانشیر که منسوب او بود را به جای وی به حکومت شاهرود و بسطام گمارد.
- ۷ جمادیالثانی – زمینلرزهای جزئی در تبریز رخ داد. مشخص شد که این زمینلرزه در استانبول و جزایر یونان نیز با شدت بیشتری حس شده است.
- ۸ جمادیالثانی – پس از دو روز باران متوالی در قزوین، تگرگ و باران شدیدی چهار ساعت مانده به غروب شروع شده و باعث میشود سیل بزرگی در رودی که در تابستان خشک است ایجاد گردد. در نتیجه نزدیک به ۳۰۰۰ خانه در محلههای راه کوشک، کوشک، پنبهریسان و راهچمان خراب شدند و شماری از مردم مردند.
- اوایل جمادیالثانی – با گسترش مناطق ذیل حکومت خانلر میرزا، وی که پیش از آن حاکم گلپایگان و خوانسار بود، از حکومت مرکزی درخواست کرد که حاکمیت این دو نقطه به شخص دیگری واگذار شود. از این رو حکومت این دو شهر به احمد میرزا معینالدوله سپرده شد.
- اوایل جمادیالثانی – جمع زیادی از اهالی نطنز به شکایت از حاکم خود حاجی فرضی خان قراچهداغی به دارالخلافه آمدند.
- اوایل جمادیالثانی – پس از آنکه با اقدامات حکومت مرکزی، امنیت به مشهد بازگشت، حدود ۴۰۰ خانوار که از ترس ناامنی به هرات رفته بودند به تدریج به این شهر بازگشتند. اهالی سرخس نیز ریشسفیدان خود را به حضور سلطانمراد میرزا حسامالسلطنه حاکم خراسان فرستادند و تعهد دادند هیچ ناامنی و دزدی از سوی رعایای آنها روی ندهد.
- جمادیالثانی – نابودی قلعههای پسران اماموردیخان نیشابوری و دستگیری و انتقال آنها به مشهد
رجب
[ویرایش]- ۱ رجب – ناصرالدینشاه قاجار در نخستین سفر داخلی پس از رسیدن به پادشاهی به سمت اصفهان حرکت کرد. بدین منظور ابتدا به یافتآباد و از آنجا به قزوین (دارالسلطنه) رفت تا از طریق راه سلطانآباد و بروجرد به سمت اصفهان برود. از جمله همراهان وی در این سفر شاهزادگان عباس میرزا ملکآرا، کیومرث میرزا ایلخانی، علیقلی میرزا اعتضادالسلطنه، محمدرضا میرزا، بهاءالدوله، محسن میرزا، امامقلی میرزا عمادالدوله، صاحبقران میرزا و دولتمردانی چون میرزا آقاخان نوری، میرزا محمدشفیع صاحب دیوان، محمدحسن خان سردار ایروانی، حسینعلی بیک بسطامی معیّرالممالک، میرزا محمدحسین ملکالکتاب فراهانی، میرزا یوسف آشتیانی مستوفیالممالک و از میان نظامیان فضلعلیخان میرپنجه و محمدخان میرپنجه به همراه افواج گروس، ناصریه، توپخانه، زنبورکخانه و دیگر مستخدمین بودند. در این مدت شاهزاده بهرام میرزا معزالدوله به عنوان حاکم دارالخلافه تهران معین شد و عزیزخان آجودانباشی فرمانده نظامی قشون و ارگ دارالخلافه گردید.
- اوایل رجب – حکومت به باسمهچیها (چاپچیها) دستور داد از چاپ قرآن خودداری کنند. این دستور بخاطر درخواست مردمی بود که میدیدند برگهای قرآنهای چاپی باطله شده و در عطاریها برای بستهبندی استفاده میشود.
- ۳ رجب – اردوی ناصری در جریان سفر به اصفهان به کرج رسید و در کاخ سلیمانیه منزل کرد.
- ۴ رجب – اردوی ناصری در این روز به منزل قاسمآباد رسید.
- ۸ رجب – اردوی ناصرالدینشاه به قزوین وارد شد و ۱۰ روز در آنجا ماند. سپس از راه عبدلآباد ساوه به سمت سلطانآباد رفت و ۳ روز در آنجا توقف کرد. پس از آن یک روز در کزاز که دهات خالصه بود منزل کرد.
- ۹ رجب – سفیر دولت روم (عثمانی) و وزیر مختار انگلستان به سمت اصفهان حرکت کردند و دو روز بعد نیز وزیر مختار دولت روسیه همین راه را در پیش گرفت.
- ۱۹ رجب – کمبود آب در رودهای تهران باعث شد بهرام میرزا حاکم وقت این شهر دستور به انتقال آب از رودخانه حکمآباد به تهران دهد. این رویه پیش از آن هم وجود داشت.
- اواسط رجب – از آنجا که یخچالهای تهران در تابستانها خالی از آب میماند و مردم خاکروبه به داخل آنها میریختند در هنگام آبگیری برای یخ، نتیجه مملو از کثیفی و ناصافی میشد. از این رو محمودخان کلانتر تصمیم گرفته بود دور این یخچالها دیوار بکشد اما با توجه به اینکه این دیوارها داخل املاک مردم و خیابان عمومی بود، اعتراض مردم را برانگیخت. در این زمان برای حل این مسئله محمودخان ۷ ارج (۳٫۶۴ متر) برای خیابان عمومی در نظر گرفت و دیوارها بر اساس آن ساخته شدند.
شعبان
[ویرایش]- ۹ شعبان – بنابر قرار قدیم در دارالخلافه هر سه ماه یک بار قیمت گوشت توسط دیوان مقرر میشد. اما در این روز بهرام میرزا ریشسفیدان صنف قصاب را به حضور فراخواند و از آنها خواست با توجه به این که مهلت تعیین قیمت جدید تا پایان جوزا (خرداد) به پایان میرسد، از آنجا که قیمت گوسفند در این زمان ارزان است قیمت گوشت را از قرار یک من به وزن هشت عباسی، هزار دینار بفروشند و از سود این ۱۲ روز بگذرند.
- ۹ شعبان – در این روز اردوی ناصری به بروجرد وارد شد و ۱۲ روز در آنجا منزل کرد. با ورود شاه به هر یک از شهرها، حکام و والیان هر شهر برای اظهار ارادت و تسویهحسابهای احتمالی به حضور شاه میرسیدند.
- ۹ شعبان – وزیر مختار دولت انگلستان به اصفهان رسید.
- ۱۰ شعبان – وزیر مختار دولت روس به اصفهان رسید.
- اواسط شعبان – ۶۰۰۰ تفنگی که در بندر بوشهر خالی شده بودند در این ایام به قورخانه و جبهخانه تهران رسیدند.
- اواسط شعبان – در این ایام (یا در روز ۵ رجب) زمینلرزهای هنگفت در قوچان روی داد که بنابر گزارشها بالغ بر ۲۰۰۰ کشته داشت به حدی که مجبور شدند شهر را دوباره ساختند. این زمینلرزه باعث شد بیشتر ساختمانهای کهن شهر نابود شوند.
- اواسط شعبان – حاجی محمد حسین شیرازی مباشر تفنگسازی جبهخانه به دلیل موفقیت در ساخت تفنگهایی که متعهد به ساختنشان شده بود خلعت پادشاهی دریافت کرد و قرار شد بعد از ماه رمضان در هر ماه تفنگهای تازهای به جبهخانه تحویل دهد.
- اواخر شعبان – مامور آبلهکوبی به نام کربلایی منور محمد آبلهکوب در شهرهای مختلف مازندران بیش از ۴۰۰ نفر را آبله کوبید. همچنین میرزا ابوالقاسم آبلهکوب نیز در گیلان مشغول به آبلهکوبی کودکان شده اما در ابتدا با مقاومت اهالی مواجه شده و بعد از آنکه مردم با فواید آن آشنا شدند خودشان کودکان را برای آبلهکوبی آوردند.
- ۲۵ شعبان – وزیر مختار دولت عثمانی به اصفهان وارد شد.
رمضان
[ویرایش]- رمضان – در ایام روزهداری رمضان این سال با توجه به آنکه در گرمای تیرماه بود، مردم تهران در روز کمتر از خانه بیرون آمدند و اکثر مغازههای بازار تعطیل بودند. با این حال شبها در اطراف امامزاده زید و سرای اتابکیه نزدیک به ۵۰۰ چراغ در جلوی حجرهها روشن شده و افراد به فروش اقلام خود میپرداختند.
- رمضان – در این ماه روحانیون و برخی از معتبرین شهر ۴ شب مهمان دیوانخانه بودند و یک شب نیز خوانین در مهمانی حاضر بودند. آجودانباشی نیز روحانیون و دیگر مشاهیر و اعلام را به مدت ۲۴ شب افطار داد.
- اوایل رمضان – میرزا حسن که به قصد آبلهکوبی کودکان به یزد رفته بود با مقاومت مردم مواجه شد اما پس از اینکه میرزا محمد صادق یزدی (از دولتمردان شهر) کودکان خود را برای آبلهکوبی آورد، مردم نیز راضی به این کار شدند.
- ۱۵ رمضان – اردوی ناصری به اصفهان رسید.
- ۱۹ رمضان – محمدعلی شیرازی با فرمان ناصرالدینشاه، وزیر امور خارجه ایران شد.
- ۲۸ رمضان – وقوع خورشیدگرفتگی و رویت آن در ایران
شوال
[ویرایش]ذیالقعده
[ویرایش]- ۱۱ ذیالقعده – حاکمان انگلیسی هندوستان اعلام کردند که در سند تنها افرادی میتوانند به استخدام شغلهای دولتی درآیند که به زبان سندی مسلط باشند. این تصمیم از نخستین اقدامات انگلستان در جهت فارسیزدایی از هند بود.
- ۱۶ ذیالقعده – رضاقلی خان هدایت که به دربار محمد امین خان حاکم خیوق (خوارزم) مامور شده بود پس از انجام ماموریت به همراه ملا مختار هراتی خوارزم را ترک کرد.
ذیالحجه
[ویرایش]- ۱۶ ذیالحجه – دولت بمبئی گنجاندن حروف عربی پیشنهاد شده توسط سروان استک را در خط سندی تصویب کرد.
- ۲۲ ذیالحجه – شورش مسلمانان هندی علیه پارسیها در بمبئی به دلیل چاپ مقالهای پیرامون محمد پیامبر اسلام به زبان گجراتی در روزنامه Chitra Gyan Darpan که متعلق به پارسیها بود. ۷ مسلمان و ۴ پارسی در این حملات زخمی شدند و آتشکدههای پارسیها غارت شدند.
زادگان
[ویرایش]- عبدالکریم حائری یزدی: مرجع تقلید شیعه و بنیانگذار حوزه علمیه قم
- میرزا علیاکبر مکرمالسلطنه، دیپلمات ایرانی
- جمشید جمشیدیان (معروف به ارباب جمشید)، سیاستمدار زرتشتی ایرانی
- ۱۳ ربیعالاول - مارتین تئودور هوتسما، خاورشناس هلندی که عربی، فارسی و ترکی را میدانست و متخصص تاریخ سلجوقیان بود. (درگذشت ۱۳۶۲ قمری)
- ۱۸ جمادیالاول - اسماعیل غصپرینسکی، روشنفکر و مربی و ناشر و سیاستمدار تاتار کریمه که نشان شیروخورشید در یافت کرد. (درگذشت ۱۳۳۲ قمری)
- بدرالدین الحسنی، از علمای شافعی مذهب سوریه ملقب به محدث اکبر (درگذشت ۱۳۵۴ قمری)
- عبدالحق حامد طرخان، ادیب و شاعر ترک که سه سال در تهران حضور داشت و فارسی و درس مثنوی آموخت. (درگذشت ۱۳۵۶ قمری)
درگذشتگان
[ویرایش]- سید جعفر کشفی دارابی بروجردی، فقیه، فیلسوف و نویسنده ایرانی
- حسنعلی خان خویی آجودانباشی، پیشکار حکومت قزوین
- یارمحمدخان ظهیرالدوله، حاکم هرات
- ۱۷ ربیعالثانی - درگذشت سرلشکر سر هنری لنزی بتون (که در ایران با عنوان لنزی صاحب مشهور بود) در ایران
- جمادیالثانی - محمدتقیخان جوانشیر حاکم شاهرود و بسطام
- داود پاشا (آخرین حاکم ممالیک بغداد) در حالت تبعید در مدینه
- ساکه دین محمد، سیاح، کارآفرین و از برجستهترین مهاجران غیراروپایی اولیه
- عبدالله ستری، فقیه شیعی بحرینی
- دهه نخست ذیالحجه - حاجی میرزا مهدی مجتهد در مشهد
منابع
[ویرایش]- روزنامههای ۱۲۶۷ قمری (ویکینبشته)
- تاریخ منتظم ناصری
پانویس
[ویرایش]- ↑ اعتمادالسلطنه، محمدحسن خان (۱۲۶۰). تاریخ منتظم ناصری. ج. ۳. تهران. ص. ۲۰۶.