گاه‌شماری در ایران

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
فارسیEnglish
گاهشماری ایران
<<  آذر  >>
ش ی د س چ پ ج
۳۰ ۱
۲ ۳ ۴ ۵ ۶ ۷ ۸
۹ ۱۰ ۱۱ ۱۲ ۱۳ ۱۴ ۱۵
۱۶ ۱۷ ۱۸ ۱۹ ۲۰ ۲۱ ۲۲
۲۳ ۲۴ ۲۵ ۲۶ ۲۷ ۲۸ ۲۹
۱۳۹۸ خورشیدی

استفاده از گاه‌شمار یا تقویم در ایران پیشینه‌ای بسیار کهن دارد. در گذر زمان گاه‌شماری ایرانی دگرگونی‌های زیادی کرده‌است. در ایران از روش‌های گاه‌شماری متفاوت مانند گاه‌شماری خورشیدی و گاه‌شماری قمری و با مبداهای متفاوت مانند تاج‌گذاری یزدگرد سوم یا هجرت پیامبر اسلام استفاده شده و می‌شود.

یکی از کوشش‌های همیشگی ایرانیان، تنظیم گاه‌شماری بوده‌است که با زمان طبیعی و دوره رویدادهای کیهانی، حداکثر انطباق را داشته‌باشد. این کوشش منجر به ایجاد و بهره‌برداری از نظام‌های گاه‌شماری بسیار متعدد و متنوعی شد که در نهایت با تدوین و تنظیم سالنامه اعتدالی ایرانی به حداکثر دقت ممکن برای تطبیق گاه‌شماری قراردادی با سال طبیعی دست یافته شد؛ و امروزه نیز این گاه‌شماری همچنان دقیق‌ترین گاه‌شماری تاریخ بشر شناخته می‌شود. گمان نمی‌رود که هیچ مردم و تمدنی به اندازه ایرانیان تا این اندازه به بررسی و پژوهش در گاه‌شماری پرداخته‌باشند. فهرست نسخه‌های خطی احمد منزوی، خود به تنهایی نشان‌دهنده بیش از دو هزار نسخه سالنامه خطی منتشرنشده به زبان فارسی است. بیشترین کتیبه‌های باستانی در زمینه نجوم و گاه‌شماری که در میان‌رودان بدست آمده‌اند، به دوران فرمانروایی کاسیان و هخامنشیان منسوب هستند. کوشش و پیگیری دانشمندان ایرانی، منجر به پیدایی دقیق‌ترین گاه‌شماری جهان در ایران شده‌است.[۱]

تاریخچه گاه‌شماری ایران[ویرایش]

گاه‌شماری ایرانی تقویم خورشیدی برگرفته از تقویم بابلی بوده که خود متأثر از تقویم مصری بوده‌است. این تقویم در زمان هخامنشیان بومی شده و در زمان ساسانیان متأثر از تقویم ژولینی بود. از زمان ورود اسلام به ایران تقویم هجری قمری تا مشروطیت تقویم رسمی گردید و تقویم خورشیدی (از جمله خراجی و یزدگردی) نیز برای امور زراعی-مالی کاربرد داشت. در سال ۴۷۱ قمری تقویم خورشیدی جلالی تدوین گردید اما چندان رواج نیافت. تقویم جلالی به سال ۱۲۶۴ خورشیدی با تغییراتی در قالب گاه‌شماری هجری خورشیدی برجی مجدداً رایج شد و در سال ۱۲۸۹ خورشیدی در زمان مشروطیت تقویم مالی ایران شد. بر همین اساس در آغاز سال ۱۳۰۴ خورشیدی با تغییراتی در محاسبات و عناوین ماه‌ها به عنوان تقویم رسمی ایران درآمد که تا کنون رایج است.

گاه‌شماری در ایران باستان[ویرایش]

گاه‌شماری در دوران کهن در ایران معمولاً بر اساس خورشید انجام می‌گرفت. گاه‌شماری‌های نخستین ایران برگرفته از گاهشماری بابلی با سال ۱۲ماه سی روزه بوده که هر ۶سال یکبار ۱۳ماهه می‌شده‌است. گاه‌شماری‌های ۳۶۵روزه برگرفته از گاه‌شماری باستانی مصری‌اند. گاه‌شماری در دوره هخامنشیان تغییراتی کرده و به صورت گاه‌شماری زرتشتی درآمد. در زمان اردشیر اول پادشاه ساسانی، تقویم ایرانی متأثر از گاه‌شماری ژولینی تغییراتی کرد و به آخر سال ۵ روز اضافه شد و در دوره یزدگرد سوم هم اصلاحاتی در آن انجام شد. پس از ورود اسلام به ایران، گاه‌شماری قمری جایگزین گاه‌شماری خورشیدی شد. اما با توجه به نقص‌های گاه‌شماری قمری اسلامی و برای تعیین سال فصلی و مالی جهت زمان پرداخت مالیات کشاورزان، تقویم خورشیدی (ازجمله: تقویم خراجی) کاربرد داشت اما از مبدأ حقیقی آن گاه تا دوماه عقب می‌افتاد.[۲]

گاه‌شماری هجری قمری[ویرایش]

تقویم هجری قمری در تاریخ ایران پس از اسلام تاکنون کاربرد دارد و تا پیش از مشروطیت مهم‌ترین تقویم معمول ایرانیان بوده‌است.

گاه‌شماری جلالی[ویرایش]

گاه‌شماری جلالی در دورهٔ ملکشاه سلجوقی با فرمان خواجه نظام‌الملک توسط عده‌ای از ریاضی دانان ایرانی و در راس آنان حکیم عمر خیام در ۲۴ اسفند ۴۵۷ هجری خورشیدی (۳ رمضان ۴۷۱ هجری قمری) تدوین شد.[۳] در ایران پس از اسلام، گاهشماری هجری قمری کاربرد داشت و گاهشماری جلالی نیز پس از درگذشت ملکشاه، تا پیش از مشروطه در ایران رسمیت نداشت و با تغییراتی از جمله در مبدأ و اسامی و طول ماه‌ها در قالب تقویم هجری شمسی برجی از سال ۱۲۸۹ هجری خورشیدی در ایران به کار رفت.

مبدأ گاه‌شماری جلالی، سال جلوس ملکشاه بر تخت سلطنت و سرآغاز آن جمعه، اول فروردین سال نخستین جلالی (۴۵۸ هجری خورشیدی)، برابر نهم رمضان سال ۴۷۱ هجری قمری قراردادی (۱۵ مارس ۱۰۷۹ میلادی جولیانی مطابق ۲۱ مارس ۱۰۷۹ میلادی گرگوری) بود که تفاضل آن با تقویم هجری خورشیدی ۴۵۷ سال می‌باشد. در این گاهشماری روز اول سال طوری تنظیم شده‌است که با برابری بهاری همگام شود و در پایان سال‌ها ۳۶۵ یا ۳۶۶ روز دارند. طول ماه‌های آن را مانند گاهشماری یزدگردی ۳۰روزه با ۵روز افزوده و به احتمالی ضعیفتر مانند تقویم برجی براساس توقف نسبی خورشید در برج‌ها بین ۲۹ تا ۳۲روزه دانسته‌اند.

گاه‌شماری هجری خورشیدی برجی[ویرایش]

گاه‌شماری هجری خورشیدی را نخستین بار عبدالغفار نجم‌الدوله با توجه به تقویم جلالی استخراج کرد. نجم‌الدوله برای اولین بار عبارت ۱۲۶۴ هجری شمسی را در حاشیه تقویم سال ۸۰۷ جلالی مطابق ۳–۱۳۰۲ هجری قمری ذکر کرد و از آن تاریخ به بعد، نظام گاه‌شماری را در ایران رایج کرد که برای اولین بار اساس آن شمسی و مبدأ آن هجرت پیامبر اسلام از مکّه به مدینه باشد. ماه‌های آن براساس اسامی عربی برج‌های دوازده‌گانه فلکی (حمل، ثور، جوزا… حوت) و طول آن‌ها برمبنای توقف نسبی خورشید در بروج مذکور ۲۹ تا ۳۲روزه بود. تقویمی که او نوشت، به تقویم هجری شمسی بُرجی معروف است.

این تقویم در دوره دوم مجلس شورای ملی ایران در ۲۱ صفر ۱۳۲۹ هجری قمری، برابر با ۲ اسفند (حوت) ۱۲۸۹ هجری شمسی، به عنوان مقیاس رسمی زمان محاسبات مالی کشور پذیرفته شد.[۴][۵] دستکم تا ۲۵ سال پیش از آن، تقویم‌هایی بر اساس گاه‌شماری هجری شمسی در ایران استخراج و چاپ می‌شد. ۱۵ سال بعد در پنجمین دوره مجلس شورای ملی قانون گاه‌شماری هجری شمسی به تصویب رسید.[۶]

ماه‌های تقویم هجری خورشیدی برجی، بین ۲۹ تا ۳۲روزه و طول ماه‌ها در هرسال بستگی به توقف سالانه خورشید در هر برج متفاوت بوده‌است. طول ماه‌ها: حمل (۳۰ یا ۳۱روزه)، ثور (۳۱ یا ۳۲روزه)، جوزا (۳۱ یا ۳۲روزه)، سرطان (۳۱ یا ۳۲روزه)، اسد (۳۱ یا ۳۲روزه)، سنبله (۳۰ یا ۳۱روزه)، میزان (۳۰ یا ۳۱روزه)، عقرب (۲۹ یا ۳۰روزه)، قوس (۲۹ یا ۳۰روزه)، جدی (۲۹ یا ۳۰روزه)، دلو (۲۹ یا ۳۰روزه)، حوت (۲۹ یا ۳۰روزه).[۷]

گاه‌شماری رسمی ایران[ویرایش]

گاه‌شماری رسمی ایران، گاه‌شماری خورشیدی است که محاسبات، طول و سرآغازش بر اساس گاه‌شماری جلالی و مبدأ آن سال هجرت پیامبر اسلام (برابر با ۶۲۲ میلادی قدیم) می‌باشد. نام ماه‌های گاه‌شماری رسمی، بر اساس گاه‌شماری اوستایی نو انجام گرفته‌است.

گاه‌شماری رسمی ایران در ۱۱ فروردین ۱۳۰۴ (۱۹۲۵ میلادی) در مجلس شورای ملی به عنوان نظام گاه‌شماری سراسری و رسمی ایران تصویب شد. البته پیش از آن، نسخه اولیه این گاه‌شماری از ۲ اسفند ۱۲۸۹ به عنوان تقویم مالی کشور کاربرد رسمی یافته‌بود.[۸] این گاه‌شماری پس از رسمیت یافتن در ایران، در افغانستان بطور رسمی و در منطقه کردستان به صورت غیررسمی بکار برده شد و می‌شود.

به موجب این گاه‌شماری طول و نام ماه‌های سال اصلاح شد. طول ماه‌ها که در هر سال متغیر بود و از ۲۹ تا ۳۲ روز تغییر می‌کرد به شش ماه ۳۱ روزه، پنج ماه ۳۰ روزه و یک ماه ۲۹ روزه (که در سال‌های کبیسه ۳۰ روز می‌شود) دقیق شد و نام ماه‌ها از نام عربی برج‌های فلکی به نام‌های امروزی آن (فروردین تا اسفند) که برگرفته از نام‌های اوستایی و پهلوی بود، تغییر کرد.

در این گاه‌شماری معیار شروع سال، ۱ فروردین و معیار لحظه تحویل سال اعتدال بهاری است ولی مکانی که باید مبدأ محاسبهٔ تقویم قرار گیرد مشخص نشده‌است. بعضی (از جمله ایرج ملکپور) نصف‌النهار ۵۲٫۵ درجهٔ شرقی را مرجع محاسبات این تقویم گرفته‌اند و برخی دیگر (از جمله راین‌گولد و درشوویتز در Calendrical Calculations) شهر تهران را. این دو مبدأ تا حدود سال ۱۴۶۹ هجری شمسی اختلافی در گاه‌شماری ایجاد نمی‌کنند ولی برای تعیین کبیسه بودن یا نبودن سال ۱۴۶۹، لازم است مبدأ این گاه‌شماری مشخص شود.

تقسیمات گاه‌شماری رسمی[ویرایش]

پس از اصلاح و تعیین نام ماه‌های سال و تصویب دقیق زمان ابتدا و انتهای هر ماه و فصل‌های سال، مجلس شورای ملی تقسیم‌بندی سالیانه را به این صورت ابلاغ کرد:

یک سال رسمی ایران، یک سال خورشیدی است که تشکیل شده‌است از ۱۲ ماه، که شش ماه اول ۳۱ روز، پنج ماه دوم ۳۰ روز و ماه آخر ۲۹ روز می‌باشد. هر ۴ یا به ندرت ۵ سال یکبار طول ماه آخر ۳۰ روز است که آن سال به سال کبیسه معروف است.

طول سال و فصلها در ایران و افغانستان و کردستان یکسان هستند ولی ماه‌ها در هر زبان و گویشی نام خاصی دارند؛ که به ترتیب عبارت‌اند از:

ماه‌های هجری خورشیدی
ترتیب روزها نام تاریخ‌های میلادی[۹] فصل
فارسی
(ایران)
فارسی
(افغانستان)[۱۰]
پشتو[۱۱]
(افغانستان)
کردی ترکی
آذربایجانی
۱ ۳۱ فروردین حَمَل وری خاکه‌لێوه آغلارگولر ۲۱ مارس۲۰ آوریل
بهار
۲ ۳۱ اردیبهشت ثَور غویی گوڵان گولن ۲۱ آوریل۲۱ مه
۳ ۳۱ خرداد جَوزا غبرګولی جۆزەردان قیزاران ۲۲ مه۲۱ ژوئن
۴ ۳۱ تیر سَرَطان چنګاښ پووشپەڕ قورا پیشیرن ۲۲ ژوئن۲۲ ژوئیه تابستان
۵ ۳۱ مرداد اَسَد زمری گەلاوێژ قویروق دوغان ۲۳ ژوئیه۲۲ اوت
۶ ۳۱ شهریور سُنبُله وږی خەرمانان زومار ۲۳ اوت۲۲ سپتامبر
۷ ۳۰ مهر مِیزان تله ڕەزبەر خزل ۲۳ سپتامبر۲۲ اکتبر
پاییز
۸ ۳۰ آبان عَقرَب لړم خەزەڵوەر قیروو ۲۳ اکتبر۲۱ نوامبر
۹ ۳۰ آذر قَوس لیندۍ سەرماوەز آذر ۲۲ نوامبر۲۱ دسامبر
۱۰ ۳۰ دی جَدْی مرغومی بەفرانبار چیلله ۲۲ دسامبر۲۰ ژانویه زمستان
۱۱ ۳۰ بهمن دَلو سلواغه ڕێبەندان دوندوران ۲۱ ژانویه۱۹ فوریه
۱۲ ۲۹-۳۰[۱۲] اسفند حوت کب رەشەمە بایرام ۲۰ فوریه۲۰ مارس

کبیسه‌گیری گاه‌شماری رسمی[ویرایش]

تقویم رسمی ایران معمولاً هر چهار یا به ندرت پنج سال یکبار کبیسه می‌شود. برای جبران کسر سال حقیقی، در آغاز هر دورهٔ ۲۹، ۳۳ یا ۳۷ساله، یک کبیسه پنج ساله وجود دارد. در یک فراز پنج‌هزارساله، مابازای هر دورهٔ ۳۷ساله، نزدیک به پنج دورهٔ ۲۹ساله و تقریباً ۲۰ دورهٔ ۳۳ساله وجود دارد. ترتیب و توالی کبیسه‌ها قاعده‌مند نیست. چنانچه لحظه تحویل سال خورشیدی بعد از ظهر ۳۶۶اُمین روز از سال باشد، آن سال کبیسه و روز بعد نوروز است.[۱۳]

سال‌های کبیسه یک قرن اخیر با توجه به دوره‌ها:
(دورهٔ ۳۳ساله): ۱۲۸۰ - ۱۲۸۴ - ۱۲۸۸ - ۱۲۹۲ - ۱۲۹۶ - ۱۳۰۰ - ۱۳۰۴ - ۱۳۰۸
(دورهٔ ۳۳ساله): ۱۳۱۳ - ۱۳۱۷ - ۱۳۲۱ - ۱۳۲۵ - ۱۳۲۹ - ۱۳۳۳ - ۱۳۳۷ - ۱۳۴۱
(دورهٔ ۲۹ساله): ۱۳۴۶ - ۱۳۵۰ - ۱۳۵۴ - ۱۳۵۸ - ۱۳۶۲ - ۱۳۶۶ - ۱۳۷۰
(دورهٔ ۳۳ساله): ۱۳۷۵ - ۱۳۷۹ - ۱۳۸۳ - ۱۳۸۷ - ۱۳۹۱ - ۱۳۹۵ - ۱۳۹۹ - ۱۴۰۳.

گاه‌شماری حسابی[ویرایش]

گاه‌شماری حسابی الگوریتمی است که برای محاسبه دقیق آغاز، تقسیمات و کبیسه‌گیری گاه‌شماری جلالی تدوین می‌شود.

یکی از گاه‌شماری‌های حسابی توسط احمد بیرشک ارائه شده‌است و در کنار گاه‌شماری رسمی ایران مشهور بوده و بعلت خطی بودن کاربرد آن آسان‌تر است. این تقویم با توجه به زیردوره‌ها و دوره‌های میانی تقویم جلالی و تکمیل آن در قالب یک دوره بزرگتر ۲۸۲۰ ساله ایجاد شده‌است. دوره بزرگ مذکور ابتدا توسط ذبیح بهروز محاسبه، کشف و پیشنهاد داده شد آنگاه توسط احمد بیرشک دوره‌های میانی آن تعریف شد و مدون گردید. دیگر گاهشماری حسابی، گاهشماری حسابی رایانه‌ای است که توسط موسی اکرمی تدوین شده‌است.

انواع گاه‌شماری‌های ایران[ویرایش]

برخی از مشهورترین سال‌شمارهایی که در ایران کاربرد داشته و دارند (تقریباً به ترتیب زمان پیدایش و کاربرد) به شرح زیر است:

از برخی از این گاه‌شماری‌ها شواهد دقیق و مدونی در دسترس نیست ولی با کاوش متون تاریخی و بررسی زمان‌بندی جشن‌ها و رسوم کهن آریایی مانند نوروز، شب یلدا (چلهجشن سده و… به میزان زیادی شناخته و دسته‌بندی شده‌اند.

جستارهای وابسته[ویرایش]

پانویس و منابع[ویرایش]

  1. «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۳ اکتبر ۲۰۱۰. دریافت‌شده در ۲۸ سپتامبر ۲۰۱۰.
  2. گاه‌شماری ایرانی، موسی اکرمی، تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، چاپ اول (۱۳۸۰)، صفحهٔ ۴۷.
  3. نوروزنامه، رساله منسوب به خیام نیشابوری
  4. تقویم هجری شمسی بایگانی‌شده در ۳۰ ژوئن ۲۰۱۱ توسط Wayback Machine - مرکز تقویم
  5. همه‌چیز در مورد تقویم هجری شمسی بایگانی‌شده در ۲۶ ژوئن ۲۰۱۲ توسط Wayback Machine خبر آنلاین
  6. گاه‌شماری در ایران از قرن نهم هجری قمری تاکنون مرکز تقویم
  7. تقویم، تقویم هجری شمسی برجی هفت آسمان «دانشنامه ستاره‌شناسی»
  8. تاریخچه تقویم ایرانی، معنی اسم ماه‌ها بایگانی‌شده در ۱۵ اکتبر ۲۰۱۱ توسط Wayback Machine نقد نیوز
  9. تطبیق روزها بصورت میانگین است.
  10. نام ماهها در تقویم هجری خورشیدی عریستان سعودی (تقویم ام‌القری) نیز چنین است.
  11. بر اساس داده‌های صفحهٔ ۲۳ این نوشتار: http://www.evertype.com/standards/af/af-locales.pdf
  12. در سال‌های عادی ۲۹ روز و در سال‌های کبیسه ۳۰ روزه است.
  13. تقویم تطبیقی جلد ۱: حیات نبوی، ایرج ملک‌پور، تهران: پَرَشْکوه، چاپ اوّل (۱۳۸۰)، ص ۳.
  • اکرمی، موسی. گاه‌شماری ایرانی. تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی، ۱۳۸۰. شابک ۹۶۴‐۵۷۹۹‐۴۲‐۲.
  • تاریخ‌شناسی، پایهٔ پیش‌دانشگاهی، رشتهٔ علوم انسانی، دفتر برنامه‌ریزی و تألیف کتاب‌های درسی ایران، ۱۳۸۵. (بازنگری شده)
  • Reingold, Edward M. & Dershowitz, Nachum. Calendrical Calculations. The millenium edition, Cambridge University Press, 2001. ISBN 0-521-77752-6.

The Iranian calendars or Iranian chronology (Persian: گاه‌شماری ایرانی‎, Gāh-Shomāri-ye Irāni) are a succession of calendars invented or used for over two millennia in Iran also known as Persia. One of the longest chronological records in human history, the Iranian calendar has been modified time and time again during its history to suit administrative, climatic, and religious purposes.

As one of the few calendars designed in the era of accurate positional astronomy, the Iranian calendar uses a very complex leap year structure which makes it the most accurate solar calendar in use today.[1]

The modern Iranian calendar is currently the official calendar in Iran. It begins at the midnight nearest to the instant of the vernal equinox as determined by astronomical calculations for the Iran Standard Time meridian (52.5°E or UTC+03:30). It is, therefore, an observation-based calendar, unlike the Gregorian, which is rule-based.[2]

The Iranian year usually begins within a day of 21 March of the Gregorian calendar. A short table of year correspondences between the Persian and Gregorian calendars is provided below.

History

Ancient calendars

The earliest evidence of Iranian calendrical traditions is from the second millennium BCE and predates the appearance of the Iranian prophet Zoroaster by at least a thousand year. The first fully preserved calendar is that of the Achaemenids, a royal dynasty of the 5th century BCE who gave rise to Zoroastrianism. Throughout recorded history, Persians have been keen on the idea and importance of having a calendar. They were among the first cultures to use a solar calendar and have long favoured a solar over lunar and lunisolar approaches. The sun has always been a religious and divine symbol in Iranian culture and is the origin of the folklore regarding Cyrus the Great.[3]

Old Persian calendar

Old Persian inscriptions and tablets indicate that early Iranians used a 360-day calendar based on the solar observation directly and modified for their beliefs. Days were not named. The months had two or three divisions depending on the phase of the moon. Twelve months of 30 days were named for festivals or activities of the pastoral year. A 13th month was added every six years to keep the calendar synchronized with the seasons.

The following table lists the Old Persian months.[4]

Order Corresponding Julian months Old Persian Elamite spelling Meaning Corresponding Babylonian month
1 March–April Ādukanaiša Hadukannaš uncertain Nīsannu
2 April–May Θūravāhara Turmar Possibly "(Month of) strong spring" Ayyāru
3 May–June Θāigraciš Sākurriziš "Garlic-collecting month" Sīmannu
4 June–July Garmapada Karmabataš "Heat-station (month)" Du'ūzu
5 July–August Turnabaziš Ābu
6 August–September Karbašiyaš Ulūlū
7 September–October Bāgayādiš Bakeyatiš "(Month) of the worship of baga (god, perhaps Mithra)" Tašrītu
8 October–November *Vrkazana Markašanaš "(Month) of wolf killing" Arahsamna
9 November–December Āçiyādiya Hašiyatiš "(Month) of the worship of the fire" Kisilīmu
10 December–January Anāmaka Hanamakaš "Month of the nameless god(?)" Tebētu
11 January–February *Θwayauvā Samiyamaš "The terrible one" Šabāţu
12 February–March Viyax(a)na Miyakannaš "Digging-up (month)" Addāru

There were four farming festivals, symmetrical about maidyoshahem:

Festival Time from previous
hamaspathmaidyem 75 days
maidyoshahem 105 days
ayathrem 105 days
maidyarem 75 days

Two more festivals were later added, creating the six gahanbar:

Festival Time from previous
hamaspathmaidyem (end of retirement) 75 days
maidyozarem (spring) 45 days
maidyoshahem (mid-summer) 60 days
paitishahem (harvest) 75 days
ayathrem (end of the summer) 30 days
maidyarem 75 days

Zoroastrian calendar

The first calendars based on Zoroastrian cosmology appeared in the later Achaemenid period (650 to 330 BCE). They evolved over the centuries, but month names changed little until now.

The unified Achaemenid Empire required a distinctive Iranian calendar, and one was devised in Egyptian tradition, with 12 months of 30 days, each dedicated to a yazata (Eyzad), and four divisions resembling the Semitic week. Four days per month were dedicated to Ahura Mazda and seven were named after the six Amesha Spentas. Thirteen days were named after Fire, Water, Sun, Moon, Tiri and Geush Urvan (the soul of all animals), Mithra, Sraosha (Soroush, yazata of prayer), Rashnu (the Judge), Fravashi, Bahram (yazata of victory), Raman (Ramesh meaning peace), and Vata, the divinity of the wind. Three were dedicated to the female divinities, Daena (yazata of religion and personified conscious), Ashi (yazata of fortune) and Arshtat (justice). The remaining four were dedicated to Asman (lord of sky or Heaven), Zam (earth), Manthra Spenta (the Bounteous Sacred Word) and Anaghra Raocha (the 'Endless Light' of paradise).

The month names and their modern versions are given in the following table.

Order Avestan name of the Yazata (in the genitive) Approximate meaning of the name Pahlavi Middle Persian Modern Iranian Persian
Romanized English Romanized Native Script Romanized
1 Fravašinąm (Guardian spirits, souls of the righteous) Frawardīn فروردین Farvardīn
2 Ašahe Vahištahe "Best Truth" / "Best Righteousness" Ardwahišt اَردیبهشت Ardībehešt
3 Haurvatātō "Wholeness" / "Perfection" Khordād خرداد Khordād
4 Tištryehe "Sirius" Tīr تیر Tīr
5 Amərətātō "Immortality" Amurdād اَمرداد Amordād
6 Xšaθrahe Vairyehe "Desirable Dominion" Shahrewar شهریور Shahrīvar
7 Miθrahe "Covenant" Mihr مهر Mehr
8 Apąm "Waters" Ābān آبان Ābān
9 Āθrō "Fire" Ādur آذر Āzar
10 Daθušō "The Creator" (i.e. Ahura Mazda) Day دی Dey
11 Vaŋhə̄uš Manaŋhō "Good Spirit" Wahman بهمن Bahman
12 Spəntayā̊ Ārmatōiš "Holy Devotion" Spandarmad اسپند Espand

The calendar had a significant impact on religious observance. It fixed the pantheon of major divinities, and also ensured that their names were uttered often, since at every Zoroastrian act of worship the yazatas of both day and month were invoked. It also clarified the pattern of festivities; for example, Mitrakanna or Mehregan was celebrated on Mithra day of Mithra month, and the Tiri festival (Tiragan) was celebrated on Tiri day of the Tiri month.

In 538 BC Cyrus the Great (uncertain if he was a Zoroastrian) conquered Babylon and the Babylonian luni-solar calendar came into use for civil purposes. Cambyses conquered Egypt in 525 BC. He was accompanied by Darius, a Zoroastrian who became ruler of the Persian empire in 517 BC. The Zoroastrians adopted the wandering Egyptian solar calendar of twelve months of thirty days plus five epagomenal days. As their year began in the spring (with the festival of norouz) the epagemonai were placed just before norouz.

In Egypt the star Sirius had significance since every 1460 years (the Sothic cycle) its heliacal rising (just before sunrise) marked the Egyptian new year and the inundation of the Nile. In Persia also the star had significance, since its heliacal rising there also coincided with the coming of the rain. The fourth Persian month was Tishtrya (Sirius, rain star). The vernal equinox at Greenwich fell on the first day of the first month from 487 to 483 BC (inclusive). Adopting S H Taqizadeh's date of 28 March 487 BC for the reform[5] the calendar for that year is as follows:

* denotes 1 Epagomene
Egyptian month First day Persian month First day
4 23 March 1 23*–28 March
5 22 April 2 27 April
6 22 May 3 27 May
7 21 June 4 26 June
8 21 July 5 26 July
9 20 August 6 25 August
10 19 September 7 24 September
11 19 October 8 24 October
12 18 November 9 23 November
1 18*–23 December 10 23 December
2 22 January 11 22 January
3 21 February 12 21 February

The fourth month includes 20 July, the date of the heliacal rising of Sirius. In the first year the people carried on using the old calendar, anticipating festival dates by five days. As each day is named after a god, it is important to observe the celebrations on the right day. Thus the fravasis festival, which in the old calendar was kept between sunset on 30 Spandarmad and sunrise on 1 Frawardin, was now observed throughout the epagemonai. In the second year of the reform, the old 30 Spandarmad was the new 25 Spandarmad, so from then on the festival covered eleven days, up to the new 1 Frawardin. Five days was considered enough for other festivals, however.

In all the lands where the Persian calendar was used the epagemonai were placed at the end of the year. To offset the difference between the agricultural year and the calendar year (the tax-gathering season began after the harvest) the start of the araji (land-tax) year was delayed by one month every 120 years. A Roman historian, Quintus Curtius Rufus, describing a ceremony in 333 BC, writes:

The magi were followed by three hundred and sixty-five young men clad in purple robes, equal in number to the days of a whole year; for the Persians also divided the year into that number of days.[6]

After the conquests by Alexander of Macedon and his death, the Persian territories fell to one of his generals, Seleucus (312 BCE), starting the Seleucid dynasty of Iran. Based on the Greek tradition, Seleucids introduced the practice of dating by era rather than by the reign of individual kings. Their era became known as that of Alexander, or later the Seleucid era. Since the new rulers were not Zoroastrians, Zoroastrian priests lost their function at the royal courts, and so resented the Seleucids. Although they began dating by eras, they established their own era of Zoroaster.

That was the first serious attempt to determine the dates associated with the prophet Zoroaster's life. Priests had no Zoroastrian historical sources, and so turned to Babylonian archives famous in the ancient world. From these they learned that a great event in Persian history took place 228 years before the era of Alexander. In fact, this was the conquest of Babylon by Cyrus the Great in 539 BCE. But the priests misinterpreted this date to be the time the "true faith" was revealed to their prophet, and since Avestan literature indicates that revelation happened when Zoroaster was 30 years old, 568 BCE was taken as his year of birth. The date entered written records as the beginning of the era of Zoroaster, and indeed, the Persian Empire. This incorrect date is still mentioned in many current encyclopedias as Zoroaster's birth date.

Modifications by Parthians, Ardashir I, Hormizd I, Yazdgerd III

The Parthians (Arsacid dynasty) adopted the same calendar system with minor modifications, and dated their era from 248 BCE, the date they succeeded the Seleucids. Their names for the months and days are Parthian equivalents of the Avestan ones used previously, differing slightly from the Middle Persian names used by the Sassanians. For example, in Achaemenid times the modern Persian month 'Day' was called Dadvah (Creator), in Parthian it was Datush and the Sassanians named it Dadv/Dai (Dadar in Pahlavi).

When in April of 224 CE the Parthian dynasty fell and was replaced by the Sasanid, the new king, Ardashir I, abolished the official Babylonian calendar and replaced it with the Zoroastrian. This involved a correction to the places of the gahanbar, which had slipped back in the seasons since they were fixed. These were placed eight months later, as were the epagemonai, the 'Gatha' or 'Gah' days after the ancient Zoroastrian hymns of the same name. Other countries, such as the Armenians and Choresmians, did not accept the change. The new dates were:

No. Name Achaemenid Choresmian Sasanian Time since previous
1 maidyozarem (11-) 15 ii (Ardawahisht) 15 v (11-) 15 x (Day) 45 days
2 maidyoshahem (11-) 15 iv (Tir) 15 vii (11-) 15 xii (Spandarmad) 60 days
3 paitishahem (26-) 30 vi (Shahrivar) 30 ix (26-) 30 ii (Ardawahisht) 75 days
4 ayathrem (26-) 30 vii (Mihr) 30 x (26-)30 iii (Khordad) 30 days
5 maidyarem (11-) 15 x (Day) 10 i (11-) 15 vi (Shahrewar) 75 days
6 hamaspathmaidyem (1-) 5 Epagomene 30 iii (1-) 5 Epagomene 80 days

In 224 CE the vernal equinox at Greenwich fell at noon on 21 March, which was 22 Shahrewar. Immediately after the reform 21 March corresponded to 27 Shahrewar. Here is the calendar for 225–6 CE:

* = 1 Epagomene
Armenian
month
First day Egyptian
month
First day Persian
month
First day
1 26* September–1 October 4 26 September 1 26 September
2 31 October 5 26 October 2 26 October
3 30 November 6 25 November 3 25 November
4 30 December 7 25 December 4 25 December
5 29 January 8 24 January 5 24 January
6 28 February 9 23 February 6 23 February
7 30 March 10 25 March 7 25 March
8 29 April 11 24 April 8 24 April
9 29 May 12 24 May 9 24*–29 May
10 28 June 1 23*–28 June 10 28 June
11 28 July 2 28 July 11 28 July
12 27 August 3 27 August 12 27 August

The change caused confusion and was immensely unpopular. The new epagemonai were referred to as "robber days". The people now observed the "Great" nowruz on 6 Frawardin, which was Zoroaster's birthday and corresponded to 1 Frawardin in the old calendar. The new 1 Frawardin was observed as the "lesser" nowruz. Hormizd I (272–273 CE) made the intervening days into festivals as well. In 273 CE, the vernal equinox at 0° fell at 05:00 UTC on 21 March.

Yazdegerd I reigned from 399–420 CE. In 400 CE the equinox fell about 19 March, which was 9 Aban. According to al-Biruni, in that reign there was a double adjustment of the start of the araji year. The tenth-century astronomer Abu'l-asan Kusyar noted that during the reign of Osrow II (589–628 CE) the sun entered Aries in Adur. This happened throughout his reign. An araji era was introduced dating from 621 CE, and the Yazdegerdi era dates from 16 June 632 CE, so the Yazdegerdi era is eleven years behind the araji.

Muslim conquest

The Muslim rulers who took over from the middle of the seventh century used the Islamic calendar for administration, which caused hardship because the year was shorter – i.e. a tax which was formerly collected after the harvest would now have to be paid before the harvest. Traditionally it is said that the caliph Omar reintroduced the Persian calendar for tax collection purposes.[citation needed]

In 895 CE there was another double readjustment of the start of the araji year. It moved from 1 Frawardin (12 April) to 1 Khordad (11 June). By 1006 CE the vernal equinox, 15 March, was again coinciding with nowruz, 1 Frawardin. In that year, therefore, the epagemonai were delayed four months, moving from the end of Aban to their old position at the end of Spandarmad. This is the calendar for 1006/7 CE:

* denotes 1 Epagomene
Armenian
month
First day Old
Egyptian
month
First day Persian
month
First day
1 15*–20 March 4 15 March 1 10*–15 March
2 19 April 5 14 April 2 14 April
3 19 May 6 14 May 3 14 May
4 18 June 7 13 June 4 13 June
5 18 July 8 13 July 5 13 July
6 17 August 9 12 August 6 12 August
7 16 September 10 11 September 7 11 September
8 16 October 11 11 October 8 11 October
9 15 November 12 10 November 9 10 November
10 15 December 1 10*–15 December 10 10 December
11 14 January 2 14 January 11 9 January
12 13 February 3 13 February 12 8 February

The gahanbar didn't move quite to their old places, because the fifth moved to 20 Day, which was the old 15 Day, thus increasing the interval between the fourth and fifth to eighty days and reducing the interval between the fifth and sixth to 75 days. The new dates were:

No. Name Date Time since previous
1 maidyozarem (11-) 15 ii (Ardawahisht) 45 days
2 maidyoshahem (11-) 15 iv (Tir) 60 days
3 paitishahem (26-) 30 vi (Shahrivar) 75 days
4 ayathrem (26-) 30 vii (Mihr) 30 days
5 maidyarem (16-) 20 x (Day) 80 days
6 hamaspathmaidyem (1-) 5 Epagomene 75 days

Medieval era: Jalali calendar

In 1079 CE, by the order of the Jalal Al Din Shah Seljuqi, the Islamic Calendar (which was and is based on the lunar system) was replaced in Persia by the calendar of Omar Khayyam and was called the Jalali Calendar. Khayyam and his team had worked 8 years in Isfahan, the capital of Iran during the Seljuq dynasty. The research and creation of Khayyam calendar was financially supported by the Jalal Al din Shah. Khayyam designed his calendar in which the beginning of the new year, season and month are aligned and he named the first day of the spring and the new year to be Norooz. Before Khayyam's calendar, Norooz was not a fixed day and each year could fall in late winter or early spring. Iranian owe the survival of the Norooz to Khayyam because he fixed the Norooz to be the first day of the Spring and the New Year and can not be changed.

From 15 March 1079, when the calendar had slipped a further eighteen days, the araji calendar was reformed by repeating the first eighteen days of Frawardin. Thus 14 March was 18 Frawardin qadimi (old) or farsi and 15 March was 1 Frawardin jalali or maleki. This new calendar was astronomically calculated so that it did not have epagemonai – the months began when the sun entered a new sign of the zodiac.

About 120 years after the reform of 1006 CE, when the vernal equinox was starting to fall in Ardawahisht, Zoroastrians made it again coincide with nowruz by adding a second Spandarmad. This Shensai calendar was a month behind the qadimi still used in Persia, being used only by the Zoroastrians in India, the Parsees. On 6 June 1745 (Old Style) some Parsees re-adopted the qadimi calendar, and in 1906 some adopted the Fasli calendar in which 1 Frawardin was equated with 21 March, so that there was a sixth epagomenal day every four years. In 1911 the jalali calendar became the official national calendar of Persia. In 1925 this calendar was simplified and the names of the months were modernised. 1 Farvardin is the day whose midnight start is nearest to the instant of vernal equinox. The first six months have 31 days, the next five thirty, and the twelfth has 29 days and 30 in leap years. Some Zoroastrians in Persia now use the Fasli calendar, having begun changing to it in 1930.

Modern calendar: Solar Hijri (SH)

The present Iranian calendar was legally adopted on 31 March 1925, under the early Pahlavi dynasty. The law said that the first day of the year should be the first day of spring in "the true solar year", "as it has been" ever so. It also fixed the number of days in each month, which previously varied by year with the sidereal zodiac. It revived the ancient Persian names, which are still used. It specified the origin of the calendar to be the Hegira of Muhammad from Mecca to Medina in 622 CE).[7] It also deprecated the 12-year cycles of the Chinese-Uighur calendar which were not officially sanctioned but were commonly used.

Correspondence of Solar Hijri and Gregorian calendars (Solar Hijri leap years are marked *)[8]

33-year
cycle[9]
Solar Hijri year Gregorian year Solar Hijri year Gregorian year
1 1354* 21 March 1975 – 20 March 1976 1387* 20 March 2008 – 20 March 2009
2 1355 21 March 1976 – 20 March 1977 1388 21 March 2009 – 20 March 2010
3 1356 21 March 1977 – 20 March 1978 1389 21 March 2010 – 20 March 2011
4 1357 21 March 1978 – 20 March 1979 1390 21 March 2011 – 19 March 2012
5 1358* 21 March 1979 – 20 March 1980 1391* 20 March 2012 – 20 March 2013
6 1359 21 March 1980 – 20 March 1981 1392 21 March 2013 – 20 March 2014
7 1360 21 March 1981 – 20 March 1982 1393 21 March 2014 – 20 March 2015
8 1361 21 March 1982 – 20 March 1983 1394 21 March 2015 – 19 March 2016
9 1362* 21 March 1983 – 20 March 1984 1395* 20 March 2016 – 20 March 2017
10 1363 21 March 1984 – 20 March 1985 1396 21 March 2017 – 20 March 2018
11 1364 21 March 1985 – 20 March 1986 1397 21 March 2018 – 20 March 2019
12 1365 21 March 1986 – 20 March 1987 1398 21 March 2019 – 19 March 2020
13 1366* 21 March 1987 – 20 March 1988 1399* 20 March 2020 – 20 March 2021
14 1367 21 March 1988 – 20 March 1989 1400 21 March 2021 – 20 March 2022
15 1368 21 March 1989 – 20 March 1990 1401 21 March 2022 – 20 March 2023
16 1369 21 March 1990 – 20 March 1991 1402 21 March 2023 – 19 March 2024
17 1370* 21 March 1991 – 20 March 1992 1403* 20 March 2024 – 20 March 2025
18 1371 21 March 1992 – 20 March 1993 1404 21 March 2025 – 20 March 2026
19 1372 21 March 1993 – 20 March 1994 1405 21 March 2026 – 20 March 2027
20 1373 21 March 1994 – 20 March 1995 1406 21 March 2027 – 19 March 2028
21 1374 21 March 1995 – 19 March 1996 1407 20 March 2028 – 19 March 2029
22 1375* 20 March 1996 – 20 March 1997 1408* 20 March 2029 – 20 March 2030
23 1376 21 March 1997 – 20 March 1998 1409 21 March 2030 – 20 March 2031
24 1377 21 March 1998 – 20 March 1999 1410 21 March 2031 – 19 March 2032
25 1378 21 March 1999 – 19 March 2000 1411 20 March 2032 – 19 March 2033
26 1379* 20 March 2000 – 20 March 2001 1412* 20 March 2033 – 20 March 2034
27 1380 21 March 2001 – 20 March 2002 1413 21 March 2034 – 20 March 2035
28 1381 21 March 2002 – 20 March 2003 1414 21 March 2035 – 19 March 2036
29 1382 21 March 2003 – 19 March 2004 1415 20 March 2036 – 19 March 2037
30 1383* 20 March 2004 – 20 March 2005 1416* 20 March 2037 – 20 March 2038
31 1384 21 March 2005 – 20 March 2006 1417 21 March 2038 – 20 March 2039
32 1385 21 March 2006 – 20 March 2007 1418 21 March 2039 – 19 March 2040
33 1386 21 March 2007 – 19 March 2008 1419 20 March 2040 – 19 March 2041

See also

References

Citations

  1. ^ "Calendar Converter". www.math.harvard.edu. Retrieved 19 May 2019.
  2. ^ M. Heydari-Malayeri, A concise review of the Iranian calendar, Paris Observatory.
  3. ^ (Panaino 1990)
  4. ^ "CALENDARS – Encyclopaedia Iranica". www.iranicaonline.org. Retrieved 19 May 2019.
  5. ^ Taqizadeh S H: Old Iranian Calendars, Royal Asiatic Society (1938).
  6. ^ Curtius, iii, 10.
  7. ^ Fazlur Rehman Shaikh, Chronology of Prophetic Events (London: Ta-Ha Publishers Ltd., 2001), p. 157.
  8. ^ Oertel, Holger (30 May 2009). "Persian calendar by Holger Oertel". Ortelius.de. Archived from the original on 16 July 2012. Retrieved 11 August 2012.
  9. ^ The Persian calendar for 3000 years, (Kazimierz M Borkowski), Earth, Moon, and Planetsss, 74 (1996), No. 3, pp 223–230.

Bibliography

  • Panaino, Antonio (1990). "CALENDARS, i. Pre-Islamic calendars". Encyclopaedia Iranica. 4. ISBN 0-7100-9132-X.[permanent dead link]
  • Taqîzâda, Sayyid Ḥasan, Gâhshumârî dar Îrân-i qadîm, Tehran (Čapkhâna-yi Majlis) 1316/1937-1938, (reprinted with the author's notes appointed to the first edition in the 10th vol. of the Opera omnia, ed.by Î. Afshâr, Tehran, 1357/1978-79). Complete Italian ed.: H. Taqizadeh, Il computo del tempo nell'Iran antico, ed. and transl. by S. Cristoforetti, Roma (ISIAO), 2010. ISBN 978-88-6323-290-5

External links

Online calendars and converters
Programming