یهودای مکابی
| یهودای مکابی | |
|---|---|
 | |
| رهبران مکابی | |
| پیشین | متاتیاس |
| جانشین | یوناتان مکابی |
| درگذشته | ۱۶۰ پ. م |
| دودمان | حشمونیان |
| پدر | متاتیاس |
یهودای مکابی (عبری: יהודה המכבי،[۱] یک کوهن یهودی بود که شورش مکابی را بر ضد امپراتوری سلوکی (۱۶۷–۱۶۰ پ. م) رهبری کرد. او به عنوان «قهرمان جنگهای استقلال یهودیان» شناخته میشود.[۲]
عید یهودی حنوکا به مناسبت بازیابی پرستش یهودیان در معبد دوم اورشلیم در سال ۱۶۴ پ. م در پی آن که یهودا تمام مجسمههای خدایان و الهههای یونانی را برداشته و آن را پاکسازی کرد، برگزار میشود.
زندگینامه
[ویرایش | اشتراکگذاری]اوایل زندگی
[ویرایش | اشتراکگذاری]یهودا، سومین پسر متاتیاس، از خاندان حشمونیان و کاهن یهودی از دهکده مودعین بود. در سال ۱۶۷ پیش از میلاد، متاتیاس به همراه پسرانش یهودا، العازار، شمعون، یوحنان و یوناتان، شورشی علیه حاکم سلوکی، آنتیوخوس چهارم اپیفان، آغاز کردند؛ او از سال ۱۶۹/۱۶۸ پیش از میلاد فرمانهایی صادر کرده بود که انجام مراسم دینی یهودیان را ممنوع میکرد.[۳] پس از مرگ متاتیاس در سال ۱۶۶ پیش از میلاد، یهودا بر اساس وصیت پدرش رهبری شورش را به عهده گرفت. کتاب مکابیان اول،[۴] شجاعت و استعدادهای نظامی یهودا را ستایش میکند و این ویژگیها را دلیلی میداند که او به طور طبیعی گزینهای مناسب برای فرماندهی جدید بود.
منشأ نام «مکابی - چکش»
[ویرایش | اشتراکگذاری]در روزهای ابتدایی شورش، یهودا لقب مکابی و یا "چکش" را دریافت کرد. مشخص نیست که این نام باید به زبان یونانی، عبری یا آرامی درک شود. چندین توضیح برای این نام ارائه شده است. یکی از پیشنهادها این است که نام از آرامی maqqaba («מַקֶּבֶת» در عبری مدرن)، به معنای «چکش» یا «چکش سنگین» گرفته شده باشد (مقایسه کنید با لقب شارل مارتل، رهبر فرانک قرن هشتم)، به پاس شدت و خشونت او در نبرد.
طبق فولکلور یهودی، نام مکابی مخفف آیه Mi kamokha ba'elim Adonai (יְהוָה)، «چه کسی مانند توست، ای خدا، در میان خدایانی که پرستش میشوند؟»، است؛ شعار جنگی مکابیان برای تشویق نیروها (خروج ۱۵:۱۱) و همچنین بخشی از نمازهای روزانه یهودیان. برخی از محققان معتقدند که نام شکل کوتاهشده عبری maqqab-Yahu (از naqab، «نشانهگذاری، تعیین») است، به معنای «کسی که توسط خدا تعیین شده است.»[۵] اگرچه در متنهای معاصر به عنوان «نام خانوادگی» (یهودیان تا قرون وسطی نام خانوادگی نداشتند) مخصوص یهودا آمده است، مکابی به همه هسمنهایانی اشاره دارد که در جریان شورش مکابی جنگیدند.[۶]
اولین پیروزی در جنگ
[ویرایش | اشتراکگذاری]با توجه به برتری نیروهای سلوکی در دو سال نخست شورش، استراتژی یهودا این بود که از درگیری مستقیم با ارتش منظم آنها خودداری کند و به جنگهای چریکی متوسل شود تا حس ناامنی در دشمن ایجاد کند. این استراتژی به یهودا اجازه داد تا یک رشته پیروزیها کسب کند. در نبرد ناهالالهرامیه، او نیروهای اندکی از سلوکیها را به فرماندهی آپولونیوس، فرماندار سامره، شکست داد و او کشته شد. یهودا شمشیر آپولونیوس را تصاحب کرد و تا زمان مرگ خود از آن به عنوان نماد انتقام استفاده کرد. پس از ناهالالهرامیه، نیروهای تازهنفس به جنبش یهودیان پیوستند.
کمی بعد، یهودا ارتش بزرگتری از سلوکیها به فرماندهی سرون را در نزدیکی بیتحورون شکست داد، که این امر تا حد زیادی به انتخاب مناسب میدان نبرد بازمیگردد. سپس در نبرد امموس، یهودا نیروهای سلوکی تحت رهبری ژنرالهای نیکانور و گورگیاس را شکست داد. این نیروها توسط لیسیاس فرستاده شده بودند؛ کسی که آنتیوخوس پس از رفتن به کمپین علیه پارتها به عنوان نائبالسلطنه گذاشته بود. با یک حرکت شبانه اجباری، یهودا موفق شد از دست گورگیاس فرار کند، کسی که قصد داشت با سوارهنظامش به اردوگاه یهودیان حمله کند و آنها را نابود سازد. در حالی که گورگیاس در کوهها به دنبال او میگشت، یهودا به اردوگاه سلوکیها حمله کرد، آنها را غافلگیر نمود و در نبرد امموس شکستشان داد. فرمانده سلوکی چارهای جز عقبنشینی به سمت ساحل نداشت.
شکست در امموس لیسیاس را متقاعد کرد که باید برای جنگی جدی و طولانی آماده شود. او به این منظور ارتش جدید و بزرگتری گردآورد و از جنوب از طریق ایدومه به یهودیه لشکرکشی کرد. پس از چندین سال درگیری، یهودا دشمنان خود را از اورشلیم بیرون راند، جز برای گارنیزیون موجود در قلعه اکرا. او معبد اورشلیم را از پلیدی پاک کرد و در ۲۵ کسلوف (۱۴ دسامبر ۱۶۴ پیش از میلاد) خدمت در معبد را از سر گرفت. وبعد از بازپاکی معبد به یک جشن دائمی یهودی به نام حنوکا تبدیل شد که حتی پس از ویرانی معبد در سال ۷۰ میلادی ادامه یافت و سالانه جشن گرفته میشود. آزادسازی اورشلیم اولین گام در راه استقلال نهایی بود.
بعد از آزادی اورشلیم
[ویرایش | اشتراکگذاری]با شنیدن خبر حمله شهرهای همسایه یونانی به جوامع یهودی در گیلعاد، فرات رود اردن و جلیل، یهودا بلافاصله به کمک آنها شتافت. یهودا برادرش شمعون را به جلیل فرستاد با ۳۰۰۰ نفر؛ شمعون موفق شد و پیروزیهای متعددی کسب کرد. او بخش بزرگی از سکونتگاههای یهودیان، از جمله زنان و کودکان، را به یهودیه منتقل کرد. یهودا خود رهبری لشکرکشی در فرات رود اردن را بر عهده گرفت و برادرش یوناتان را همراه خود برد. پس از نبردهای شدید، او قبایل فرات رود اردن را شکست داد و یهودیانی را که در شهرهای مستحکم گلعاد متمرکز شده بودند، نجات داد. جمعیت یهودیان مناطق تصرف شده توسط مکابیان به یهودیه منتقل شدند.[5] پس از نبرد در فرات رود اردن، یهودا به جنوب رفت و علیه ادومها لشکرکشی کرد و حبْرون و مارشا را تصرف و ویران ساخت.[6] سپس به سواحل مدیترانه حرکت کرد، قربانگاهها و مجسمههای خدایان بتپرست در آزوتوس را نابود کرد و با غنایم فراوان به یهودیه بازگشت.
سپس یهودا محاصره گارنیزیون سلوکی در اکرا، قلعه سلوکی اورشلیم را آغاز کرد. محاصرهشدگان، که شامل نیروهای سوری-یونانی و همچنین یهودیان هلنیستیک بودند، از لیسیاس درخواست کمک کردند؛ کسی که پس از مرگ آنتیوخوس اپیفان در پایان ۱۶۴ پیش از میلاد در جریان جنگ با پارتها، عملاً نایبالسلطنه پادشاه جوان آنتیوخوس پنجم افوپاتور شد. لیسیاس و افوپاتور برای یک کمپین جدید به یهودیه حرکت کردند. لیسیاس مانند لشکرکشی اول خود، یهودیه را از جنوب دور زد و بیتزور را محاصره کرد. یهودا محاصره اکرا را برداشت و به مقابله با لیسیاس رفت. در نبرد بیتزخاریا در جنوب بیتلحم، سلوکیها اولین پیروزی بزرگ خود را بر مکابیان کسب کردند و یهودا مجبور شد به اورشلیم بازگردد. بیتزور مجبور به تسلیم شد و لیسیاس به اورشلیم رسید و شهر را محاصره کرد. مدافعان در وضعیتی بحرانی قرار گرفتند زیرا مواد غذایی آنها تمام شده بود؛ سال آن سال شباتیکال بود و زمینها کشت نشده رها شده بود.
با این حال، درست هنگامی که تسلیم قریبالوقوع به نظر میرسید، لیسیاس و افوپاتور مجبور به عقبنشینی شدند، زیرا فیلیپ، فرمانده کل ارتش آنتیوخوس اپیفان، که حاکم منصوب قبل از مرگش بود، علیه لیسیاس شورش کرد و قصد داشت وارد انطاکیه شود و قدرت را در دست گیرد. لیسیاس پیشنهاد صلح داد و توافق در پایان ۱۶۳ پیش از میلاد انجام شد. شرایط صلح بر اساس بازگرداندن آزادی مذهبی، اجازه زندگی یهودیان طبق قوانین خود و بازگشت رسمی معبد به یهودیان بود. لیسیاس فیلیپ را شکست داد، اما سپس توسط دمیتریوس، پسر سلوکوس چهارم فیلُپاتور که پس از سالها گروگانگیری در روم بازگشته بود، سرنگون شد. دمیتریوس آلکیموس (یا جاکیم)، یک یهودی هلنیستیک، را به عنوان کهنهکش اعظم منصوب کرد، انتخابی که شاید توسط حسیدیم پذیرفته میشد، زیرا او از نسل کاهنها بود.
درگیری های داخلی
[ویرایش | اشتراکگذاری]درگیری داخلی
پس از پایان جنگ با دشمن خارجی، مبارزهای داخلی بین حزب به رهبری یهودا و حزب هلنیستها آغاز شد. نفوذ طرفداران هلنیسم پس از شکست سلوکیها تقریباً فروپاشید. کاهن اعظم هلنیست، منلائوس، از مقام خود برکنار شد و اعدام گردید. جانشین او، هلنیست دیگری به نام آلکیموس بود. هنگامی که آلکیموس شصت کاهن مخالف خود را اعدام کرد، خود را در تعارض آشکار با مکابیها یافت. آلکیموس از اورشلیم فرار کرد و به شاه سلوکی پناه برد و درخواست کمک کرد.
در همین حال، دیمتریوس اول سوتر، پسر سلوکوس چهارم فیلوپاتور و برادرزاده آنتیوخوس چهارم اپیفان، از رم گریخت و به سوریه رسید و خود را شاه مشروع اعلام کرد. او لیزیاس و آنتیوخوس اوپاتور را گرفتار و کشت و تاج و تخت را به دست گرفت. بنابراین، به دیمتریوس بود که هیأت به رهبری آلکیموس از آزار حزب هلنیستها در یهودیه شکایت کرد. دیمتریوس درخواست آلکیموس را برای انتصاب به مقام کاهن اعظم تحت حفاظت ارتش شاه پذیرفت و ارتشی به فرمان باخیدس به یهودیه فرستاد.
ارتش یهودیان که ضعیفتر بود، نتوانست در برابر دشمن مقاومت کند و از اورشلیم عقبنشینی نمود، بنابراین یهودا به نبرد چریکی بازگشت. کمی بعد، ارتش سلوکیها به دلیل وضعیت متلاطم سیاسی مجبور شد به آنتیوخ بازگردد. نیروهای یهودا به اورشلیم بازگشتند و سلوکیها ارتش دیگری به فرمان نیکانور فرستادند. در نبردی در نزدیکی آداسا، در سیزدهم آذار ۱۶۱ قبل از میلاد، ارتش سلوکی نابود شد و نیکانور کشته شد. به پاس این پیروزی، روز سالانهای به نام «روز نیکانور» برگزار گردید.
توافق با رم و وفات
[ویرایش | اشتراکگذاری]توافق بین یهودا مکابی و جمهوری روم در سال ۱۶۱ قبل از میلاد، طبق کتاب اول مکابیان (۱ مکابیان ۸:۱۷–۲۰) و نوشتههای یوسفوس، منعقد شد. این نخستین قرارداد ثبتشده بین مردم یهود و رومیها بود.
با این حال، توافق با روم نتوانست سیاست دیمتریوس را تغییر دهد. پس از دریافت خبر شکست نیکانور، او ارتش جدیدی به فرماندهی باکیدس فرستاد. این بار نیروهای سلوکی حدود ۲۰٬۰۰۰ نفر بودند و از نظر عددی چنان برتری داشتند که بیشتر مردان یهودا میدان نبرد را ترک کردند و به رهبر خود توصیه کردند که او نیز همین کار را انجام دهد و منتظر فرصت مناسبتری باشد. با این وجود، یهودا تصمیم گرفت در جای خود بایستد.
در نبرد الاسا، یهودا و کسانی که به او وفادار مانده بودند کشته شدند. بدن او توسط برادرانش از میدان نبرد بیرون آورده شد و در قبر خانوادگی در مودعین به خاک سپرده شد. مرگ یهودا مکابی (درگذشته ۱۶۰ قبل از میلاد) یهودیان را به مقاومت مجدد تحریک کرد. پس از چند سال دیگر جنگ تحت رهبری دو پسر دیگر متتیاس (یوناتان و شمعون)، یهودیان سرانجام به استقلال رسیدند و توانستند به آزادی آیینی خود ادامه دهند.
جستارهای وابسته
[ویرایش | اشتراکگذاری]منابع
[ویرایش | اشتراکگذاری]- ↑ The modern Hebrew spelling for Maccabaeus follows a reconstruction based on the Greek name Μακκαβαῖος (the double "kk" being rendered as the Hebrew character kaph = כ), while overlooking the more ancient spelling of this name found in the Aramaic Scroll of Antiochus, and where the name is rendered as מַקבֵּי.
- ↑ Knight, G. A. F. , Maccabees, Encyclopædia Britannica, accessed 14 January 2021
- ↑ 2 Maccabees 5:1–1
- ↑ Virtually all that is known about Judah Maccabee is contained in the Books of the Maccabees and the works of Josephus, largely dependent on this source.
- ↑ New Catholic Encyclopedia, second edition, vol. 9, p. 9
- ↑ https://web.archive.org/web/20211201045106/https://www.temple.org.il/single-post/2017/11/16/-d7-97-d7-a9-d7-9e-d7-95-d7-a0-d7-90-d7-99-d7-9d
- Schalit, Abraham (1997). "Judah Maccabee". دانشنامه جودائیکا (CD-ROM Edition Version 1.0). Ed. Cecil Roth. Keter Publishing House. شابک ۹۶۵-۰۷-۰۶۶۵-۸
- Schäfer, Peter (2003). The History of the Jews in the Greco-Roman World. Routledge. شابک ۰-۴۱۵-۳۰۵۸۵-۳
پیوند به بیرون
[ویرایش | اشتراکگذاری]
- The Hasmoneans on the Web (Resource Index)
- Judas Maccabeus on the Web (pictures and directory)
- Jewish Encyclopedia
یهودای مکابی زادهٔ: ۱۹۰ پ. م درگذشتهٔ: ۱۶۰ پ. م | ||
| عنوانهای یهودی | ||
|---|---|---|
| پیشین: متاتیاس |
رهبران حشمونی ۱۶۷ پ. م – ۱۶۰ پ. م |
پسین: یوناتان مکابی |
| عمومی | |
|---|---|
| کتابخانههای ملی | |
| واژهنامههای زندگینامهای | |
| سایر | |
