گویش سوادکوهی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
سوادکوهی
زبان بومی درایران
استان مازندران
الفبای فارسی
کدهای زبان
ایزو ۳–۶۳۹

گویش سوادکوهی یا طبری سوادکوهی گویشی از زبان مازندرانی[۱][۲][۳] که در دو شهرستان سوادکوه شمالی و سوادکوه گویش می‌شود. گویش سوادکوهی جز گویش های شرقی مازندرانی محسوب می‌شود و به گویش های فیروزکوهی، قائمشهری، ساروی و جویباری نزدیکی دارد.[۴]

دستور زبان[ویرایش]

ضمایر[ویرایش]

در گویش سوادکوهی ضمیر سه حالت دارد: فاعلی، مفعولی و ملکی.[۵]

ضمیر ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع
فاعلی، سوادکوهی men te ve/vi emâ šemâ vešun
مفعولی، سوادکوهی mere tere vere emâre šemare vešunre
ملکی، سوادکوهی me te vene/ve ame šeme vešune

شناسه[ویرایش]

در زبان فارسی دو دسته شناسه داریم: گذشته و حال. اما در گویش سوادکوهی سه دسته شناسه داریم: گذشته، حال ساده و حال التزامی.[۶]

۱. گذشته:
  • بن ماضی ساده: -baxerd = خورد
  • بن ماضی استمراری: -xerd = می‌خورد
گذشته ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع
شناسه eme i e emi eni ene
شناسه (پس از واکه) me i e mi ni ne

۲. حال ساده:

  • بن مضارع اخباری: -xer = می‌خوره
حال ساده ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع
شناسه embe eni ene embi enni enne
شناسه (پس از واکه) mbe ni ne mbi nni nne

۳. حال التزامی:

  • بن مضارع التزامی: -baxer = بخورد
حال التزامی ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع
شناسه em i e im in en
شناسه (پس از واکه) m i e im in n

صرف فعل[ویرایش]

در جدول زیر فعل خوردن (baxerden) بر اساس گویش سوادکوهی در زمان‌های مختلف صرف می‌شود.[۷](نمونه زیر براساس سوادکوه می‌باشد)

زمان/شخص ۱ مفرد ۲ مفرد ۳ مفرد ۱ جمع ۲ جمع ۳ جمع
گذشته ساده baxerdeme baxerdi baxerde baxerdemi baxerdeni baxerdene
گذشته کامل baxerde-bime baxerde-bi baxerde-bie baxerde-bimi baxerde-bini baxerde-bine
گذشته التزامی baxerde-bum baxerde-bui baxerde-bu baxerde-buim baxerde-buin baxerde-bun
گذشته التزامی کامل baxerde-bi-bum baxerde-bi-bui baxerde-bi-bu baxerde-bi-buim baxerde-bi-buin baxerde-bi-bun
گذشته استمراری xerdeme xerdi xerde xerdemi xerdeni xerdene
گذشته در حال انجام daime-xerdeme dai-xerdi daie-xerde daimi-xerdemi daini-xerdeni daine-xerdene
حال ساده/آینده xerembe xereni xerene xerembi xerenni xerenne
حال در حال انجام dareme-xerembe dari-xereni dare-xerene daremi-xerembi dareni-xerenni darene-xerenne
حال التزامی baxerem baxeri baxere baxerim baxerin baxeren
آینده xâmbe baxerem xâni baxeri xâne baxere xâmbi baxerim xânni baxerin xânne baxeren

افعال[ویرایش]

شماری از افعال سوادکوهی و مقایسه آن با گویش فیروزکوهی و فارسی:[۸]

گویش سوادکوهی گویش فیروزکوهی فارسی
kembe kembe می‌کنم
hâkerdeme hâkerdeme کردم
hedâme hedâme دادم
dene dene می‌دهد
bahiteme bahiteme گرفتم
girne girne می‌گیرد
bahuteme bahuteme گفتم
gembe gembe می‌گویم
harešime harešime دیدم
ešime ešime می‌دیدم
ešine ešine می‌دید
ešene ešene می‌بیند

واژگان[ویرایش]

شماری از واژه‌های سوادکوهی و مقایسه آن با گویش فیروزکوهی و فارسی:[۹]

گویش سوادکوهی گویش فیروزکوهی فارسی
piyer/per piyer پدر
mâr mâr مادر
rikâ/peser rikâ/peser پسر
kijâ/deter kijâ/deter دختر
mičkâ mičkâ گنجشک
melije melije مورچه
merqene morqene تخم مرغ
telâ telâ خروس
attâ attâ/yettâ یک
sikâ sikâ اردک
der der/dur دور
gat gat بزرگ
vessre/se vessere/se برای
tur tur تبر
bur bur برو
našo našo نرو
are are آره
nâ/no nâ/no نه

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. قاسمی، علیرضا؛ به کوشش انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه گیلان (۱۳۷۷). سیری در زبان و شعر مازندرانی. رشت: انتشارات دانشگاه گیلان. ص. ۳.
  2. جعفری دهقی، محمود؛ خلیلی پور، نازنین؛ جعفری دهقی، شیما (۱۳۹۳). زبان‌ها و گویش‌های ایرانی (گذشته و حال). تهران: مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی. ص. ۲۶۱. شابک ۹۷۸-۶۰۰-۶۳۲۶-۶۳-۴.
  3. واژه‌نامه بزرگ تبری، گروه پدید آورندگان به سرپرستی: جهانگیر نصراشرفی و حسین صمدی، سال 1377، جلد اول، ص 31
  4. نوری‌نژاد، علی (۱۳۸۹). گویش سوادکوهی. نشر روجین مهر. ص. ۱۳.
  5. نوری‌نژاد، علی (۱۳۸۹). گویش سوادکوهی. نشر روجین مهر. ص. ۱۶.
  6. نوری‌نژاد، علی (۱۳۸۹). گویش سوادکوهی. نشر روجین مهر. ص. ۱۹.
  7. نوری‌نژاد، علی (۱۳۸۹). گویش سوادکوهی. نشر روجین مهر. ص. ۲۰.
  8. ASATRIAN, GARNIK (1998). "Some Mazandarani Materials From Firuzkuh" (PDF). Yerevan State University. 2 (2): 126.
  9. ASATRIAN, GARNIK (1998). "Some Mazandarani Materials From Firuzkuh" (PDF). Yerevan State University. 2 (2): 129.

پیوند به بیرون[ویرایش]