یاخته گزنده

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو

یاخته گزنده یا نایدوسایت (Cnidocyte) یا کنیدوسیت سلول‌های نیش‌زننده در بدن گزنده‌داران (کیسه‌تنان) است.

یاخته گزنده یاخته‌ای است به شکل رشته توخالی کوچک که در آن یک نخ گزنده درهم‌پچیده و یک نیزه کوچک وجود دارد. دارا بودن این یاخته مشخصه جانوران شاخه گزنده‌داران (مرجانیان، کیسه‌تنان) است. این شاخه شامل گل‌سان‌زیان، آب‌سان‌زیان، فنجان‌زیان، جعبه‌زیان، ساق‌زیان، مخاط‌زیان می‌شود.

یاخته‌های گزنده، سلول‌های تخصص‌یافته برای گرفتن طعمه هستند. این یاخته‌ها در اثر تحریک مکانیکی کنیدوسیل با پرتاب نماتوسیست زهری را از راه آن رشته به درون هدف وارد می‌کنند. نوع سم تزریقی آن نوروتوکسین، میوتوکسین یا هموتوکسین می‌باشد.

نماتوسیست[ویرایش]

یاخته‌های گزنده به‌ویژه در شاخک‌ها (تانتاکول‌ها) زیادند و تجمع آنها ایجاد باتری می‌کند. بروی شاخک سلول‌های دفاعی هستند و از آنها هنگام شکار و دفاع استفاده می‌شود در این سلولها اندام خاصی به نام نماتوسیست وجود دارد. نماتوسیست ساختمان نیش زننده‌ای است که از نظر آناتومی یک سلول گزنده، سلولی گرد یا تخم مرغی شکل است که دارای هسته‌ای درشت در بخش قاعده‌ای است. از انتهای سلول زائده‌ای سخت و خار مانند به نام نیدوسیل خارج شده است. نماتوسیست‌ها در مرجانیان تنوع فراوانی دارند و نقش‌های زیادی را هم بر عهده دارند. از نظر آناتومیکی در واقع یک سلول نیدوسیت در برگیرندهٔ نماتوسیست است و قسمت نیدوسیل آن از نظر میکروسکوپ الکترونی شبیه ساختمان تاژک است.

نماتوسیست شکلی کپسول مانند دارد و می‌تواند حاوی مواد سمی باشد که به فلج کردن شکار کمک می‌کند. کپسول به حالت عادی دارای یک سرپوش است و لوله پیچ و خم خورده‌ای یا رشته‌ای که داخل کپسول قرار می‌گیرد. در گروهی از گزنده‌داران به نام آنتوزوآ، نیدوسیل وجود ندارد و به جای گردن جسم مژکی مرکب دارند. سلول نماتوسیست یک سلول دفاعی است که داخلش یک کپسول وجود دارد. کپسول در حالت استراحت سارژ است. بات (Butt)، در اکثر موارد هم ضخامت کپسول است. بر اساس تنوع خارها خیلی از نماتوسیست‌ها را می‌توان جدا کرد. انتهایش رشته فیلامینی دارد. (بات، قسمت تنه‌ای و قاعده ضخیم نماتوسیست شلیک شده است). سه نوع نماتوسیست بر حسب بات داریم که عبارتند از: پیچنده، چسبنده و نافذ.

منابع[ویرایش]

  • Hessinger DA, Lenhoff HM (Hrsg., 1988): The Biology of Nematocysts, Academic Press, San Diego
  • Watson GM, Mire-Thibodeaux P (1994): The cell biology of nematocysts, International Review of Cytology 156, 275-300
  • Shostak, S, Kollavi V: Symbiogenetic origins of cnidarian cnidocysts, Symbiosis 19, 1-29