کلونیدین

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
فارسیfrançais
کلونیدین
سامانه‌شناسی نام (آیوپاک)
N-(2,6-dichlorophenyl)-4,5-dihydro-1H-imidazol-2-amine
داده‌های بالینی
نام تجاری Catapres
AHFS/Drugs.com monograph
مدلاین پلاس a682243
رده بارداری C(US)
تجویز oral, transdermal
داده‌های فارماکوکینتیکی
فراهمی زیستی 75-95%
پیوند پروتئینی 20-40%
متابولیسم کبد to inactive metabolites
نیمه‌عمر 12-33 hours
دفع urine (40-50%)
شناسه
شماره سی‌ای‌اس 4205-90-7 YesY
کد ATC C02AC01 N02CX02 (WHO)‎, S01EA04 (WHO)‎
پاب‌کم CID 2803
IUPHAR ligand 516
بانک‌دارو DB00575
کم‌اسپایدر 2701 YesY
UNII MN3L5RMN02 YesY
KEGG D00281 YesY
ChEBI CHEBI:3757 YesY
ChEMBL CHEMBL134 YesY
داده‌های شیمی
فرمول C9H9Cl2N3 
وزن مولکولی 230.093 g/mol
SMILES eMolecules & PubChem
 YesY(what is this?)  (verify)

کلونیدین (به انگلیسی: Clonidine)

رده درمانی: داروهای کاهنده فشارخون ومواد مخدروتوپ

اشکال دارویی: قرص و کپسول

موارد مصرف[ویرایش]

کلونیدین برای کنترل زیادی فشار خون، پیشگیری از بروز حملات میگرن، به عنوان داروی کمکی در درمان قاعدگی دردناک و گرگرفتگی ناشی از یائسگی و برای رفع سریع عوارض ناشی از سندرم قطع مصرف مواد مخدر شبه تریاک-الکل-بنزودیازپین ها و سندرم بیش فعالی-کمبود توجه مصرف می‌شود.

مکانیسم اثر[ویرایش]

تصور می‌شود که اثر کلونیدین در پایین‌آورنده فشار خون ناشی از تحریک گیرنده‌های آلفا-2 آدرنرژیک مرکزی باشد که منجر به کاهش جریان خروجی سمپاتیک به سمت قلب، کلیه‌ها و بستر عروق محیطی می‌شود. نتیجه آن کاهش مقاومت عروق محیطی، کاهش فشار خون سیستولیک و دیاستولیک و کاهش سرعت ضربان قلب است.

فارماکوکینتیک[ویرایش]

کلونیدین از راه خوراکی به خوبی جذب می‌شود. پیوند این دارو به پروتئین کم تا متوسط است (40-20 درصد). متابولیسم این دارو کبدی است. نیمه عمر کلونیدین در افراد با کلیه سالم حدود 16-12 ساعت می‌باشد. زمان شروع اثر کاهش فشار خون 60-30 دقیقه پس از 4-2 ساعت ظاهر می‌شود. طول اثر دارو از راه خوراکی تا 8 ساعت(36-24 ساعت در بعضی از بیماران)می باشد. 60-40 درصد دارو از راه کلیه طی 24 ساعت به صورت تغییر نیافته دفع می‌شوند

موارد منع مصرف[ویرایش]

-به منظور جلوگیری از بروز بحران زیادی فشار خون، مصرف این دارو باید به تدریج قطع شود. 2-این دارو در موارد زیر باید با احتیاط فراوان مصرف شود: سندرم رینود یا سایر بیماری‌های انسدادی عروق محیطی، سابقه افسردگی و پورفیری( در این مورد عدم مصرف دارو ترجیح داده می‌شود). 3- در صورت وجود عیب کار کلیه، کاهش مقدار مصرف دارو ممکن است ضروری باشد. 4-اگر برای جراحی نیاز به قطع درمان باشد، توصیه می‌شود که اخرین مقدار حداکثر 6-4 ساعت قبل از جراحی از داروهای تزریقی پایین‌آورنده فشار خون استفاده شود. 5-اندازه‌گیری فشار خون در فواصل منظم در طول درمان با این دارو ضروری است.

عوارض جانبی[ویرایش]

خواب آلودگی، خشکی دهان، تسکین، افسردگی، احتباس مایعات، برادی کاردی، پدیده رینود، سردرد، سرگیجه، احساس سرخوشی، بی‌قراری شبانه، یبوست و به ندرت کاهش توانایی جنسی با مصرف این دارو گزارش شده است.

تداخل دارویی[ویرایش]

داروهای ضد افسردگی سه حلقه‌ای ممکن است اثرات کاهنده فشار خون کلونیدین را کاهش دهند. در صورت مصرف همزمان کلونیدین با مسدودکننده‌های گیرنده‌های بتا-آدرنرژیک، قطع مصرف کلونیدین ممکن است موجب بحران زیادی فشار خون شود.

نکات قابل توصیه[ویرایش]

-مصرف این دارو حتی در صورت احساس بهبودی باید ادامه یابد. 2-این دارو، افزایش فشار خون را درمان نمی‌کند، بلکه آن را کنترل می‌نماید. از این رو مصرف دارو ممکن است تا آخر عمر ضروری باشد. 3-مراجعه به پزشک،قبل از قطع مصرف دارو ضروری است، زیرا ممکن است کاهش تدریجی مقدار مصرف برای جلوگیری از بروز زیادی واجهشی فشار خون لازم باشد. 4-به علت احتمال بروز خواب‌آلودگی، از رانندگی و کار کردن با وسایلی که نیاز به هوشیاری دارد، باید خودداری شود. 5-از مصرف سایر داروها، به خصوص داروهای مقلد سمپاتیک که نیاز به نسخه ندارند، وداروهای مضعف cns باید خودداری شود. 6-توصیه می‌شود به منظور اطمینان از کنترل فشار خون در طول شب وکاهش حالت خواب‌آلودگی در روز، آخرین مقدار مصرف روزانه دارو هنگام خواب مصرف شود. 7-در صورت فراموش شدن یک نوبت مصرف دارو، به محض به یاد آوردن، آن نوبت باید مصرف شود. اگر بیش از 2 نوبت مصرف دارو فراموش شد،به دلیل احتمال بروز واکنش شدید، حتماً با پزشک مشورت گردد.

مقدار مصرف[ویرایش]

به عنوان پایین‌آورنده فشار خون، ابتدا 1/0 میلی‌گرم 2 بار در روز مصرف می‌شود. در صورت نیاز به کنترل فشار خون،مقدار مصرف هر هفته 1/0 میلی‌گرم افزایش می‌یابد. به عنوان مقدار نگهدارنده، mg/day0/6 -2/0 در مقادیر منقسم مصرف می‌شود. به منظور کاهش فوری زیادی فشار خون (ولی نه در موارد اضطراری)، مقدار حمله‌ای 2/0 میلی‌گرم مصرف شود و سپس 1/0 میلی‌گرم هر یک ساعت تا زمانی که فشار خون دیاستولی کنترل گردد، یا مقدار مصرف تام به 8/0 میلی‌گرم برسد، مصرف می‌گردد. سپس بیمار با مقدار نگهدارنده دارو باید کنترل شود. به عنوان پیشگیری از بروز سردردهای عروقی در بزرگسالان، ابتدا 025/0 میلی‌گرم 4-2 بار در روز مصرف می‌شود که این مقدار می‌تواند تا حداکثر 05/0 میلی‌گرم 3 بار در روز افزایش یابد. در درمان قاعدگی دردناک مقدار 025/0 میلی‌گرم 2 بار در روز به مدت 14 روز قبل از قاعدگی و طی آن مصرف می‌شود. به عنوان داروی کمکی در درمان سندرم یائسگی، مقدار 075/0-025/0 میلی‌گرم 2 بار در روز مصرف می‌شود.

جستارهای وابسته[ویرایش]

فشارخون

منابع[ویرایش]

  • فرهنگ داروهای ژنریک ایران، دکتر حشمتی ، ۱۳۸۷
Clonidine
Clonidine
Identification
Nom UICPA N-(2,6-dichlorophényl)-4,5-dihydro-1H-imidazol-2-amine
No CAS 4205-90-7
No EINECS 224-119-4
Code ATC C02AC01, N02CX02, S01EA04
SMILES
InChI
Propriétés chimiques
Formule brute C9H9Cl2N3  [Isomères]
Masse molaire[1] 230,094 ± 0,012 g/mol
C 46,98 %, H 3,94 %, Cl 30,82 %, N 18,26 %,
Propriétés physiques
fusion 130 °C[réf. nécessaire]
Solubilité 0,48 g/L (eau) [réf. nécessaire]
Unités du SI et CNTP, sauf indication contraire.

La clonidine est un médicament agoniste des récepteurs adrénergiques de type α2.

Il diminue l'activation du système nerveux sympathique via un rétrocontrôle négatif central[2].

Originellement, c'est un antihypertenseur d'action centrale, et il est utilisé comme tel pour traiter l'hypertension artérielle[3] sous le nom commercial de Catapressan.

La clonidine est utilisée comme anesthésique, antalgique, dans le traitement des troubles paniques ou anxieux, ou encore en combinaison avec certains stimulants prescrits chez les patients atteints de trouble du déficit de l'attention[4]. C'est également un puissant antipyrétique[5].

Comprimés et patch transdermique de clonidine

Indications

La clonidine a été développée et prescrite d'abord comme anti-hypertenseur dans les années 1950. On a trouvé de nouveaux usages plus tard, notamment le traitement de certaines formes de douleurs neuropathiques, de la désintoxication aux opioïdes, des sueurs nocturnes et comme médicament anesthésique en médecine vétérinaire. Elle est utilisée pour traiter l'anxiété et les troubles paniques. Aux États-Unis, elle a aussi été approuvée par la FDA pour traiter le trouble du déficit de l'attention. Elle est également utilisée pour traiter l'insomnie et soulager des symptômes de la ménopause, de même que dans le traitement des tics dans la Maladie de Gilles de la Tourette.

La clonidine peut être utilisée pour diminuer les symptômes lors d'un sevrage de narcotiques, d'alcool et de nicotine. Elle agit en diminuant les symptômes du système nerveux autonome comme la tachycardie ou l'hypertension, les sueurs, les frissons et l'instabilité.

La clonidine peut être utilisée dans les migraines et les bouffées de chaleur associées à la ménopause, dans le syndrome des jambes sans repos, dans les flush associées à la rosacée.

En anesthésie-réanimation

La principale indication de la clonidine est l'urgence hypertensive.

Néanmoins, la clonidine est surtout reconnue et utilisée en anesthésie-réanimation pour ses vertus sédatives et analgésiques[6]. Elle peut être utilisée per os en prémédication, en intraveineux et en périmédullaire.

La clonidine agit au niveau du loecus coeruleus où la stimulation des récepteurs α2 entraîne une indifférence à l'environnement et une sédation. Par ailleurs, la noradrénaline a des vertus analgésiques par le biais des récepteurs α2 notamment dans la corne dorsale de la moelle. Cet effet est cohérent avec la logique « Fight or Fly » du système sympathique. Par son affinité au récepteur α2 la clonidine active les mêmes voies intracellulaires que la noradrénaline endogène. Il s’agit d’ouvrir un canal potassique facilitant l’hyperpolarisation de neurones WDR (wide dynamic range), déprimant ainsi leur activité. Ces neurones sont habituellement stimulés par des fibres Aδ ou C provenant de la périphérie. La clonidine peut donc émousser un afflux nerveux nociceptif. Ainsi la clonidine potentialise l'anesthésie en jouant à la fois sur la sédation et la douleur.

Elle a en plus d'autres vertus. La clonidine a des effets sur la thermorégulation. Ainsi, elle est utile pour prévenir le frisson post-anesthésique à la physiopathologie complexe. La clonidine joue également un rôle préventif des nausées et vomissements post-opératoires (NVPO). Il est fort probable que la diminution des besoins en morphiniques soit l’explication principale. En anesthésie loco-régionale, la clonidine prolonge les effets des anesthésiques locaux. Il existe aussi des propriétés méconnues avec des pistes de recherche à défricher : effet diurétique (effet sur l’ADH et l’ANP ?) et effet d’épargne azoté[7].

Mécanisme d'action

La clonidine stimule les récepteurs α2 du système nerveux sympathique. Ces récepteurs ont un effet de rétrocontrôle négatif présynaptique induisant une diminution de la sécrétion d'adrénaline et de noradrénaline dans la fente synaptique.

Une des actions les plus visibles de la clonidine est de déprimer les noyaux vasomoteurs dans le tronc cérébral, gommant ainsi à la fois le tonus de base et la réactivité sympathique. La clonidine induit donc une tendance à la bradycardie et à l’hypotension. Elle peut aussi provoquer sécheresse buccale et une constipation. Si la clonidine est brutalement arrêtée, le système nerveux sympathique ré-augmentera sa production de fortes concentrations d'adrénaline et de noradrénaline, à des taux plus hauts qu'avant le traitement ce qui peut causer un rebond hypertensif. Cet effet peut-être limité par une diminution progressive.

La clonidine a une affinité 200 fois plus grande pour le récepteur α2 que pour le récepteur α1. Sa biodisponibilité per os est proche de 100 %. Sa demi-vie est longue : 12 à 24 heures. La moitié de la dose absorbée est excrétée inchangée dans les urines. L'insuffisance rénale ralentit l'élimination de la clonidine.

Une hypothèse alternative est que la clonidine agit comme agoniste des récepteurs des imidazolines (médicaments utilisés comme vasoconstricteurs)

Le test de suppression de la clonidine

L'effet de la clonidine de diminuer la circulation d'adrénaline via une action centrale a été utilisé dans le passé comme outil de diagnostic du phéochromocytome qui est une tumeur au niveau de la partie médullaire de la glande surrénale qui synthétise des catécholamines (adrénaline et noradrénaline). Un test est positif s'il n'y a pas de rétrocontrôle négatif central possible et donc pas de diminution des taux plasmatiques de catécholamines.


Effets indésirables

Ce médicament peut causer des vertiges, une hypotension, une sécheresse de la bouche et une constipation. La clonidine a aussi un effet sur les récepteurs α périphériques et peut entraîner une hypertension surtout si elle est injectée en intraveineux.

On ne sait pas si les effets de la clonidine sont dangereux ou non pour les fœtus. La clonidine peut passer par le lait maternel et peut avoir des effets sur l'enfant allaité.

En France

La seule spécialité qui contienne cette molécule est le Catapressan en France. Sa seule indication est l'hypertension artérielle mais ce n'est pas un traitement de première intention.

Toutes les autres indications sont hors Autorisation de mise sur le marché en France.

Notes et références

  1. Masse molaire calculée d’après « Atomic weights of the elements 2007 », sur www.chem.qmul.ac.uk.
  2. M. C. Houston, « Clonidine hydrochloride », Southern Medical Journal, vol. 75, no 6,‎ , p. 713–719 (ISSN 0038-4348, PMID 7046065, lire en ligne)
  3. « VIDAL - Clonidine », sur www.vidal.fr (consulté le 27 septembre 2017)
  4. (en) Pubchem, « clonidine », sur pubchem.ncbi.nlm.nih.gov (consulté le 27 septembre 2017)
  5. (en) Majid Mokhtari, Mohammad Sistanizad et Maryam Farasatinasab, « Antipyretic Effect of Clonidine in Intensive Care Unit Patients: A Nested Observational Study », The Journal of Clinical Pharmacology, vol. 57, no 1,‎ , p. 48–51 (ISSN 1552-4604, DOI 10.1002/jcph.776, lire en ligne)
  6. http://www.nfkb0.com/2013/02/16/la-clonidine/
  7. Dexmédétomidine et clonidine : revue de leurs propriétés pharmacodynamiques en vue de définir la place des agonistes alpha-2 adrénergiques dans la sédation en réanimation. Annales Françaises d'Anesthésie et de Réanimation, Volume 31, Issue 11, November 2012, Pages 876-896 C. Pichot, D. Longrois, M. Ghignone, L. Quintin.

Liens externes