کنسولگریها در تبریز
کنسولگریهای تبریز به نمایندگیهای سیاسی و دیپلماتیکِ خارجی در شهر تبریز اشاره دارد. تبریز در ایران پهلوی دارای ۱۱ کنسولگری بود که بیشتر این کنسولگریها با انقلاب ۵۷ و تشکیل نظام جمهوری اسلامی ایران تعطیل شدند. در حال حاضر و در دوران حکومت جمهوری اسلامی ۲ کشور ترکیه و جمهوری آذربایجان در این شهر دارای کنسولگری هستند.[۱]
بیشتر این کنسولگری ها از اواخر دورهٔ قاجار تا اوایل قرن بیستم در شهر تبریز واقع شدند. این دفاتر که در محله ارمنینشین ایچری ارمنستان متمرکز بودند، بهویژه در دورهٔ حکمرانی عباس میرزا در تبریز بهمنظور تسهیل امور کنسولی، اقتصادی، و ارتباطات بینالمللی تأسیس شدند؛ کنسولگری عثمانی مهمترین و تاریخیترین آنها بود که تا زمان جنگ جهانی اول فعال بود.
پیشینه
[ویرایش]
در نخستین روزهای دههٔ ۱۸۱۰ میلادی (حدودِ ۱۲۲۵–۱۲۲۶ ق)، فتحعلیشاه قاجار مسئولیت رسمیِ ادارهٔ روابط خارجی را به ولیعهدش، عباس میرزا اعطا کرد؛ به این ترتیب، تبریز به مرکز اجرای سیاست خارجی ایران بدل شد. در سال ۱۸۱۱ م، سفیر رسمی عثمانی به جای تهران، در تبریز مستقر شد و بهتدریج کنسولگریهای روسیه، بریتانیا و فرانسه نیز به این شهر منتقل شدند[۲].
تصمیم سال ۱۸۱۰ میلادی حکایت از آن دارد که ایران برای نخستین بار وزارت امور خارجه را خارج از تهران تعریف کرد؛ دبیرخانه برخی مذاکرات رسمی، مکاتبات دیپلماتیک و برگزاری سفرهای خارجی از تبریز انجام میشد؛ این تحول نهتنها مناسب جغرافیای تبریز با کشورهای همسایه مانند عثمانی و روسیه بود، بلکه تبریز را به «دروازه دیپلماسی قاجار» تبدیل ساخت. اگرچه پس از مرگ عباس میرزا (۱۸۳۳) عمده این وظایف به تهران بازگشت، اما ساختار یادشده تا مشروطه پابرجا ماند[۳].
تبریز در گذشته دارای ۱۱ کنسولگری بود که از جمله آنها میتوان به کنسولگری ایالات متحده آمریکا، روسیه، فرانسه، آلمان، اتریش، بریتانیا، عثمانی، جمهوری جنوا ، جمهوری ونیز و عراق اشاره کرد.[۴][۵][۶] این در حالی بود که در همان زمان در پایتخت ایران، تهران، تنها هفت سفارت خارجی فعالیت داشتند. بیشتر کنسولگریها در محلات قدیمی تبریز همچون ایچری ارمنستان، «بارون آواک»، «میدان ترلان» در خیابان شریعتی کنونی و میارمیار واقع شده بودند. عمده فعالیت این کنسولگریها برای امور اقتصادی و بازرگانی بود. در آن دوران، مواد اولیهٔ ارزان قیمت آذربایجان مثل پنبه، پشم، ابریشم و صنایع نساجی و بافت فرش، کشورهای اروپایی را به برقراری روابط اقتصادی با تبریز و آذربایجان تشویق میکرد.[۷]
کنسولگری انگلیس قدیمیترین نمایندگی سیاسی خارجی در تبریز بود که در سال ۱۸۳۷ میلادی تأسیس شده و در محدوده بلوک امروزی پاساژ (کوچه پستخانه قدیم)، در کوچه زرگرباشی قرار داشت. کنسولگری روسیه نیز که کمی پس از آن تاریخ فعالیت خود را آغاز کرد، در شمال بلوک پاساژ، در کوچه کنسولگری واقع شده بود. کنسولگری فرانسه نیز در سال ۱۸۶۶ میلادی[۸] در همین کوچه گشایش یافت. این کوچه به سبب وجود این دو کنسولگری به نام «کوچه کنسولگری» معروف شد.[۹]کنسولگری آمریکا نیز در سال ۱۹۰۶ میلادی تأسیس شد.[۱۰]
بیشتر کنسولگریهای تبریز به غیر از کنسولگریهای آمریکا، شوروی، فرانسه و ترکیه، در زمان دولت محمد مصدق تعطیل شدند.[۱۱] در حال حاضر تنها کنسولگریهای ترکیه و جمهوری آذربایجان در این شهر فعالند.[۱۲]
فهرست کنسولگریها
[ویرایش]| نام کشور | وضعیت کنسولگری | |
|---|---|---|
|
جمهوری آذربایجان | فعال[۱۳] |
|
ترکیه | فعال[۱۴] |
|
ارمنستان | فعال[۱۵] |
|
آلمان | غیرفعال[۴] |
|
ایالات متحدهٔ آمریکا | غیرفعال[۴] |
|
بریتانیا | غیرفعال[۴] |
|
روسیه | غیرفعال[۴] |
|
فرانسه | غیرفعال[۴] |
|
عراق | غیرفعال[۶] |
|
اتریش | غیرفعال[۴] |
|
جمهوری ونیز | غیرفعال[۵] |
|
جمهوری جنوا | غیرفعال[۵] |
|
امپراتوری عثمانی | غیرفعال[نیازمند منبع] |
تعطیلی و وضعیت معاصر
[ویرایش]پس از آغاز جنگ جهانی اول، دفاتر دیپلماتیک کشورهای خارجی در ایران – از جمله در تبریز – طبق تصمیمات روس، بریتانیا و برخی کشورهای اروپایی تعطیل شدند. با فروپاشی امپراتوری عثمانی و تغییر نظام سیاسی در ایران، بسیاری از کنسولگریها باقی نماندند؛ امروزه در شهر تبریز تنها دو کنسولگری رسمی همچنان فعالیت دارند: سفارت ترکیه (سرکنسولگری) و جمهوری آذربایجان[۱۶].
پیشنهاد احیای کنسولگریها در تبریز
[ویرایش]برخی مقامات محلی و دبیران حوزه امور بینالملل درباره ضرورت احیای کنسولگریهای خارجی فعال در تبریز سخن گفتهاند. در سال ۲۰۱۸ م، نمایندگانی از کشورهای آلمان (درخواست ایجاد کنسولگری جدید) و روسیه (درخواست احیای دفتر سابق) با اداره کل وزارت امور خارجه ایران دیدار کرده و مورد تأیید و استقبال قرار گرفتند. شهرداران و اعضای اتاق بازرگانی تبریز نیز پایداری حضور مجدد دفاتر را برای ترویج روابط فرهنگی، گردشگری و اقتصادی ضروری دانستهاند[۱۷].
جستارهای وابسته
[ویرایش]منابع
[ویرایش]- ↑ James D. Clark (۲۷ فوریه ۲۰۱۵). [<?= htmlspecialchars(‘https://www.iranicaonline.org/articles/tabriz-05-city-in-19th-cent/’) ?> «TABRIZ v. The city in the 19th century»] مقدار
|نشانی=را بررسی کنید (کمک). Encyclopædia Iranica. - ↑ James D. Clark (۲۷ فوریه ۲۰۱۵). [<?= htmlspecialchars(‘https://www.iranicaonline.org/articles/tabriz-05-city-in-19th-cent/’) ?> «TABRIZ v. The city in the 19th century»] مقدار
|نشانی=را بررسی کنید (کمک). Encyclopædia Iranica. - ↑ James D. Clark (۲۷ فوریه ۲۰۱۵). [<?= htmlspecialchars(‘https://www.iranicaonline.org/articles/tabriz-05-city-in-19th-cent/’) ?> «TABRIZ v. The city in the 19th century»] مقدار
|نشانی=را بررسی کنید (کمک). Encyclopædia Iranica. - ↑ ۴٫۰ ۴٫۱ ۴٫۲ ۴٫۳ ۴٫۴ ۴٫۵ ۴٫۶ «رویدادهای مهم تاریخی از سقوط امپراتوری عثمانی تا به امروز/دنبالهٔ خاطرات سرکنسول امپراتوری آلمان در تبریز». وبگاه مگایران، به نقل از روزنامهٔ ایران، شمارهٔ ۳۵۷۵، صفحهٔ ۱۵. دریافتشده در ۱۳ مارس ۲۰۱۳.
- ↑ ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ شهر من تبریز، صفحهٔ ۳۱۳
- ↑ ۶٫۰ ۶٫۱ «آشنایی با خانه اردوبادی - آذربایجانشرقی». وبگاه همشهری. دریافتشده در ۱۹ ژانویهٔ ۲۰۱۴.
- ↑ Anja Pistor‑Hatam (۲۰ ژوئیه ۲۰۰۹). [<?= htmlspecialchars(‘https://www.iranicaonline.org/articles/sattar-khan-one-of-the-most-popular-heroes-from-tabriz-who-defended-the-town-during-the-lesser-autocracy-in-1908-09/’) ?> «SATTĀR KHAN»] مقدار
|نشانی=را بررسی کنید (کمک). Encyclopædia Iranica. - ↑ Mortaza Firuzi (۱۴ ژوئیه ۲۰۲۲). [<?= htmlspecialchars(‘https://www.researchgate.net/publication/359606795_Two_Ottoman_documents_on_Sattar_Khan_and_Baqir_Khan%27s_seeking_asylum_in_the_Ottoman_consulate_at_Tabriz’) ?> «Two Ottoman documents on Sattar Khan and Baqir Khan's seeking asylum in the Ottoman consulate at Tabriz»] مقدار
|نشانی=را بررسی کنید (کمک). Études Méditerranéennes (دانشگاه Szeged). - ↑ «فرصت احیای کنسولگریها در تبریز». ایرنا. ۲۸ اسفند ۱۳۹۶.
- ↑ «فرصت احیای کنسولگریها در تبریز». ایرنا. ۲۸ اسفند ۱۳۹۶.
- ↑ بهروز خاماچی (۱۳۸۶)، شهر من تبریز، ندای شمس، ص. ۴۶۸
- ↑ «رحمانی نماینده مردم تبریز در مجلس: وزارت خارجه از تهران محوری خارج شود». پایگاه اطلاعرسانی رضا رحمانی. بایگانیشده از اصلی در ۴ مارس ۲۰۱۶. دریافتشده در ۱۹ ژانویهٔ ۲۰۱۴.
- ↑ «کنسولگری آذربایجان در تبریز». وبگاه بانک دیتا. بایگانیشده از اصلی در ۲۱ مه ۲۰۱۳. دریافتشده در ۱۳ مارس ۲۰۱۳.
- ↑ «کنسولگری ترکیه در تبریز». وبگاه بانک دیتا. بایگانیشده از اصلی در ۲۱ مه ۲۰۱۳. دریافتشده در ۱۳ مارس ۲۰۱۳.
- ↑ «ارمنستان در تبریز سرکنسولگری دائر مىکند + فیلم». فرهیختگان.
- ↑ «فرصت احیای کنسولگریها در تبریز». ایرنا. ۲۸ اسفند ۱۳۹۶.
- ↑ «فرصت احیای کنسولگریها در تبریز». ایرنا. ۲۸ اسفند ۱۳۹۶.
| آفریقا |  | |
|---|---|---|
| آمریکا | ||
| آسیا | جمهوری آذربایجان • (کنسولگری تبریز) • ارمنستان •  افغانستان • (کنسولگری مشهد) • (کنسولگری زاهدان) •  چین • روسیه • (کنسولگری رشت) • (کنسولگری اصفهان) • (کنسولگری تبریز) • (کنسولگری کرمانشاه) •  پاکستان • (کنسولگری مشهد) •(کنسولگری زاهدان) • ترکیه • (کنسولگری تبریز) • (کنسولگری ارومیه) • عراق • (کنسولگری کرمانشاه) • (کنسولگری تبریز) •  عربستان (کنسولگری مشهد) •  ژاپن •  هند | |
| اروپا | آلمان • (کنسولگری تبریز) • بریتانیا • دفتر شورای فرهنگی بریتانیا • (کنسولگری تبریز) • (کنسولگری کرمانشاه) •  دانمارک •  سوئیس • فرانسه • (کنسولگری تبریز) •  ایتالیا • (جمهوری ونیز) • (جمهوری جنوا) •  اسپانیا •  اوکراین | |
| اقیانوسیه | ||
| پیشین | ||
