یهودی سرگردان

یهودی سرگردان (که گاه یهودی جاودان نیز نامیده می‌شود، ترجمه‌ای از عبارت آلمانی "der Ewige Jude") مردی افسانه‌ای و نامیرا است که افسانهٔ او در سدهٔ سیزدهم میلادی در اروپا رواج یافت.^[الف] در روایت اصلی افسانه، مردی یهودی که در راه مصلوب‌شدن، عیسی را به تمسخر گرفته بود، نفرین شد که تا زمان ظهور دوم بر روی زمین سرگردان بماند. ماهیت دقیق خطای این مرد در روایت‌های مختلف داستان متفاوت است و ویژگی‌های شخصیتی او نیز تفاوت دارد؛ گاه گفته می‌شود که او کفاش یا پیشه‌ور دیگری بوده است و گاه دربان اقامتگاه پونتیوس پیلاطس معرفی می‌شود.

نام

یکی از کهن‌ترین نسخه‌های خطیِ باقی‌مانده که این افسانه را دربردارد، فلورس هیستوریاروم نوشتهٔ راجر ونداور است که این روایت در بخش مربوط به سال ۱۲۲۸، با عنوان دربارهٔ یوسف یهودی که هنوز زنده است و در انتظار بازگشت نهایی مسیح به سر می‌برد در آن آمده است.^[۲]^[۳]^[۴] شخصیت اصلی پیش از آنکه بعدتر به دست حنانیه غسل تعمید داده شود و نام یوسف را بگیرد، کارتافیلوس نام دارد.^[۵] ریشهٔ نام کارتافیلوس را می‌توان به دو جزء کارتوس و فیلوس تقسیم کرد که می‌توان آن‌ها را تقریباً «عزیز» و «محبوب» ترجمه کرد؛ این امر افسانهٔ یهودی سرگردان را به «شاگردی که عیسی دوستش داشت» پیوند می‌دهد.^[۶] دست‌کم از سدهٔ هفدهم، نام آهاسور به یهودی سرگردان داده شده است؛ نامی که ظاهراً از اخشورش (خشایارشا)، پادشاه ایرانی در کتاب استر، اقتباس شده است. او یهودی نبود و حتی نامش در میان یهودیان قرون وسطی به‌عنوان نمونه‌ای از یک فرد نادان به کار می‌رفت.^[۷] این نام ممکن است از آن رو انتخاب شده باشد که کتاب استر یهودیان را مردمی تحت آزار و پراکنده در سراسر استان‌های امپراتوری پهناور اخشورش توصیف می‌کند؛ وضعیتی مشابه یهودیان دور از وطن در دوره‌های بعد که در کشورهایی زندگی می‌کردند که دین رسمی و/یا دین اکثریت جمعیت آن‌ها یکی از اشکال مسیحیت بود.^[۸]

از آن پس نام‌های گوناگونی به یهودی سرگردان داده شده است، از جمله ماتاتیاس، بوتادئوس و ایزاک لاکدم؛ نام اخیر در فرانسه و کشورهای سفلی، هم در افسانه‌های عامیانه و هم در رمانی با همین عنوان از دوما، برای او به کار رفته است. نام پل ماران (شکل انگلیسی‌شدهٔ نام جووانی پائولو مارانا، نویسندهٔ منتسبِ نامه‌های نوشته‌شده به‌دست یک جاسوس ترک) در مقاله‌ای از دانشنامه بریتانیکای ۱۹۱۱ به‌اشتباه به یهودی سرگردان نسبت داده شد، با این حال این اشتباه بر فرهنگ عامه تأثیر گذاشت.^[۹] نامی که در نامه‌های جاسوس به یهودی سرگردان داده شده، میکوب آدر است.^[۱۰] نام بوتادئوس (بوتادئو در ایتالیایی؛ بوتدیو در فرانسوی) به‌احتمال زیاد از ترکیب صورت لاتین عامیانهٔ باتوئره («زدن یا ضربه زدن») با واژهٔ خدا، یعنی دئوس، سرچشمه گرفته است. گاهی این نام به‌اشتباه ووتادئو تفسیر می‌شود، به معنای «وقف‌شده برای خدا»؛ تفسیری که شباهت‌هایی با ریشه‌شناسی نام کارتافیلوس دارد.^[۶] در جاهایی که به آلمانی یا روسی سخن گفته می‌شود، تأکید بر ماهیت همیشگی مجازات او بوده است و ازاین‌رو در آنجا به‌ترتیب با نام‌های اِویگر یوده و وِچنی ژید (وِچنی ژید)، به معنای «یهودی جاودان»، شناخته می‌شود. در فرانسوی و دیگر زبان‌های رومی، معمولاً بر سرگردانی‌های او تأکید شده است؛ چنان‌که در لو ژوییف اِران (فرانسوی)، خودیو اِرانته (اسپانیایی)، خودو آلدرای (باسکی) یا لِبرئو اِرانته (ایتالیایی) دیده می‌شود و در زبان انگلیسی نیز از قرون وسطی همین شیوه دنبال شده و اصطلاح یهودی سرگردان به کار رفته است.^[۴] در فنلاندی، او با نام یروسالمین سووتاری («کفاش اورشلیم») شناخته می‌شود که نشان می‌دهد پیشهٔ او کفاشی بوده است. در مجاری، او با نام بویونگو ژیدو («یهودی سرگردان») شناخته می‌شود.

یادداشت‌ها

↑ چنان‌که در فصل نخست افسانه‌های شگفت‌انگیز قرون وسطی شرح داده شده است، سابین بارینگ-گولد نخستین اشارهٔ باقی‌مانده به افسانهٔ یهودی سرگردان را به متیو پاریس نسبت داده است. این فصل با اشاره به مجموعهٔ دوازده تصویر گوستاو دوره برای این افسانه آغاز می‌شود و با این سخن پایان می‌یابد که اگرچه افسانهٔ اصلی چنان «در سادگی سخت و بی‌پیرایهٔ خود باشکوه» بود که کمتر کسی می‌توانست آن را با موفقیت در شعر یا قالبی دیگر بپروراند، دوره در این مجموعه «هم‌زمان یک شعر، یک داستان عاشقانه و یک شاهکار هنری» آفریده بود.^[۱] این اثر نخستین بار در دو بخش در سال‌های ۱۸۶۶ و ۱۸۶۸ منتشر شد و در سال ۱۸۷۷ و سپس در چاپ‌های متعدد دیگری بازنشر شد.

منابع

↑ Baring-Gould, Sabine (1876). "The Wandering Jew". Curious myths of the Middle Ages. London: Rivingtons. pp. 1−31.
↑ Roger of Wendover (1849). De) Joseph, qui ultimum Christi adventum adhuc vivus exspectat (in Latin). p. 175.
↑ Roger) of Wendover's Flowers of History. Vol. 4. H. G. Bohn. 1842.
1 2 Jacobs 1911.
↑ Roger of Wendover (1849). Roger of Wendover's Flowers of history, Comprising the history of England from the descent of the Saxons to A.D. 1235; formerly ascribed to Matthew Paris. Bohn's antiquarian library. London. hdl:2027/yale.39002013002903.
1 2 Anderson 1965.
↑ Daube, David (January 1955). "Ahasver". The Jewish Quarterly Review. 45 (3): 243−244. doi:10.2307/1452757. JSTOR 1452757. New Series.
↑ "Ahasver), Ahasverus, Wandering Jew—People—Virtual Shtetl". Archived from the original on 12 January 2016. Retrieved 16 January 2016.
↑ Crane, Jacob (29 April 2013). "The long transatlantic career of the Turkish spy". Atlantic Studies: Global Currents. 10 (2). Berlin: Routledge: 228–246. doi:10.1080/14788810.2013.785199. S2CID 162189668.
↑ The Turkish Spy. Vol. 2, Book 3, Letter I. 1691.

[2] چنان‌که در فصل نخست افسانه‌های شگفت‌انگیز قرون وسطی شرح داده شده است، سابین بارینگ-گولد نخستین اشارهٔ باقی‌مانده به افسانهٔ یهودی سرگردان را به متیو پاریس نسبت داده است. این فصل با اشاره به مجموعهٔ دوازده تصویر گوستاو دوره برای این افسانه آغاز می‌شود و با این سخن پایان می‌یابد که اگرچه افسانهٔ اصلی چنان «در سادگی سخت و بی‌پیرایهٔ خود باشکوه» بود که کمتر کسی می‌توانست آن را با موفقیت در شعر یا قالبی دیگر بپروراند، دوره در این مجموعه «هم‌زمان یک شعر، یک داستان عاشقانه و یک شاهکار هنری» آفریده بود.^[۱] این اثر نخستین بار در دو بخش در سال‌های ۱۸۶۶ و ۱۸۶۸ منتشر شد و در سال ۱۸۷۷ و سپس در چاپ‌های متعدد دیگری بازنشر شد.

[1] Baring-Gould, Sabine (1876). "The Wandering Jew". Curious myths of the Middle Ages. London: Rivingtons. pp. 1−31.

[3] Roger of Wendover (1849). De) Joseph, qui ultimum Christi adventum adhuc vivus exspectat (in Latin). p. 175.

[4] Roger) of Wendover's Flowers of History. Vol. 4. H. G. Bohn. 1842.

[FOOTNOTEJacobs1911-5] 1 2 Jacobs 1911.

[6] Roger of Wendover (1849). Roger of Wendover's Flowers of history, Comprising the history of England from the descent of the Saxons to A.D. 1235; formerly ascribed to Matthew Paris. Bohn's antiquarian library. London. hdl:2027/yale.39002013002903.

[FOOTNOTEAnderson1965-7] 1 2 Anderson 1965.

[8] Daube, David (January 1955). "Ahasver". The Jewish Quarterly Review. 45 (3): 243−244. doi:10.2307/1452757. JSTOR 1452757. New Series.

[9] "Ahasver), Ahasverus, Wandering Jew—People—Virtual Shtetl". Archived from the original on 12 January 2016. Retrieved 16 January 2016.

[10] Crane, Jacob (29 April 2013). "The long transatlantic career of the Turkish spy". Atlantic Studies: Global Currents. 10 (2). Berlin: Routledge: 228–246. doi:10.1080/14788810.2013.785199. S2CID 162189668.

[11] The Turkish Spy. Vol. 2, Book 3, Letter I. 1691.

[الف]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]

[۸]

[۹]

[۱۰]

[۱]