گونه مهاجم

گونه مهاجم یا تهاجم زیستی به گونه‌های معرفی‌شده‌ای اشاره دارد که به محیط جدید خود آسیب می‌زنند. این‌گونه‌ها بر زیستگاه‌ها و مناطق زیستی تأثیر منفی می‌گذارند و موجب خسارات بوم‌شناختی، زیست‌محیطی و اقتصادی می‌شوند. از سده بیستم میلادی به بعد، گونه‌های مهاجم به تهدیدی جدی برای محیط زیست، اقتصاد و جوامع انسانی در سراسر جهان تبدیل شده‌اند.

ورود موجودات زنده به بوم‌سازگان‌های دیرپا پدیده‌ای طبیعی است، اما دخالت انسان‌ها این فرایند را از نظر سرعت، مقیاس و گستره جغرافیایی به‌شدت افزایش داده‌است. انسان‌ها از کهن‌ترین مهاجرت‌های خود هم به‌صورت تصادفی و هم عمدی به انتشار گونه‌ها کمک کرده‌اند؛ این روند در عصر اکتشاف و سپس با گسترش تجارت خارجی شتاب بیشتری گرفت.

از جمله گونه‌های گیاهی شاخص مهاجم می‌توان به تاک کودزو (Pueraria)، سنبل آبی (Pontederia crassipes) و گل گندم زرد (Centaurea solstitialis) اشاره کرد. در میان جانوران، خرگوشک اروپایی (Oryctolagus cuniculus) و مار درختی قهوه‌ای (Boiga irregularis) از نمونه‌های برجسته گونه‌های مهاجم به‌شمار می‌روند.

اصطلاح‌شناسی

گونه‌های مهاجم زیرمجموعه‌ای از گونه‌های غیربومی مستقر هستند که برای گونه‌های بومی و تنوع زیستی تهدید محسوب می‌شوند.^[۱] واژه «مهاجم» تعریف دقیقی ندارد و اغلب بسیار ذهنی است.^[۲] گونه‌های مهاجم می‌توانند گیاه، جانور، قارچ یا میکروب باشند. پژوهش در این زمینه عمدتاً در حوزه بوم‌شناسی و جغرافیای زیستی انجام شده و تأثیر بسزایی از کتاب چارلز التون در سال ۱۹۵۸ میلادی با عنوان The Ecology of Invasion by Animals and Plants پذیرفته‌است.^[۳]

علل و سازوکارها

معمولاً یک گونه معرفی‌شده باید پیش از آنکه در محیط جدید مهاجم شود، در تراکم‌های جمعیتی پایین دوام بیاورد.^[۴] در بوم‌سازگان‌ها، دسترسی به منابع، میزان تأثیر گونه‌های جدید را تعیین می‌کند. بوم‌سازگان‌های پایدار دارای تعادل منابع هستند که ورود گونه‌های مهاجم می‌تواند آن را به‌طور بنیادین دگرگون کند.^[۵] گونه مهاجم که سریع‌تر از گونه‌های بومی گسترش می‌یابد، می‌تواند آن‌ها را در رقابت بر سر غذا شکست دهد. هر گونه در بوم‌سازگان بومی خود یک کنام بوم‌شناختی اشغال می‌کند؛ گونه‌های مهاجم ممکن است کنام‌های خالی را اشغال کنند یا کنام‌های تازه‌ای بسازند.^[۶]

بوم‌سازگان‌های جزیره‌ای به دلیل رقابت و شکارگری کم، در برابر تهاجم زیستی آسیب‌پذیرتر هستند. برای نمونه، جمعیت پرندگان بومی گوآم به‌شدت تحت تأثیر مار درختی قهوه‌ای (Boiga irregularis) کاهش یافته‌است.^[۷]

منابع

↑ Odd Terje Sandlund; Peter Johan Schei; Åslaug Viken (30 June 2001). Invasive Species and Biodiversity Management. Springer Science & Business Media. pp. 2–. ISBN 978-0-7923-6876-2. Archived from the original on December 18, 2021. Retrieved November 1, 2020.
↑ Colautti, Robert I.; MacIsaac, Hugh J. (24 February 2004). "A neutral terminology to define 'invasive' species: Defining invasive species". Diversity and Distributions. 10 (2): 135–141. doi:10.1111/j.1366-9516.2004.00061.x. S2CID 18971654.
↑ Lockwood, Julie L.; Hoopes, Martha F.; Marchetti, Michael P. (2007). Invasion Ecology (PDF). Blackwell Publishing. p. 7. Archived from the original (PDF) on September 24, 2015. Retrieved January 21, 2014.
↑ Tilman, D. (2004). "Niche tradeoffs, neutrality, and community structure: A stochastic theory of resource competition, invasion, and community assembly". Proceedings of the National Academy of Sciences. 101 (30): 10854–10861. Bibcode:2004PNAS..10110854T. doi:10.1073/pnas.0403458101. PMC 503710. PMID 15243158.
↑ Byers, James E. (June 2002). "Impact of non-indigenous species on natives enhanced by anthropogenic alteration of selection regimes". Oikos. 97 (3): 449–458. Bibcode:2002Oikos..97..449B. doi:10.1034/j.1600-0706.2002.970316.x.
↑ Davis, M.A.; Grime, J.P.; Thompson, K. (2000). "Fluctuating resources in plant communities: A general theory of invisibility". Journal of Ecology. 88 (3): 528–534. Bibcode:2000JEcol..88..528D. doi:10.1046/j.1365-2745.2000.00473.x.
↑ Stachowicz, J.J. (2005). "Species invasions and the relationships between species diversity, community saturation, and ecosystem functioning". In D.F. Sax; J.J. Stachowicz; S.D. Gaines (eds.). Species Invasions: Insights into Ecology, Evolution, and Biogeography. Sunderland, Massachusetts: Sinauer Associates. ISBN 978-0-87893-811-7.

مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Invasive species». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۹ مه ۲۰۲۶.

[SandlundSchei2001-1] Odd Terje Sandlund; Peter Johan Schei; Åslaug Viken (30 June 2001). Invasive Species and Biodiversity Management. Springer Science & Business Media. pp. 2–. ISBN 978-0-7923-6876-2. Archived from the original on December 18, 2021. Retrieved November 1, 2020.

[neutral-2] Colautti, Robert I.; MacIsaac, Hugh J. (24 February 2004). "A neutral terminology to define 'invasive' species: Defining invasive species". Diversity and Distributions. 10 (2): 135–141. doi:10.1111/j.1366-9516.2004.00061.x. S2CID 18971654.

[IE-3] Lockwood, Julie L.; Hoopes, Martha F.; Marchetti, Michael P. (2007). Invasion Ecology (PDF). Blackwell Publishing. p. 7. Archived from the original (PDF) on September 24, 2015. Retrieved January 21, 2014.

[tilm-4] Tilman, D. (2004). "Niche tradeoffs, neutrality, and community structure: A stochastic theory of resource competition, invasion, and community assembly". Proceedings of the National Academy of Sciences. 101 (30): 10854–10861. Bibcode:2004PNAS..10110854T. doi:10.1073/pnas.0403458101. PMC 503710. PMID 15243158.

[Byers2002-5] Byers, James E. (June 2002). "Impact of non-indigenous species on natives enhanced by anthropogenic alteration of selection regimes". Oikos. 97 (3): 449–458. Bibcode:2002Oikos..97..449B. doi:10.1034/j.1600-0706.2002.970316.x.

[Davis2000-6] Davis, M.A.; Grime, J.P.; Thompson, K. (2000). "Fluctuating resources in plant communities: A general theory of invisibility". Journal of Ecology. 88 (3): 528–534. Bibcode:2000JEcol..88..528D. doi:10.1046/j.1365-2745.2000.00473.x.

[stach-7] Stachowicz, J.J. (2005). "Species invasions and the relationships between species diversity, community saturation, and ecosystem functioning". In D.F. Sax; J.J. Stachowicz; S.D. Gaines (eds.). Species Invasions: Insights into Ecology, Evolution, and Biogeography. Sunderland, Massachusetts: Sinauer Associates. ISBN 978-0-87893-811-7.

[۱]

[۲]

[۳]

[۴]

[۵]

[۶]

[۷]