گل‌ها (برنامه رادیویی)

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از گل‌های صحرایی)
پرش به ناوبری پرش به جستجو
مرتضی محجوبی، مرضیه، ابوالحسن صبا، علی تجویدی، عبدالله جهان‌پناه رضا ورزنده و.. در استودیو گلها، ۱۳۳۶

گل‌ها یک برنامه موسیقی ایرانی بود که به مدت ۲۳ سال از ۱۳۳۵ تا ۱۳۵۷ از رادیو ملی ایران پخش می‌شد.[۱] این مجموعه جمعاً شامل ۸۵۰ ساعت مقدمه و شعرخوانی به همراه آواز بود، که در این میان تک‌نوازی‌هایی نیز گنجانده شده بود. «گل‌ها» به سبب تحولی که در موسیقی ایرانی ایجاد کرد، و تأثیر عظیمی که بر نگرش ایرانیان نسبت به موسیقی بر جا نهاد، یکی از بهترین و اصیل‌ترین و ایرانی‌ترین برنامه‌های تاریخ رادیو شمرده می‌شود.

برنامه گل‌ها در آغاز با نام گل‌های جاویدان به ابتکار داوود پیرنیا در رادیو تهران آغاز شد. برنامه‌های دیگری نیز به نام‌های گل‌های رنگارنگ، یک شاخه گل، برگ سبز، گل‌های صحرایی بعد از ۱۳۳۴ به این مجموعه افزوده شد. در طول یازده‌سال ریاست و نظارت پیرنیا بر تولید مجموعهٔ گل‌ها ۵ دسته برنامه در این مجموعه تهیه شد: گل‌های جاویدان (۱۵۷ برنامه)؛ گل‌های رنگارنگ (۴۸۱ برنامه)؛ برگ سبز (۴۸۱ برنامه)؛ یک شاخه گل (۴۶۵ برنامه)؛ و گل‌های صحرایی (۶۴ برنامه) هر یک از این مجموعه‌ها شامل آثار برگزیدهٔ شاعران کهن و معاصر زبان پارسی، و دکلمهٔ شعر در آن‌ها با موسیقی و اجرای آهنگ و تفسیر جامع و کامل استادانِ فن همراه بود و دکلمه کنندگانِ بنام و وارد به فن دکلمهٔ اشعار در آن حضور داشتند. همچنین موسیقی کهن و بومی ایرانی نیز در این مجموعه‌ها به چشم می‌خورد. پس از کناره‌گیری و استعفای پیرنیا به دلیل دخالت در کار وی به سال ۱۳۴۵ شش سال محمد میرنقیبی به همراه شاعرانی همچون رهی معیری و پژمان بختیاری عهده دار سرپرستی گلها شد که خوانندگانی همچون هایده، حمیرا، مهستی، رویا، سیمین غانم و همچنین نوازندگانی نظیر اسدالله ملک، حسن ناهید، محمد موسوی به این برنامه وزین پیوستند تا اینکه در سال ۱۳۵۱ که رضا قطبی رئیس تلویزیون وقت اقدام به یکی کردن رادیو تلویزیون می کند که در برنامه گلها نیز اثر می گذارد با توجه به اینکه مامور حقوق بگیر کاگبه بوده و طبق کتاب انتشار داده شده آرشیودار سازمان کاگبه واسیلی میتروخین با نام مستعار Rion در این سازمان فعالیت می نمود وی هوشنگ ابتهاج معروف به سایه را که او هم عضو حزب توده بوده را به سرپرستی گلها می گذارد که اولین کار این بود که ارکستر گلها و تمام برنامه های سابق گلها تعطیل گردد و جواد معروفی که تا این زمان عهده دار رهبری این ارکستر بود را با آن همه توانایی و تجربه کنار گذارند که بعد از آن برنامه دیگری با نام گل‌های تازه با مدیریت هوشنگ ابتهاج آغاز گشت و ارکستر جدیدی به نام رادیو تلویزیون راه اندازی شد که رهبری آن بر عهده فرهاد فخرالدینی و فریدون شهبازیان بود، در حقیقت در زمان سرپرستی هوشنگ ابتهاج، برنامه گلها روشی خلاف داوود پیرنیا پخش می شد به طوریکه هنرمندان باسابقه گلها به دلیل تبعیضات و بی سوادی ابتهاج یا حاضر به همکاری نشده یا اینکه بعد از چند برنامه قطع همکاری نمودند، ابتهاج در مهرماه سال ۵۴ برنامه دیگری به نام گلچین هفته تاسیس نمود که حدود سه سال ادامه یافت که این برنامه هم روال کارش همانند گلهای تازه بود که بیشتر به بازخوانی آثار دوران قجر آن هم بدون فرم و هارمونی می پرداخت که این آثار سالها قبل در ارکستر گلها به نحوه شایسته ای توسط روح الله خالقی و جواد معروفی برای ارکستر بزرگ تنظیم شده بودند، بیشترین تعداد این بازخوانی ها در گلهای تازه و گلچین هفته بر عهده محمدرضا شجریان بود که باید خاطرنشان کنیم که ایشان رکوددار بیشترین اجرا در دو برنامه ذکر شده و همچنین جشن هنر شیراز بوده که این آثار را غالبا همراه گروه عارف، شیدا و گروه پایور اجرا می نمود.

ارکستر گل‌ها[ویرایش]

هستهٔ اولیهٔ ارکستر گل‌ها را نوازندگانی همچون ابوالحسن صبا، علی تجویدی، مهدی خالدی، احمد عبادی (سه تار)، مرتضی محجوبی (پیانو)، عبدالله جهان‌پناه (ویولن)، لطف‌الله مجد (تار)، رضا ورزنده (سنتور)، عباس شیرخدایی (قره‌نی)، ایزدی (ویولن سل)، مستان (کنترباس) و حسین تهرانی (ضرب) تشکیل می‌دادند[۲] که بعدها تحت رهبری روح‌الله خالقی افراد سرشناس دیگری مانند همایون خرّم (ویولن) ، پرویز یاحقی (ویولن)، حسن کسایی (نی و سه‌تار)، جواد معروفی (پیانو)، جلیل شهناز (تار)، ناصر افتتاح (تنبک)، علی اصغر بهاری (کمانچه)، فرهنگ شریف (تار)، منصور صارمی (سنتور) و… در آن به نوازندگی پرداختند.

تأثیر بر ادبیات[ویرایش]

در دهه‌های ۱۳۳۰ و ۱۳۴۰ که درصد بی‌سوادی جامعهٔ ایران به ۸۵درصد می‌رسید، این برنامه با یادآوری و معرفی دوبارهٔ بیش از ۵۶۰ شعر فارسی (از قدیم تا جدید) به ادبیات کلاسیک فارسی جانی تازه بخشید و تقاضا برای انتشار دیوان‌های شاعران که سال‌ها مهجور مانده بودند و دیگر چاپ نمی‌شدند، یا کیفیت چاپ و نشر آن‌ها پایین بود ناگهان بالا رفت.[۱]

اجراکنندگان برنامه گل‌ها[ویرایش]

خوانندگان[ویرایش]

آهنگ سازان[ویرایش]

گویندگان[ویرایش]

گروه‌های مختلفی در داخل و خارج از کشور تاکنون آرشیو برنامه گل‌ها را جمع‌آوری و عرضه کرده‌اند.

منابع[ویرایش]

  1. ۱٫۰ ۱٫۱ جِین لویزن. «گل_های آواز و موسیقیِ ایرانی: داستانِ دیجیتالی کردنِ برنامهٔ گل_ها». وبگاه گل‌ها. دریافت‌شده در ۱۹ تیر ۱۳۹۴.
  2. ایرج برخوردار. «ارکستر گل‌ها - اقتباس از کتاب «موسیقی رادیو و نقش مدیریت» اثر ایرج برخوردار». وبگاه رادیو گل‌ها. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۷ ژوئیه ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱۹ تیر ۱۳۹۴.

پیوند به بیرون[ویرایش]