یخچال ونچ-یخ

یخچال ونچ-یخ یا یخچال فدچنکو (به روسی: Федченко) یک یخچال طبیعی بزرگ در کوه‌های پامیر است که در بخش شمال مرکزی ولایت مختار کوهستان بدخشان و در کشور تاجیکستان جای دارد. این یخچال دراز و باریک هم‌اکنون در ناحیه‌ای به درازای ۷۷ کیلومتر کشیده شده و مساحتی بیش از ۷۰۰ کیلومترمربع را می‌پوشاند. این یخچال درازترین یخچال طبیعی جهان در بیرون سرزمین‌های قطبی می‌باشد. بیشترین کلفتی یخ آن چیزی نزدیک به ۱٬۰۰۰ متر بوده و حجم یخ یخچال اصلی به همراه ده‌ها شاخه‌ای که از آن جدا شده، ۱۴۴ کیلومترمکعب برآورد شده که نزدیک به یک‌سوم حجم دریاچهٔ ایری می‌باشد.

در سال ۲۰۲۳ نام فدچنکو که اسمی روسی توسط دولت تاجیکستان به ونچ-یخ به معنای سردخانه یخ تغییر داده شد.^[۱]

مسیر و موقعیت

یخچال مسیری عمدتاً رو به شمال را در شرق قله گَرمو با ارتفاع ۶٬۵۹۵-متر^{[ابزار تبدیل: یکای ناشناخته]} دنبال می‌کند. این یخچال از ارتفاع ۶٬۲۰۰ متر^{[ابزار تبدیل: یکای ناشناخته]} آغاز می‌شود و سرانجام در نزدیکی مرز با قرقیزستان، در ارتفاع ۲٬۹۰۹ متر^{[ابزار تبدیل: یکای ناشناخته]} به رود بالندکیک می‌ریزد و ذوب می‌شود. آب‌های آن در نهایت به مک‌سو، سرخاب، وخش و سپس آمو دریا می‌ریزد و به دریاچه آرال می‌پیوندد.

در غرب این یخچال، رشته‌کوه آکادمی ملی علوم تاجیکستان، قله گرمو، قله اسماعیل سامانی، قله کورژنفسکایا، سرچشمه‌های رود وانج و رود یزگلام قرار دارند. در جنوب قله استقلال و در شرق قله گوربونوف (۶٬۰۲۵ متر) واقع شده است. در شمال نیز آلتین مزار قرار دارد.

کشف

این یخچال در سال ۱۸۷۸ کشف شد و به نام آلکسی پاولوویچ فدچنکو، کاوشگر روسی (اما نه کاشف واقعی آن) نام‌گذاری شد. بررسی کامل آن تا سال ۱۹۲۸ و توسط یک هیئت اکتشافی آلمانی–شوروی به سرپرستی ویلی ریکمر ریکمرز [de] انجام نشد. بین سال‌های ۱۹۱۰ تا ۱۹۱۳ این یخچال گسترش یافت و حدود ۸۰۰ تا^{[ابزار تبدیل: یکای ناشناخته]} پیشروی کرد و در سال بعد رود بالیندلیک را مسدود نمود. این یخچال بین سال‌های ۱۹۲۸ تا ۱۹۶۰ به عقب‌نشینی ادامه داد و ورودی‌هایی همچون کوسیننکو، اولُگبِک، آلرت و چندین شاخه دیگر آن متوقف شدند.^[۲]

در سال ۲۰۲۳، تاجیکستان در چارچوب برنامه روسیه‌زدایی، نام این یخچال را به طور رسمی تغییر داد.^[۳]

یادداشت‌ها

↑ «Vanch yakh».
↑ "Field research of glaciers and glacial lakes located in Karatag, Vakhsh and Zeravshan river basin" (PDF). Meteo. Retrieved 13 May 2012.^{^{[پیوند مرده]}}
↑ "СМИ: крупнейший на Памире ледник Федченко переименован в "Ванджях"" (به روسی). 19 August 2023. Retrieved 2023-09-17.

منابع

*«یخچال فدچنکو». دانشنامه بریتانیکا، ویرایش آنلاین. بازبینی در ۸ دسامبر ۲۰۰۵. *«نخستین گزارش ملی جمهوری تاجیکستان در چارچوب کنوانسیون چارچوب سازمان ملل متحد در مورد تغییرات آب‌وهوایی». وزارت حفاظت محیط زیست جمهوری تاجیکستان، دوشنبه: ۲۰۰۲. *«تاجیکستان ۲۰۰۲: نقشه‌ها و نمودارهای مهم در مورد تغییرات آب‌وهوایی» بایگانی‌شده  در ۲۰۰۶-۰۵-۰۱ توسط Wayback Machine. اداره هواشناسی تاجیکستان. بازبینی در ۱۸ اوت ۲۰۰۵. *«تاجیکستان – توپوگرافی و زهکشی». وزارت ارتش ایالات متحده، منتشرشده از سوی بخش تحقیقات فدرال کتابخانه کنگره. نسخه آنلاین بازبینی در ۸ دسامبر ۲۰۰۵.

پیوند به بیرون

*نقشه یخچال‌های کوه‌های پامیر بایگانی‌شده  در ۲۰۰۶-۰۵-۱۵ توسط Wayback Machine *تصویر ماهواره‌ای یخچال فدچنکو در گوگل مپس (خط سفید یکپارچه که تقریباً در وسط تصویر به‌طور عمودی امتداد دارد) *وضعیت کنونی هوا و پیش‌بینی ۵ روزه، از سی‌ان‌ان

منابع

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Fedchenko Glacier». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۲۸ دی ۱۳۹۲.

این یک مقالهٔ خرد جغرافیای تاجیکستان است. می‌توانید با گسترش آن به ویکی‌پدیا کمک کنید.

[1] «Vanch yakh».

[Meteo-2] "Field research of glaciers and glacial lakes located in Karatag, Vakhsh and Zeravshan river basin" (PDF). Meteo. Retrieved 13 May 2012.^{^{[پیوند مرده]}}

[3] "СМИ: крупнейший на Памире ледник Федченко переименован в "Ванджях"" (به روسی). 19 August 2023. Retrieved 2023-09-17.

[۱]

[۲]

[۳]