کلان‌شهرهای ایتالیا

کلان‌شهرهای ایتالیا (ایتالیایی: città metropolitane d'Italia) بخش‌های اداری در نظام تقسیمات کشوری جمهوری ایتالیا هستند که از سال ۲۰۱۵ به اجرا درآمده‌اند. این واحدها نوع ویژه‌ای از استان به‌شمار می‌آیند و شمار آن‌ها در حال حاضر ۱۵ کلان‌شهر است.^[۱] کلان‌شهر، طبق تعریف قانون، شامل یک شهر مرکزی بزرگ و همچنین حومه‌ها و نواحی پیرامونی آن است که از نظر فعالیت‌های اقتصادی، خدمات عمومی اساسی، روابط فرهنگی و ویژگی‌های سرزمینی با شهر اصلی پیوند نزدیک دارند.

تاریخچه

قانون اولیه سال ۱۹۹۰، کومونه‌های تورین، میلان، ونیز، جنوا، بولونیا، فلورانس، رم، باری، ناپل و نواحی پیرامونی آن‌ها را به عنوان کلان‌شهر تعریف کرد و حق تشخیص و تفکیک کلان‌شهرها در قلمرو خود را برای نواحی خودمختار محفوظ می‌داشت.^[۲]

در سال ۲۰۰۹، با اصلاحات انجام‌شده، رجو کالابریا به این فهرست افزوده شد.^[۳]

کلان‌شهرهایی که توسط نواحی خودمختار تعریف شدند عبارت بودند از: کالیاری و ساساری در ساردنی؛ کاتانیا، مسینا و پالرمو در سیسیل.

در ۳ آوریل ۲۰۱۴، پارلمان ایتالیا قانونی را تصویب کرد که بر پایهٔ آن ده کلان‌شهر در ایتالیا ایجاد شد،^[۴] به‌استثنای نواحی خودمختار. پنج کلان‌شهر دیگر بعداً به این فهرست افزوده شدند. کلان‌شهرهای جدید (به‌جز ساساری که در سال ۲۰۲۱ تأسیس شد و از سال ۲۰۲۵ به‌طور رسمی به کار گرفته شد) از ۱ ژانویهٔ ۲۰۱۵ عملیاتی شدند.

اداره

کلان‌شهر از یک شهر مرکزی تشکیل می‌شود که به‌عنوان مقر اداری عمل می‌کند، و همچنین شامل شهرداری‌های پیرامونی (کومونه‌ها) است. هر کلان‌شهر توسط یک «شهردار کلان‌شهر»^[الف] اداره می‌شود که در انجام وظایف خود از سوی یک نهاد قانون‌گذاری به نام «شورای کلان‌شهری»^[ب] و یک مجمع غیرقانون‌گذاری به نام «کنفرانس کلان‌شهری»^[پ] پشتیبانی می‌گردد.^[۵]

شهردار کلان‌شهری عالی‌ترین مقام اجرایی و اداری کلان‌شهر به‌شمار می‌آید. او نمایندگی کلان‌شهر را بر عهده دارد، جلسات شورای کلان‌شهری را فراخوانده و ریاست می‌کند، اداره‌های کلان‌شهر را مدیریت می‌کند، بر عملکرد خدمات شهری نظارت دارد و بودجهٔ کلان‌شهر را تدوین می‌کند.^[۵] شهردار کومونهٔ مرکز استان به‌طور خودکار به‌عنوان شهردار کلان‌شهری منصوب می‌شود.^[۵]

شورای کلان‌شهری نهاد اصلی قانون‌گذاری کلان‌شهر به‌شمار می‌آید. این شورا لوایح و اصلاحات را به کنفرانس کلان‌شهری پیشنهاد می‌کند و همچنین برنامه‌ها، آیین‌نامه‌ها و مقرراتی را که توسط شهردار کلان‌شهر - مانند بودجه - ارائه می‌شود، تصویب می‌نماید.^[۵] ترکیب شورا شامل شهرداران و اعضای شورای شهر هر کومونه در محدودهٔ کلان‌شهر است که از میان خود، با استفاده از نظام نمایندگی تناسبی فهرست نیمه‌باز و بر پایهٔ روش دونت (D'Hondt)، انتخاب می‌شوند.^[۵]

اعضای شورای کلان‌شهری برای دوره‌ای پنج‌ساله و به صورت عمومی در سطح کل کلان‌شهر انتخاب می‌شوند؛^[۵] در این انتخابات، آرای مربوط به شوراهای کلان‌شهری بر پایهٔ گروه‌بندی کومونه‌ها (شهرداری‌ها) در نه دستهٔ جمعیتی وزن‌دهی می‌شود، به‌گونه‌ای که آرای شهرداران و اعضای شوراهای شهر در گروه‌های پرجمعیت‌تر ارزش بیشتری از آرای گروه‌های کم‌جمعیت‌تر دارد.^[۵] شمار اعضای شورا در هر کلان‌شهر به جمعیت آن بستگی دارد: کلان‌شهرهایی با جمعیتی بیش از ۳ میلیون نفر ۲۴ عضو دارند؛ کلان‌شهرهایی با جمعیتی میان ۸۰۰ هزار تا ۳ میلیون نفر ۱۸ عضو دارند؛ و سایر کلان‌شهرها ۱۴ عضو خواهند داشت.^[۵]

کنفرانس کلان‌شهری قوانین و اصلاحات مصوب شورای کلان‌شهر را می‌پذیرد یا رد می‌کند. کنفرانس، نهاد نهایی تصویب بودجهٔ کلان‌شهر به‌شمار می‌آید.^[۵] تصمیم‌گیری در کنفرانس مستلزم رأی دست‌کم دو سوم کومونه‌های موجود در کلان‌شهر و همچنین اکثریت جمعیت ساکن در آن است. اعضای کنفرانس متشکل از تمامی شهرداران کومونه‌های درون کلان‌شهر هستند.^[۵]^[۶]

وظایف

کلان‌شهرها وظایف اصلی یک استان را بر عهده دارند که عمدتاً عبارتند از:^[۵]

برنامه‌ریزی و کاربری زمین در سطح محلی
ارائهٔ خدمات پلیس محلی
هماهنگی حمل‌ونقل و خدمات شهری

فهرست کلان‌شهرها

رتبه (به ترتیب جمعیت)	کلان‌شهر	نام به ایتالیایی	سرواژه	ناحیه	مساحت (کیلومتر مربع)	جمعیت (۲۰۲۵)	تراکم جمعیتی (نفر/ کیلومتر مربع)	تعداد کومونه‌ها	عملیاتی از	شهردار
۱	رم	Roma	RM	لاتسیو	۵٬۳۵۲	۴٬۲۲۳٬۸۸۵	۷۸۹	۱۲۱	۱ ژانویه ۲۰۱۵	روبرتو گوالتیه‌ری (حزب دموکراتیک)
۲	میلان	Milano	MI	لمباردی	۱٬۵۷۵	۳٬۲۴۷٬۶۲۳	۲٬۰۶۲	۱۳۳	۱ ژانویه ۲۰۱۵	جوزپه سالا (مستقل)
۳	ناپل	Napoli	NA	کامپانیا	۱٬۱۷۱	۲٬۹۵۸٬۴۱۰	۲٬۵۲۶	۹۲	۱ ژانویه ۲۰۱۵	گاتانو مانفردی (مستقل)
۴	تورین	Torino	TO	پیه‌مونت	۶٬۸۲۷	۲٬۲۰۷٬۸۷۳	۳۲۳	۳۱۲	۱ ژانویه ۲۰۱۵	استفانو لو روسو (حزب دموکراتیک)
۵	باری	Bari	BA	پولیا	۳٬۸۲۱	۱٬۲۱۸٬۱۹۱	۳۱۹	۴۱	۱ ژانویه ۲۰۱۵	ویتو لچزه (حزب دموکراتیک)
۶	پالرمو	Palermo	PA	سیسیل	۵٬۰۰۹	۱٬۱۹۴٬۴۳۹	۲۳۸	۸۲	۴ اوت ۲۰۱۵	روبرتو لاگالا (اتحاد میانه)
۷	کاتانیا	Catania	CT	سیسیل	۳٬۵۷۴	۱٬۰۶۸٬۵۶۳	۲۹۹	۵۸	۴ اوت ۲۰۱۵	انریکو ترانتینو (برادران ایتالیا)
۸	بولونیا	Bologna	BO	امیلیا-رومانیا	۳٬۷۰۲	۱٬۰۲۰٬۸۶۵	۲۷۶	۵۵	۱ ژانویه ۲۰۱۵	ماتئو لپوره (حزب دموکراتیک)
۹	فلورانس	Firenze	FI	توسکانی	۳٬۵۱۴	۹۸۹٬۴۶۰	۲۸۲	۴۱	۱ ژانویه ۲۰۱۵	سارا فونارو (حزب دموکراتیک)
۱۰	ونیز	Venezia	VE	ونتو	۲٬۴۶۲	۸۳۳٬۹۳۴	۳۳۹	۴۴	۱ ژانویه ۲۰۱۵	لوئیجی برونیارو (مستقل)
۱۱	جنوا	Genova	GE	لیگوریا	۱٬۸۳۹	۸۱۸٬۶۵۱	۴۴۵	۶۷	۱ ژانویه ۲۰۱۵	سیلفیا سالیس (مستقل)
۱۲	مسینا	Messina	ME	سیسیل	۳٬۲۶۶	۵۹۵٬۹۴۸	۱۸۲	۱۰۸	۴ اوت ۲۰۱۵	فدریکو بازیله (سیسیل واقعی)
۱۳	کالیاری	Cagliari	CA	ساردنی	۴٬۵۷۰	۵۳۸٬۹۸۹	۱۱۸	۱۷	۱ ژانویه ۲۰۱۷	ماسیمو زدا (حزب مترقی)
۱۴	رجو کالابریا	Reggio Calabria	RC	کالابریا	۳٬۱۸۳	۵۱۱٬۹۳۵	۱۶۱	۹۷	۳۱ ژانویه ۲۰۱۶	جوزپه فالکوماتا (حزب دموکراتیک)
۱۵	ساساری	Sassari	SS	ساردنی	۴٬۲۸۵	۳۱۲٬۵۵۵	۷۳	۶۶	۱ آوریل ۲۰۲۵	جوزپه ماشا (حزب دموکراتیک)
مجموع	۱۵	–			۴۶,۶۳۸	۲۱٬۳۳۷٬۷۶۸	۴۵۸	۱٬۲۶۸	–