کلیسای سن-دنی

کلیسای سن‌دنی باسیلیک سن‌دنی
نمای غربی سن‌دنی
دین
وابستگی	کلیسای کاتولیک
استان	اسقف‌نشین سن‌دنی
وضعیت سازمانی یا کلیسایی	کلیسای جامع
رهبری	پاسکال دلانوی
وضعیت	فعال
مکان
مکان	سَن‌دُنی، فرانسه
مختصات	۴۸°۵۶′۰۸″ شمالی ۲°۲۱′۳۵″ شرقی
معماری
گونه	کلیسا
سبک	معماری گوتیک

نمایی از کلیسای سَن-دُنی.

کلیسای جامع سَن-دُنی (به فرانسوی: Basilique royale de Saint-Denis، که اکنون رسماً به نام Basilique-cathédrale de Saint-Denis شناخته می‌شود) یک کلیسای سابق صومعه‌ای قرون وسطایی بزرگ و در حال حاضر کلیسای جامع در کمون سن-دنی، سن-سن-دنی، یکی از حومه‌های شمالی پاریس است. این ساختمان از نظر تاریخی و معماری اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا شبستان آن که در سال ۱۱۴۴ تکمیل شد، به‌طور گسترده به‌عنوان نخستین سازه‌ای که تمام عناصر معماری گوتیک را به‌کار گرفته است، شناخته می‌شود.

این کلیسا به مکانی زیارتی و گورستانی تبدیل شد که مقبره پادشاهان فرانسه، از جمله تقریباً تمام پادشاهان قرن دهم تا لوئی هجدهم در قرن نوزدهم، در آن قرار داشت. هانری چهارم، پادشاه فرانسه رسماً به سن‌دنی آمد تا از مذهب پروتستان خود دست بکشد و کاتولیک شود. ملکه‌های فرانسه در سن‌دنی تاجگذاری کردند و نشان‌های سلطنتی، از جمله شمشیری که برای تاجگذاری پادشاهان استفاده می‌شد و عصای سلطنتی، بین تاجگذاری‌ها در سن‌دنی نگهداری می‌شدند.

این مکان در اصل یک گورستان گالو-رومی در اواخر دوران روم بوده است. بقایای باستان‌شناسی هنوز در زیر کلیسای جامع قرار دارند؛ قبرها نشان دهنده ترکیبی از شیوه‌های تدفین مسیحی و پیش از مسیحیت هستند. حدود سال ۴۷۵، سن‌جنویو زمینی خریداری کرد و کلیسای سن‌دنی دو لا شاپل را ساخت. در سال ۶۳۶، به دستور داگوبرت یکم، یادگارهای سن‌دنی، قدیس حامی فرانسه، دوباره در باسیلیکا دفن شدند. یادگارهای سن‌دنی که در سال ۱۷۹۵ به کلیسای محلی شهر منتقل شده بود، در سال ۱۸۱۹ دوباره به صومعه بازگردانده شد. در قرن دوازدهم، ابوت سوژه بخشی از کلیسای صومعه را با استفاده از ویژگی‌های ساختاری و تزئینی نوآورانه بازسازی کرد. گفته می‌شود او با این کار نخستین ساختمان واقعاً گوتیک را خلق کرده است. در قرن بعد، استاد بنا پیر دو مونترویل ناو و ترانزپت‌ها را به سبک جدید «گوتیک شعاعسان» بازسازی کرد.

کلیسای صومعه در زمان تشکیل اسقف‌نشین سن-دنی توسط پاپ پل ششم در سال ۱۹۶۶ به کلیسای جامع تبدیل شد و محل اقامت اسقف سن-دنی است، که از سال ۲۰۲۴ اِتیِن گیولت این مقام را برعهده دارد. اگرچه این کلیسا به عنوان «کلیسای جامع سن-دنی» شناخته می‌شود، اما عنوان «بازیلای کوچک» توسط واتیکان به آن اعطا نشده است.

مناره ۸۶ متری (۲۸۲ فوت) که در قرن نوزدهم تخریب شد، قرار است بازسازی شود. این پروژه که بیش از ۳۰ سال پیش آغاز شده بود، در سال ۲۰۱۸ با امضای توافقنامه‌ای تصویب شد و کارهای اولیه بازسازی در سال ۲۰۲۲ آغاز شد. از سال ۲۰۲۵، پروژه ساخت و ساز آغاز خواهد شد و بازدیدکنندگان کلیسا قادر خواهند بود کارهای ساختمانی را در جریان تور خود مشاهده کنند. این پروژه برنامه‌ریزی شده است که تا سال ۲۰۲۹ به پایان برسد و هزینه آن ۳۷ میلیون یورو خواهد بود.

تاریخچه کلیسای سن دنی

تاریخچه کلیسای سن دنی که نخستین کلیسای جامع عظیم پاریس است به نمازخانه‌ای کوچک در قبرستان سن دنی در قرن پنجم میلادی بازمی‌گردد. در قرن هفتم میلادی، زیارتگاه سن دنی، به دستور و هزینه پادشاه فرانک‌ها، داگوبرت یکم (Dagobert I) تبدیل به کلیسای دیر سلطنتی می‌شود که به شیوه معماری کارولنژی ساخته می‌شود که وی را در همین مکان به خاک سپردند. این بنا اختصاص به یادبودهای مقدس سن دنی (دنی شکل فرانسوی دیونوسیوس است) و سایر قدیسان داشت.

تمامی پادشاهان فرانسه بجز سه نفر از آنان به همراه بسیاری از اعضای خانواده‌های سلطنتی فرانسه در کلیسای سن دنی دفن شده‌اند. اجساد برخی از این پادشاهان از صومعه سن ژنوویو به کلیسای سن‌دنی منتقل شده بود.

از آنجائی که باسیلیک سن‌دنی و مقبره برخی از پادشاهان دفن‌شده در آن، سمبلی از پادشاهی و سلطنت محسوب می‌شد. امروزه این کلیسا، آرامگاه ۴۳ پادشاه، ۳۲ ملکه و ۱۰ خدمه وفادار فرانسه است.

مراحل ساخت

کار ساختمان سن دنی پرهزینه و پیچیده بود و نیاز به منابع ترکیبی کلیسا و دولت داشت. «ابوت سوژه» (۱۱۵۱–۱۰۸۱ م) در سال ۱۱۳۷ آغاز به بازسازی بنای دیر نمود. سوژه، راهب بزرگ دیر و پشتوانه تاج و تخت دو شاه و همچنین نایب السلطنه فرانسه در مدت غیبت یکی از شاهان به هنگام دومین جنگ صلیبی (۱۱۴۷ تا ۱۱۴۹ میلادی) بود. وی ایوان و نمای غربی را در سال ۱۱۴۰ و جایگاه خوانندگان را نیز در سال ۱۱۴۴ تکمیل کرد. او برای سنگ ستون‌های غلامگردش از معدن سنگ پونتوئاز و برای الوار سقف از جنگل ایولین بهره‌برداری کرد. این مصالح را باید از راه زمین و رودخانه می‌بردند که پرهزینه بود و سرعت کمی داشت. گمان می‌رود هر استادکار بنّا چندین صد سنگ‌تراش و دو یا سه برابر آن باربر استخدام کرده باشد. در نتیجه تلاش برای بهبود فنون ساختمانی لازم برای ساختن تاق‌های تویزه‌دار، به پیشرفت‌هایی در فناوری دست یافتند. به ویژه فناوری جرثقیل‌هایی که با توان طناب و قرقره و چرخ دوقرقرهٔ ترکیبی کار می‌کرد، نقش مهمی داشت. این ابزارها را به راحتی می‌شد نصب کرد و جمع کرد و داربست سبک‌تر به جای آن که روی زمین باشد، از دیوار آویزان بود.

بازسازی کلیسا

از آنجائی که باسیلیک سن‌دنی و مقبره برخی از پادشاهان دفن‌شده در آن، سمبلی از پادشاهی و سلطنت محسوب می‌شد؛ در جریان انقلاب فرانسه در سال ۱۷۹۳ میلادی، توسط گروهی از انقلابیون به ویران شده و به غارت رفت؛ به طوری که فقط بخش اصلی کلیسا از ساختمان آن باقی ماند.

متأسفانه نمای داخلی، مجسمه‌ها و مقبره‌های این بنا نیز آسیب دیدند تا اینکه «اوژن ویوله لودوک» (Eugène Viollet-le-Duc)، بازسازی بناهای تاریخی صدمه دیده در انقلاب از جمله کلیسای نوتردام و سنت دنیس را در قرن ۱۹ میلادی برعهده گرفت. برج شمالی باسیلیک سنت دنیس نیز بر اثر برخورد با صاعقه در همین دوران خراب شد و سنگ‌های آن را نگه داشتند تا بعداً برای بازسازی برج از همان‌ها کمک بگیرند. شیشه‌های رنگی این کلیسا نیز از دوره‌های مختلفی در تاریخ باقی مانده‌اند و ۲ پنجرهٔ گل رز هم در این مکان دیده می‌شود.

افسانه کلیسای سن دنی

طبق روایتی قدیمی محل فعلی کلیسای سن دنی، آخرین محلی است که اسقفی به نام «سنت دنیس» که از قدیسان و شهدای مسیحیت در قرن سوم میلادی به‌شمار می‌رود و بسیاری، او را به عنوان اولین اسقف شهر پاریس می‌شناسند به خطابه پرداخته است.سنت دنیس در سال ۲۵۰ میلادی گردن زده شد. طبق این افسانه او دست از خطابه برنداشته! ؛ زیرا روایتی در مذهب کاتولیک وجود دارد که می‌گوید پس از گردن زدن او، سنت دنیس سر خود را از زمین برداشت و در حال خواندن خطابه و اندرزگویی، چندین مایل از آنجا فاصله گرفت!

مکانی که او تصمیم گرفت توقف کند و در آنجا دفن شود، به یکی از زیارتگاه‌های مهم برای مسیحیت تبدیل شده است؛ بدون شک اگر اسقف سن دنی این مسیر را بدون سر طی کرده، دیگر بهانه‌ای برای زائران باقی نمی‌ماند!

مقبره پادشاهان

قبر شارل مارتل.

قبر هانری اول، روبر دوم و ژان اول.

قبر لئو پنجم، پادشاه ارمنستان.

قبر فیلیپ چهارم.

تمامی پادشاهان فرانسه بجز سه نفر از آنان به همراه بسیاری از اعضای خانواده‌های سلطنتی فرانسه در کلیسای سن‌دُنی دفن شده‌اند. اجساد برخی از این پادشاهان از صومعه سن ژنوویو به کلیسای سن‌دُنی منتقل شده بود. برخی از مهم‌ترین پادشاهانی که در کلیسای سن‌دُنی دفن شده‌اند، عبارتند از:

• کلوویس یکم (به فرانسوی: Clovis Ier)
• شیلدبرت یکم (به فرانسوی: Childebert Ier)
• آرگوند (به فرانسوی: Arégonde)
• فردیگوند (به فرانسوی: Frédégonde) (همسر شیلپریک یکم)
• داگوبرت یکم (به فرانسوی: Dagobert Ier)
• کلوویس دوم (به فرانسوی: Clovis II)
• شارل مارتل (به فرانسوی: Charles Martel)
• پپن کهتر (به فرانسوی: Pépin le Bref) و همسرش برترادا لئون (به فرانسوی: Bertrade de Laon)
• کارلمان یکم (به فرانسوی: Carloman Ier)
• شارل تاس (به فرانسوی: Charles le Chauve) و همسرش امانوئل از اورلئان (به فرانسوی: Ermentrude d'Orléans)
• کارلمان دوم (به فرانسوی: Carloman II)
• هوگو کاپه (به فرانسوی: Hugues Capet)
• روبر دوم (به فرانسوی: Robert II) و همسرش کنستانس از آرل (به فرانسوی: Constance d’Arles)
• هانری یکم (به فرانسوی: Henry Ier)
• لوئی ششم (به فرانسوی: Louis VI)
• لوئی هفتم (به فرانسوی: Louis VII)
• فیلیپ دوم آگوست (به فرانسوی: Philippe II Auguste)
• کارل اول (به ایتالیایی: Carlo I d'Angiò) پادشاه سیسیل
• فیلیپ سوم (به فرانسوی: Philippe III)
• فیلیپ چهارم (به فرانسوی: Philip IV) و ایزابلا آراگن (به فرانسوی: Isabelle d'Aragon)
• لئو پنجم (به ارمنی: Լևոն Զ) (پادشاه ارمنستان)
• لوئی دوازدهم (به فرانسوی: Louis XII)
• فرانسوای اول (به فرانسوی: Francis Ier)
• آنری دوم (به فرانسوی: Henry II) و همسرش کاترین مدیچی (به ایتالیایی: Catherine de' Medici)
• فرانسوای دوم (به فرانسوی: Francis II)
• شارل نهم (به فرانسوی: Charles IX)
• هانری سوم (به فرانسوی: Henry III)
• هانری چهارم (به فرانسوی: Henry IV)
• لوئی سیزدهم (به فرانسوی: Louis XIII)
• لوئی چهاردهم (به فرانسوی: Louis XIV)
• لوئی پانزدهم (به فرانسوی: Louis XV)
• لوئی شانزدهم (به فرانسوی: Louis XVI) و همسرش ماری آنتوانت (به فرانسوی: Marie-Antoinette d'Autriche)
• لوئی هفدهم (به فرانسوی: Louis XVII) (به روایتی فقط قلب دفن شده است)
• لوئی هجدهم (به فرانسوی: Louis XVIII)

نگارخانه

• 
• 
• 
• 
• 
• 
• 
•