کردستان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
فارسیEnglish
مناطق کرد نشین

مختصات: ۳۷°۰۰′ شمالی ۴۳°۰۰′ شرقی / ۳۷٫۰۰۰°شمالی ۴۳٫۰۰۰°شرقی / 37.000; 43.000

کردستان
زبان زبان‌های کردی
ناحیه جزیره (میانرودان) و زاگرس، شامل قسمت‌هایی از ناحیه آناتولی شرقی (سرزمین کوهستانی ارمنستان) و ناحیه آناتولی جنوب شرق، شمال سوریه، شمال عراق، شمال غربی و شمال شرقی فلات ایران.[۱]
کشورها عراق عراق
 ایران
 ترکیه
 سوریه
مساحت ۱۹۰٬۰۰۰ یا ۳۹۰٬۰۰۰ یا ۵۰۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع
جمعیت ۴۰ میلیون (آمار ۲۰۱۶)[۲][۳]
دامنه .krd

کردستان به منطقه‌ای تعریف‌شده به صورت تقریبی از نظر جغرافیایی و فرهنگی گفته می‌شود که بیشتر ساکنین آن کرد هستند[۴] و فرهنگ، زبان و آداب و رسوم در آن بنا شده‌است.[۵] کردستان منطقه‌ای را از شمال غربی زاگرس تا شرق توروس را دربردارد.[۶] این منطقه در حدود ۵۰۰٬۰۰۰ کیلومتر مربع مساحت دارد. همچنین واژهٔ ''کورد'' در اصل از طرف یکجانشینان به طوائف و اجتماعاتی که کوچرو بودند اطلاق می‌شده‌است. واژهٔ کردستان می‌تواند از دگرگون شدن واژهٔ پارس یا پارت به وجود آمده باشد(Pars/purs/kurs).[نیازمند منبع] هنوز هم کردهای استان‌های کردستان و کرمانشاه واژه کردستان را به صورت کورسان تلفظ می‌کنند که جمع واژه کورس (kurs) با (ان) واژه کورسان را می‌سازد در تاریخ اولین اشاره به کردستان در زمان سلطان سنجر سلجوقی و به نواحی سنندج و کرمانشاه بوده‌است.[۷]

به‌طور کلی کردستانات از چهار بخش کردستان ایران (ڕۆژهه‌ڵات کوردستان/شرق کردستان)، کردستان ترکیه (باکور کوردستان/شمال کردستان)، کردستان عراق (باشور کوردستان/جنوب کردستان) و کردستان سوریه (ڕۆژئاوا کوردستان/غرب کردستان) تشکیل شده‌است. تمامی این سرزمین در اصل بخشی از ایران صفوی بود که طی جنگ چالدران طی سال‌های ۱۵۱۲–۱۵۲۰ میلادی، بخش بزرگی از آن (در حدود ۸۰ درصد کل کردستانات) به دولت عثمانی واگذار شد. امپراتوری عثمانی در اوایل قرن بیستم فروپاشید و در نتیجه در حال حاضر بخش‌هایی از این سرزمین علاوه بر ایران، در سه کشور ترکیه، عراق و سوریه نیز وجود دارد.[۸]

تاریخچه

پیدایش


در بررسی خاستگاه یک قوم و ملّت باید به نکات زیادی توجه شود و مسئله مورد کنکاش کامل قرار گیرد. علاوه بر درون مایه یک ملّت که ریشه در تاریخ آن ملّت دارد، نشانه‌های ظاهری کنونی را نیز می‌توان در پی بردن به خاستگاه آن قوم تجزیه و تحلیل نمود. مردم کُرد نیز از این قاعده مثتثنی نیست. بر اساس اسناد تاریخی مردم کُرد از اقوام آریایی‌تباری هستند که علاوه بر ایران کنونی در بخش‌های دیگری از خاورمیانه (ترکیه، عراق، سوریه) و قفقاز نیز زندگی می‌کنندتمام مناطق کردنشین از آغاز شکل‌گیری ایران بزرگ (که سرزمین فعلی ایران بخشی کوچک از آن است) تا واقعه جنگ چالدران، یکی از ایالات مهم ایران بوده‌است. منطقه کردستان از سال ۶۱۲ قبل از میلاد تا قرن ۱۵ پس از میلاد یعنی چیزی در حدود ۲۰۰۰ سال بخشی جدا نشدنی از ایران بود.[۷]

کرد و کردستان از دید جغرافی دانان، مورخان و تبارشناسان:

«استرابون» جغرافیدان و مورخ یونان باستان در چند قرن پیش از میلاد دربارهٔ چگونگی تربیت و پرورش بدنی جوانان کرد می‌نویسد: «جوانان ایرانی را چنان تربیت می‌کنند که در سرما و گرما و بارندگی تاب و توان داشته، ورزیده باشند. اینها را کردک(kardak)گویند. "یکی از قدیمی‌ترین اخباری که دربارهٔ کردها در دست است، کتاب «Anabasis» یا سفرنامه جنگی گزنفون(xenephon)سردار لشکر، جغرافی‌دان و مورخ یونان باستان است که رویارویی کردهای ایرانی را در قالب سپاه اردشیر دوم هخامنشی)۴۰۱–۴۰۰ پیش از میلاد مسیح (با یونانیان باستان در منطقه اربلا (اربیل یا هولر امروزی) شرح می‌دهد که منجر به شکست ارتش ده هزار نفره یونان شد. در دوره‌های تاریخ، منطقه کردستان بخشی از امپراتوری‌های ماد، هخامنشی، سلوکی، اشکانی و ساسانی گشت. در زمان ساسانیان منطقه امروزی عراق به عنوان بخشی از ایران بزرگ به عنوان منطقه سورستان یا دل ایرانشهر نامیده می‌شد و طبق تقسیمات کشوری ایران آن زمان، منطقه دل ایرانشهر به دوازده استان و شصت شهرستان تقسیم شده بود که منطقه امروزی کردستان عراق در استان شادپیروز ایران قرار داشت و شمال غربی کردستان عراق هم استان بالا نام داشت. شهرهای بزرگ آن دوره استان شادپیروز (کردستان عراق امروزین) عبارت بودند از؛ اربلا(اربیل یاهولیر امروزی)، گرمیان (کرکوک امروزی) و آشب) عمادیه امروزی( پروفسور ان لمبتون در تاریخ ایلات ایران از قول ابن بلخی می‌نویسد «کردان زبدگان لشکر ساسانی بودند…» رشید یاسمی” می‌نویسد: «در حصول پیشرفت‌های دولت ایران در زمان مادها در فتح نینوا و در زمان هخامنشیان در غلبه بر یونان و در دوران اشکانیان و ساسانیان در دفع رومیان و در بعد از اسلام در جلوگیری از مهاجمان و هزاران موقع سخت دیگر بعد از آن، افواج کردان را در صف مقدم سپاه ایران می‌بینیم که برای حفظ استقلال ایران می‌جنگند. برخی منابع از قبیل نولدکه آورده‌اند که طوایف کردی که در نواحی مرکزی و جنوب ایران وجود داشتند در خلال دوره شاهنشاهی ساسانی به علت فتوحات ایران و حرکت جمعیت به طرف شمال غربی مهاجرت کرده و در سرزمین کردو (KURDU) ساکن شده و با کردهای آنجا مخلوط شده‌اند و نام آنها را قبول کرده‌اند این مردم که قبلاً به نام مرتی‌ها شناخته می‌شدند در جنگهای مداوم ساسانیان و اشکانیان با رومی‌ها شرکت داشته‌اند. اینان در قرن چهارم میلادی از طرف رومی‌ها به نام کرچخ شناخته می‌شدند. امروز در نزدیکی دیاربکر شهر تاریخی persus(پرسوس) و شهر دارا در کردستان ترکیه یادگاری مهاجرت ایران در زمان ساسانیان به آنجاست. به موجب تاریخ شرفنامه بدلیسی، قدیمی‌ترین قبایل کرد باجناوی‌ها و بوتی‌ها هستند که این نام‌ها به دلیل سرزمین باجان و بوتان بر آنها نهاده شده‌است. بنا بر نظر غالب پژوهشگران و محققان غیرایرانی، کردها که از قوم ماد هستند، همواره در طول تاریخ به عنوان قومی آریایی از فرهنگ، نژاد و زبان مشترکی با دیگر ایرانیان برخوردار بوده‌اند و زبان کردی به عنوان یکی از کهن‌ترین گویش‌های ایران باستان شناخته شده‌است. هویت قوم کرد هم همواره با ملیت ایرانی عجین شده‌است. در مورد گستره مناطق کردنشین تعریف‌های بسیار متفاوت و متعددی وجود دارد و موضوع این گستره بسیار قابل مناقشه است. در برخی بخش‌ها اکثریت جمعیت و در برخی دیگر فقط بخشی از مردم ساکن این بخش‌ها کرد هستند و دیگر اقوام نیز در آن بخش‌ها ساکن هستند.[۹][۱۰][۱۱]

پیشینه تاریخی و حدود کردستان در میان مورخین اسلامی:

واژه کرد به صورت (کورت) در متون پارسی میانه دیده می‌شود و از پارسی میانه به زبان عربی به صورت «کرد» انتقال یافته‌است. بعضی را عقیده بر این است که واژه کردستان نخستین بار در قرن ۱۲ میلادی در زمان فرمانروایی سلطان سنجر دیده شده‌است. از دوران سلجوقیان، مناطق وسیع کوهستانی غرب فلات ایران کردستان نام می‌گیرد. آغاز حملات اعراب مسلمان به رهبری عمربن خطاب در سالهای (۶۳۴–۶۴۲م) نواحی اربیل، موصل و نصیبین را که نواحی کردنشین بودند به تصرف مسلمانان درآمد بعد از عمربن خطاب، در دوره جانشین وی عثمان ابن عفان نیز مناطق شمالی کردها و مناطق قفقاز به تصرف درآمد که عدم دخالت مسلمانان باعث شد تا کردها به دین اسلام بگروند و مسلمان شوند. در همین ایام روسای کرد در حالی که می‌کوشیدند اقتدار خود را حفظ کنند در فتوحات مسلمین شرکت فعال داشتند. در دوره عباسیان که به کمک سردار ایرانی ابومسلم خراسانی و ایرانیان به خلافت رسیدند. مثلاً محمد بن جریر طبری می‌نویسد: «... در همین روز خبر رسید که «موصل» بشوریده و کردان در آن‌جا پراکنده‌اند. مُسَیب‌بن زُهیر، حاکم کوفه، که دوست یحیی‌بن خالد برمکی بود، به منصور خلیفه عباسی پیشنهاد کرد که کار خواباندن شورش کردان را به خالد برمکی واگذارد که «او برای خواباندن آن شورش تواناست». منصور این پیشنهاد را پذیرفت و خالد را به حکومت موصل برگماشت…» به علت رقابت امین و مأمون پسران هارون الرشید قدرت خلفا در نواحی کردستان تضعیف شد. در این زمان لفظ کرد کم‌کم برای توصیف نژادی قبایل ایرانی که با سامی‌ها و ارمنی‌ها اختلاط کرده بودند به کار رفت. هم‌زمان با روی کار آمدن ترکان سلجوقی و پادشاهی سلطان سنجر برای اولین بار ایالتی به نام کردستان تأسیس گردید. به گفته مرحوم رشید یاسمی در کتاب کرد و پیوستگی نژادی، حمدالله مستوفی در کتاب نزهةالقلوب در سال ۷۴۰ هجری نخستین کسی بود که اسم کردستان و شانزده ایلات آن را آورده‌است. او آورده‌است: کردستان و آن شانزده ولایت است و حدودش به ولایات عرب و خوزستان و عراق عجم و آذربایجان و دیاربکرپیوسته است. آلانی، الیشتر، بهار، خفتیان، دربند، تاج خاتون، دربند رنگی، دزبیل، دینور، سلطان آباد، چمچمال، شهر زور، کرمانشاه (قرمیسین) هرسین، وسطام. در قرن دهم میلادی (۹۵۹) حسنویه (حسن به زری کانی) که رئیس یکی از قبایل کرد بود خود را به فرمانروایی کردستان شرقی رسانید و دینور و همدان و نهاوند را فتح کرد. فرزند او ناصرالدین (۹۷۹–۱۰۱۴)و نوه اش ظهیران هلال ابن بدر (۱۰۱۵–۱۰۱۴) می‌باشند اینان از اسماً از آل بویه اطاعت می‌کردند. آل بویه هیچ‌گاه به‌طور مستقیم در قلمرو حسنویه اعمال نفوذی نکردند تا زمان شمس الدوله دیلمی که ظهیرالدین را از حکمرانی انداخت و قلمرو او را مطیع خویش ساخت. فرزندان بویه ماهیگیر متصرفات خود را بین هم تقسیم کردند رکن الدوله دیلمی نواحی شمالی را تصاحب شد؛ که شامل قسمت‌های کردنشین نیز بود. در سال ۹۹۰ میلادی به هنگام مرگ کردباد حکمران انتصابی خلیفه برادرزاده اش ابوعلی مروان، حکمران نواحی دیاربکر، میافارقین، آمیدنی (آمید) و نصیبین را به دست آورد. این مناطق بعد از مرگ عضدالدوله دیلمی از دست ال بویه خارج شده بود. اینان که به مروانیان معروف شدند بعدها از خلیفه عباسی روی گردان و به فاطمیان گرویدند. مروانیان و حسنویه از لحاظ نژادی کرد بودند. اما از دوره صلاح الدین که از سرداران کرد است کردها توانستند فراتر از منطقه‌های کردنشین قدرت خود را بسط دهند صلاح الدین سردار کرد در سال ۱۱۳۶ میلادی در تکریت واقع در ساحل دجله و شمال سامره متولد شد. او خدمات خود را در خدمت اتابک زنگی از سلاجقه سوریه شروع کرد که بعدها در حلب جانشین وی گردید. فرزند اتابک زنگی یعنی نورالدین پس از مدتی صلاح‌الدین را به همراهی عمویش شیرکو عازم مصر گردانید تا متحد اولین فرمانروای مصر را که شاهوار نام داشت در مقام خود حفاظت نماید که به وسیله یکی از رقبای خویش در مصر طرد شده بود مصر در این زمان تحت فرمانروایی یکی از خلفای فاطمی به نام ابو محمود عبدالله بود شیرکوه و صلاح الدین مجبور بودند که با او حسن سلوک داشته باشند. از طرفی صلیبیان فهمیده بودند که اتحاد مصر و سوریه برای آن‌ها خطرناک خواهد بود به همین خاطر به سوریه حمله بردند که صلاح الدین آن‌ها سخت به عقب راند و شکست داد. بعد از مرگ نورالدین زنگی، صلاح الدین حاکم آنجا شد و آغاز به بسط قدرت خود نمود او حکومت خود را تا مصر گسترش داد و حجاز و الجزیره را نیز به تصرف درآورد در حرکت بعدی اورشلیم را از دست قوای صلیبی بیرون آورد. صلاح الدین شجاعانه در نبردی با ریشارد شیردل آن‌ها را مجبور به ترک تمام خاک فلسطین نمود. این سردار دلیر بعد از سال‌ها مبارزه و مقاوت در برابر تمامی دشمنان در سال ۱۱۹۳ در دمشق وفات یافت؛ و بعد از مرگش امپراتوری او میان فرزندانش تقسیم گردید. افضل به حکومت دمشق رسید. عزیز در قاهره و ظهیر در حلب حکومت کردند بعداً حکومت آن‌ها به روسای محلی منتقل شد. تنها حلب تا سال ۱۳۹۰ در اختیار خاندان ایوبی (ایوبیان) قرار داشت. اتابکان ترک نیز مدت مدیدی قلمرو کردها را زیر قدرت خود داشتند؛ که تعدای از آن‌ها بر این مناطق حکومت کردند از قبیل: ۱) نوادگان سبکتکین (۱۱۴۴–۱۲۳۲) در اطراف اربیل که اولین آن‌ها زین الدین علی پسر کوچک سبکتکین است. ۲) اورتوکی‌ها (۱۱۰۱–۱۳۱۲) که اولین حکمران آن‌ها ارتوک است؛ که بر دیار بکر و مدتی بر حلب و ماردین حکومت می‌کردند. ۳) شاهان ارمنی (۱۱۰۰–۱۲۰۷) که موسی لهنا لقمان قبطی است. در این دوره تعدادی از اینان به دلیل مراوده با اعراب، عرب شده بودند ولی متأسفانه کردها تلاشی برای از بین بردن آن‌ها انجام ندادند ولی با این وجود زبان خویش را حفظ کردند. بعد از حمله مغولان به ایران، به دنبال جنگ و زدوخورد جلال الدین خوارزمشاه با آن‌ها و فرار او به مناطق شرقی و سپس ورود به ایران وآمدن به مناطق کردنشین، مغولها سراسر ایران برای از بین بردن جلال الدین درهم نوردیدند. سلطلانجلال الدین مدتی در غرب ایران حکومت کرد که با روسای محلی و اتابکان درگیر شد از آنجا که بعضی از این سران کرد بودند و در سال ۱۲۱۳ میلادی سلطان جلال الدین خوارزمشاه توسط یک کرد در منطقه دیاربکرکشته شد. هلاکوخان مغول نیز بعد فتح نواحی مرکزی ایران و قلاع اسماعیلیه از طریق همدان و کرمانشاه به بغداد رفت و آخرین خلیفه عباسی را اسیر و به طرز فجیعی مقتول کرد. در این زمان دیگر مناطق کردنشین از خطر مغول در امان نبودند. در سال ۱۲۵۹ میلادی دو لشکر از سه لشکر مغول تمام نواحی کردنشین را در هم درنوردیده و به طرف دریاچه وان رهسپار شدند. در این درگیری‌ها غیر از میافارقین که یکی از ایوبی‌ها به نام کامل محمد مقاومتی به خرج داد بقیه مناطق بدون خونریزی شدید به دست مغول‌ها افتاد. در سال ۱۲۹۷ م کردها اربیل را محاصره نمودند و به لشکر مغول حمله کردند. بعد از مسلمان شدن ایلخان مغول به نام محمد خدابنده کردها به دلیل مسلمان بودن با او همکاری بیشتری نمودند. با ضعیف شدن ایلخانان مغول امیران مغولی: امیر چوپان و حسن بزرگ قدرت را تا مدتی در دست داشتند که عاقبت ایلخانان در سال ۱۳۴۹ میلادی منقرض شدند. آمدن و رفتن فرمانروایان ادامه داشت تا اینکه قدرت به جلایریان رسید که بعدها مناطق کردنشین به بایزید رسد. بعد از خاندان جلایری قراقویونلوها حکومتی در کردستان تشکیل دادند که بعدها توسط آق قویونلوها از این مناطق به عقب رانده شدند. با ظهور تیمور گورکانی مناطق دیاربکر و ماردین به تصرف تیمور لنگ افتاد. در حملات تیمور به دلیل اینکه کردها چادرنشین بودند و به کوهستان‌ها پناه برده بودند کمتر آسیب دیدند؛ بنابراین تا دروره صفویان سرزمینی که امروزه به کردستان مشهور است یک قسمت آن را جزیره و قسمت دیگر را اردلان می‌نامند. گاه تحت حکومت جلایریان گاه آق قویونلوها و گاه قراقویونلوها بوده‌است؛ که اینان خود به دست صفویان از بین رفتند. در دوره صفویان با روی کار آمدن شاه اسماعیل اولین کاری که کرد رسمی‌کردن مذهب شیعه‌گری بود که این مسئله باعث شد کردها که اکثراً سنی مذهب بودند به ایران بی‌اعتماد و به عثمانی مطمئن و متکی گردند. سلطان سلیم با شکست دادن شاه اسماعیل در جنگ چالدران کردها را وارد عرصه نوینی کرد به طوری که پس از شکست شاه اسماعیل ۲۵ حکمران کرد به دولت عثمانی گرویدند و از این زمان مسئله مرزها جزء عوامل اختلاف ایران و عثمانی بود. کردها در این زمان که دو دولت عثمانی و ایران به آن‌ها نیاز اساسی داشتند بیشتر پی به اهمیت سیاسی خود بردند و این بود گاه به دلیل ظلم وستم و سنگینی مالیات علیه یکی از حکومت‌ها شورش کرده و به آن طرف مرز رفتند و با دیگر کردها در کمین فرصت شدند تا به مناطق خود برگردند. شرف‌الدین بدلیسی حدود کردستان را در روزگار صفوی و در کتاب شرف نامه خود ذکر می‌کند و در شرفنامه سرزمین کردستان و حکام کرد را برمی‌شمارد.[۱۰][۱۲]

زبان و خصوصیات فیزیکی (جسمانی)

به نظر دانشمندان زبان‌شناس و شرق‌شناس قبایل ماد و پارس همزبان بوده و هر دو به یک گویش سخن می‌گفته‌اند.
پیدایش زبان کردی چگونه بوده‌است؟ آشکار است که زبان هر نژاد و بومی زبان ساکنان آن است؛ اگر رویدادهای تاریخی باعث ایجاد تغییرات نژادی نشده باشد آن زبان همان زبان ساکنان دیرین آن سرزمین است. عکس این موضوع نیز صادق است. اینک ببینیم این موضوع در مورد زبان کردی چگونه صدق می‌کند؟ مادها در سال ۶۱۲ پیش از میلاد مسیح امپراتوری بزرگ ماد را بنیان نهادند و بدین ترتیب زبان مادی به زبان رسمی بدل شد. از آن زمان تا هنگام انتشار اسلام در کردستان، سیزده قرن سپری شده‌است. در این مدت طولانی سرزمین ماد بزرگ و کوچک و سرزمین‌های دیگری که به سرزمین ماد ملحق شده‌اند؛ از حیث نظامی و سیاسی بسیار دست به دست شده‌اند؛ و قدرت سیاسی به دست افراد مختلفی - که زبان آن‌ها با زبان مادها متفاوت بوده‌است - افتاده‌است. هر حکومتی هم که برسر کار آمده زبان خود را به عنوان زبان رسمی تحمیل کرده‌است. در اوضاع واحوال آن روزگاران، که تمامی بنیادهای اجتماعی کم رنگ شده و رو به افول نهاده بوده‌است، این جابه جایی درقدرت نمی‌تواند از تأثیر نهادن بر این بنیادها برکنار بوده باشد. تاریخ، برخی رویدادها را ثبت کرده‌است که طی آن، سلطه سیاسی بریک سرزمین، تغییرات نژادی بنیادی و ایستایی زبان را در آن سرزمین باعث شده‌است. امروز ردپای تأثیر جابه جایی در قدرت را در شرق قلمرو امپراتوری ماد به وضوح می‌توآن دید. به عکس در بخشی از غرب سرزمین ماد، بنیادها همچنان دست نخورده مانده‌است. بلکه تسلط مادها وضعیت نژادی و زبانی برخی از سرزمین‌هایی را که بعداً به قلمرو مادها ملحق شد، تغییر داده و به مسیر توسعه مادی کشانده‌است و به موازات بخش غربی قلمرو خود، آن‌ها را توسعه داده‌است. بیشتر تاریخ شناسان پر آوازه بر این باورند که زبان پارتی (پهلوانیک یا گورانی)، که به نظر زبان شناسان همراه با زبان مادی در زمره زبان‌های شمال غربی، خانواده زبان‌های ایرانی جای می‌گیرند؛ بیش از دیگر زبان‌ها بر زبان کردی تأثیر نهاده‌است و امروزه رد پای این تأثیرات در گویش آیینی زبان کردی، و آواز (گورانی) دیده می‌شود.[۱۳]

هم‌زمان با سقوط و فروپاشی امپراتوری ساسانی و حمله اعراب به ایران در ایران، وقفه تازه‌ای برای زبان کردی آغاز شد. «از دیدگاه زبانشناسی، امروز زبانهای کردی ادامه زبان مادی حساب نمی‌شوند و چنین دیدگاهی امروز میان زبانشناسان رایج نیستولادمیر مینورسکی، که نخست پشتیبان چنین فرضیه-ای بود، در دانشنامه اسلام (چاپ لیدن) می‌گوید: هیچ سند قاطعی وجود ندارد که ریشه زبان کردی مادی باشددربارهٔ زبان کردی زبان شناسان و شرق شناسان غربی گفته‌اند که: این زبان از زبان‌های هندواروپایی و خانواده‌های هند و ایرانی و در زمره زبان‌های ایرانی است وبا زبان پارسی باستان قرابت نزدیکی دارد» «گرنوت وینفوهر بیشتر کردی را نزدیک به زبان پهلوی اشکانی می‌داند» «هنری فیلد» در کتاب «مردم‌شناسی ایران» می‌نویسد: «کردها از حیث زبان و خصوصیات جسمانی، ایرانی هستند و به عنوان شعبه‌ای از نژاد ایرانی از حیث زبان، اخلاق، عادت و شیوه معیشت با سایر ایرانیان دارای جهات اشتراک هستند. «دانیلو» نویسنده غربی نیز در این باب نوشته‌است: «کردهای ترکیه هم از حیث زبان و خصوصیات جسمانی ایرانی هستند». «لردکرزن» هم گفته که: «زبان کردها، لرها و بختیاری‌ها شبیه زبان فارسی است و چندان تفاوتی با هم ندارند. «درکتاب کرد و کردستان ترجمه جواد هاتفی آمده‌است» کردها از اصیل‌ترین نژاد ایرانی هستند که قرن‌ها از کرانه‌های بین‌النهرین و کشور عراق و ترکیه تا مرزهای شوروی که بخشی از ایران بوده‌است زندگی می‌کنند وآنان در فلات ایران به کشاورزی و دامداری مشغولند و زبانشان بخشی از زبان ایرانیان باستانی است که هویت خود را پس از حمله سپاه اسلام حفظ نموده‌اند. شرف الدین بدلیسی کردها را بر اساس شیوه زندگی و اجتماعی نزدیک، به چهار نوع بر اساس زبان تعریف می‌کند: کلهر، گوران، لر و کرمانج، اما او مردمان رعیت که چنین شیوه زندگی را نداشتند یا جزو قبیله ای نبودند را کرد حساب نمی‌کند. مینورسکی نیز در رابطه با این عبارت شرف الدین بدلیسی بر این نظر است که تنها کرمانجی و شاید کلهری را امروز بتوان جزو زبانهای کردی دانست، اما لری و گورانی از زبان کردی جدا هستند، آنچه که روشن است، تحول واژه کرد از یک معنی اجتماعی و شیوه زندگی گروه‌های مختلف ایرانی‌تبار به معنی قومی امروز آن بسیار طول کشید. «در دایرةالمعارف کلمبیا و ایکنیک دسک آمده‌است» :کردها بخشی از نژاد ایرانی هستند برخی چادرنشین هستند و برخی شهرنشین. مردمی دلاور –جنگجوو قوی دارد. «در کتاب ایرانشهر نوشته شاپور راسخ و جمشید بهنام از انتشارات یونسکو آمده‌است»: اگر کردان را از حیث نژادی نسبت به دیگر اقوام ایرانی مقایسه کنیم از لحاظ جسمانی و چهره ای و نیرومندی به ایرانیان باستان بسیار نزدیک هستند. «زبان کردی بسیار متنوع (بادینی، کرمانجی، سورانی، لکی، زازا…) بوده و لهجه‌های متعدد دارد مانند: هرکی، مکری، شکاک، سلیمانیه‌ای، اردلانی، کرمانشاهی، بایزیدی، عبدویی، زندی، زبان کردی با دسته شمالی لهجه‌های ایرانی غربی بعض مشابهات دارد، و از زبانهای مهم دسته غربی بشمار می‌رود وصاحب اشعار و تصانیف، قصص و سنن ادبی است». پیشنیه جدایی سرزمین‌های کردنشین از خاک ایران جنگ چالدران پیوندهای هزاران ساله بخش بزرگی از کردستان را با سرزمین آبا و اجدادی خود ایران قطع کرد. بر اثر شکست حکومت صفویه در جنگ با امپراتوری عثمانی در سال ۱۵۱۴ میلادی بخش بزرگی از کردستان از ایران جدا و به امپراتوری عثمانی الحاق گردید. نبرد چالدران بین شاه اسماعیل صفوی و سلطان سلیم پادشاه عثمانی در حالی صورت گرفت که ارتش صفوی طی جنگی نابرابر از نظر تکنیک‌های نظامی، غافلگیرانه شکست خورد و این گونه بود که بخش‌های وسیعی از بیست امارت کردنشین (که دو سوم کل مناطق کردنشین ایران را تشکیل می‌دادند) به ویژه حاکم‌نشین بدلیس در قلمرو عثمانی قرار گرفت. کردستان ترکیه، کردستان عراق و کردستان سوریه هم‌اکنون جزئی از خاک سه کشور ترکیه، عراق، و سوریه می‌باشند، این سه کشور پس از جنگ جهانی اول و فروپاشی عثمانی با توافق انگلستان، در سال ۱۹۲۳ تأسیس شدند.[۱۰][۱۴]

طوایف کرد در ایران زمین[۱۵]

مردم کُرد، اقوام آریایی تباری هستند که در تاریخ کهن ایران زمین، با توجه به پیشینه غنی تاریخی فرهنگی، بخشی پراهمیت و انکارناپذیر از تاریخ کهن ۸۰۰۰ ساله سرزمین ایران ویج را تشکیل داده‌است، کردها در سراسر ایران در استان‌های کردستان، آذربایجان غربی، کرمانشاه، همدان، لرستان، خراسان شمالی، خراسان رضوی، ایلام، گیلان، مازندران و استان‌های البرز، قم، قزوین، زندگی می‌کنندفهرستی از ایل‌ها و طوایف ساکن و غیر کوچ گرد کرمانج، گوران، کرد و … که تحت نام کلی کرد جمع‌بندی می‌شوند در زیر می‌آید: کردهای آذربایجان غربی: کردهای ماکو و خوی: ایل میلان، شیخکانلو، بلخکانلو، ایل جلالی، حیدرلو، و مامش طایفه‌های ایل شکاک در سلماس و غرب ارومیه (مامدی، عبدویی، اطمانی، ایوری بیگ‌زاده، کردهای منطقه مرگور و ترگور ایل هرکی و…) کردهای منطقه اشنویه: ایل زرزا، ایل هرکی، ایل سادات کردهای منطقه پیرانشهر: پیران، مامش و منگور کردهای منطقه مهاباد: ایل‌ها و طایفه‌های گورک، منگور، دهیکری، عثمان بیگی و… کردهای منطقه سردشت: ایل‌ها و طایفه‌های باسک کوله، بریاجی، پیشدری، کلاسی و ایل مکری و… کردهای کردستان: کردهای بانه: طایفه‌های شهیدی، بهرام بیگی، احمدی، توکلی، لطف‌الله بیگی و… کردهای منطقه سقز: فیض الله بیگی، گورک، تیله کوهی، جاف، سقز، کلالی و افشار و… کردهای منطقه سنندج: طایفه‌های اردلان، حبیبی، کلماسی، زند، آصف، اردلان، شاه ویسی، بابان، وکیل، صادق وزیری مسعود وزیری، معتمد وزیری، آصف وزیری، مردوخی و… کردهای منطقه کامیاران: طایفه‌های کمانگر، لطف‌الله بیگی، شهیدی، کشککی احمدی. کردهای کرمانشاه: ایل‌ها و طایفه‌های: زنگنه، سنجابی، کلهر، گوران، قبادی، چوپان، کاوه، باباخانی، ولدبیگی، مصطفی سلطانی، کانی سانی. کردهای منطقه جوانرود: عناقی، امامی، رستم بیگی، باباخانی و… کردهای ایلام: ایل ارکوازی، ایل کرد، ایل ملکشاهی، شوهان، ایل خزل، کلهر و طوایف علی شروان، دهبالایی، ریزه وند و زرگوش. کردهای لرستان: ایل و طایفه‌های حسنوند، کاکاوند، کولیوند، یوسفوند، دلدوند، تاج وند، مظفروند، باریکوند. کردهای همدان تا ملایر: طایفه‌های زنگنه، زند، لک و بهتونی (بتونی) و… سرزمین، جمعیت، مذهب و شخصیتهای کردها سرزمین ناحیه زیست کرد زبان‌ها عمدتاً کوهستانی است که از شرق به دامنه‌های شرقی کوه‌های زاگرس منتهی می‌شود. از این قسمت به طرف جنوب و حد فاصل همدان و سنندج امتداد می‌یابد. در طرف جنوب هم کرمانشاه، ایلام و بخش‌هایی ازلرستان و از طرف دیگر به کرکوک و موصل ختم می‌شود. از شمال به طرف ماردین، ویران‌شهر و اورفه امتداد یافته، آن گاه از شمال به طرف ملاطیه و حوزه رودفرات می‌رود تا به کمالیه می‌رسد. در قسمت‌های شمالی کردستان محدود به کوهستان‌های مرگان‌داغ و هارال‌داغ است که به طرف ارزنجان و ارزروم امتداد می‌یابد. البته در تمام مناطق ذکر شده بسیاری اقوام غیر کردزبان نیز زندگی می‌کنند. کوه‌های این منطقه در زمستان‌ها پوشیده از برف است و در تابستان‌ها با آب شدن برف‌ها به مانند فرشی سبز رنگ از زیباترین مناطق دیدنی جهان می‌شود. چراگاه‌های آن که در دوران‌های دور پرورش دهنده اسب‌های مادی بوده‌اند امروزه نیز برای چرای رمه‌ها و دام‌های ایل‌های کرد ایران از اهمیت به سزایی برخوردارند. مناطق کردستان اگر چه کوهستانی است اما همین مناطق کوهستانی دارای دره‌های وسیع و حاصلخیزی نیز است. جمعیت: به علت اینکه آمارگیری دقیقی از جمعیت کردها انجام نگرفته تمام آمارهای ارائه شده تخمینی هستند. بنا برین جمعیت کردها را در سال ۲۰۰۹، تا بیست و دو میلیون تن برآورد کرده‌اند که ۶ تا۵/۶ تا میلیون تن از آن‌ها در ایران زندگی می‌کنند. الف- در قلمروی جمهوری ترکیه: کردهای ساکن قلمرو جمهوری ترکیه، در نشریات آماری و مکاتبات رسمی دولت ترکیه به عنوان «ترک‌های کوهستانی» ؟!، نام برده می‌شوند. جمعیت کردهای ساکن ترکیه میان بیش از ده میلیون تن برآورد می‌گردد. این رقم کمابیش ۱۵ تا ۲۰ درصد از کل جمعیت کشور مزبور را دربرمی‌گیرد کردها در ده استان ترکیه، واقع در خاور و جنوب خاوری کشور مزبور، دارای اکثریت هستند. شهرهای وان، دیار بکر، ارض روم، تبلیس و… در حوزهٔ سرزمین‌های کردنشین قرار دارند. در آمارهای رسمی دولت ترکیه، ارقام واقعی مربوط به جمعیت کردها، منتشر نمی‌گردد و در بیشتر نشریان آماری ترکیه، نام «کرد» به چشم نمی‌خورد؛ و از آنان به نام «ترک‌های کوهستانی»، نام برده می‌شود. ب- در قلمروی جمهوری عراق: جمعیت کردهای ساکن حکومت عراق که بیشتر در شمال کشور مزبور متمرکزند، حدود ۶/۵ میلیون تن برآورد می‌گردداین جمعیت ۵/۲۱ درصد از کل جمعیت کشور مزبور را دربرمی‌گیردشهرهای مهم کردنشین قلمرو حکومت عراق عبارتند از: روانداز، حلبچه، سلیمانیه، کرکوک، موصل و… پ- قلمروی جمهوری سوریه: بیشتر کردهای ساکن سوریه در سه گوش مرزی عراق، ترکیه و سوریه و هم‌چنین در اطراف دمشق ساکن هستند. جمعیت کردهای ساکن کشور مزبور حدود ۵/۱ میلیون تن برآورد می‌گردد که کمابیش ۹ درصد کل جمعیت کشور مزبور را تشکیل می‌دهد. بخش قابل ملاحظه‌ای از ساکنان بلندی‌های گولان (جولان) نیز کرد هستند. مذهب: کردها ازدوران باستان به کیش زرتشتی اعتقاد داشته‌اند که با آغاز حملات اعراب مسلمان به رهبری عمربن خطاب در سال‌های (۶۳۴–۶۴۲م) نواحی اربیل، موصل و نصیبین را که نواحی کردنشین بودند به تصرف مسلمانان درآمد بعد از عمربن خطاب، در دوره جانشین وی عثمان ابن عفان نیز مناطق شمالی کردها و مناطق قفقاز به تصرف درآمد که عدم دخالت مسلمانان باعث شد تا کردها به دین اسلام بگروند و مسلمان شوند. کردها مسلمان و از فرق چهارگانه اهل تسنن (اکراد ایرانی عمدتاً شافعی مسلکند) هستند، با این حال کردهای شیعه مذهب در ایران (کرمانشاه و ایلام) زندگی می‌کنند و سایر آنان نیز یزیدی، یارسان (اهل حق)، مسیحی و یهودی هستند. کردها اعیاد نوروز، قربان، فطر و جشن‌های مولودی را گرامی می‌دارند. شخصیتهای کردها نامدارترین فرد کرد، صلاح الدین ایوبی فاتح جنگ‌های صلیبی و فرمانروای مصر استتوان قدرت و خصوصیات جنگی صلاح الدین او را به عنوان یکی از قهرمانان افسانه‌ای جهان اسلام درآورد به طوری که کردها از داشتن چنین فرزندی افتخار می‌کنند. از شاعران نامدار کرد مستوره اردلان و مولوی کرد را می‌توان نام برد. امیرنظام گروسی دانشمند و سیاست‌مدار دوره ناصرالدین شاهقاجار نیز کرد بوده‌است. وهمچنین سردار عزیزخان مکری وزیر جنگ ناصرالدین شاه قاجار بوده‌است. درودگری، قالی و جاجیم و گلیم بافی (به ویژه قالی بیجار) و فرش و قالیچه سنه (سنندج) از صنایع دستی عمده کردها است و گره قالی سنه (سنندج) که به گره نامتقارن یا گره سنه (گره فارسی) مشهور است و این گره بر خلاف گره فرش ترکی (متقارن) است بافته می‌شود.[۱۰][۱۶]

آداب و رسوم

کردها همچون دیگرایرانیان از اعتقادات اصیلی همچون احترام به پاکیزگی آب، خاک و آتش برخورداربوده‌اند وآیین‌های ایرانی، مانند نوروز، مهرگان، و سده، میان کردان با شکوه بی‌مانندی برپا می‌گردد و از تقدسی ویژه برخوردار است تا امروز هم در میان گروه‌های بزرگی از کردان که به فرقه‌های کهن دینی این سرزمین منسوبند، ردپای بسیاری از باورهای «مغانی»، «مزدکی»، «زروانی» و «مانوی» دیده می‌شود که نمادی از اعتقاد مشترک باستانی آنان با کیش‌های ملی ایرانی می‌باشد؛ که هم‌اکنون نیز بسیاری از رسوم کهن ایرانی همچون جشن‌های نوروز وچهارشنبه‌سوری با شکوه منحصر به فرد در مناطق کردنشین پاس داشته می‌شود. بوکه باران، از آداب و رسوم باران خواهی در کردستان است که در ایام خشکسالی یا سال‌هایی که میزان بارندگی آن کم است برگزار می‌شود. بوک به معنی عروسک است. دختران نوجوان روستا با استفاده از دو تکه چوب عروسکی ساخته و لباسی از پارچه‌های رنگی بر تن آن عروسک می‌پوشانند و برای آن سربندی درست می‌کنند. سپس آن عروسک را در دست می‌گیرند و در حالی که شعر می‌خوانند در کوچه‌ها می‌گردند. هنگام عبور «بوکه باران» از کوچه‌ها اهالی بر آن عروسک آب می‌پاشند به نیت این که باران و گندم در آن سال فراوان باشد. اهالی هدایایی مانند تخم مرغ، پول یا گردو به دختران می‌دهند. دختران پس از گذراندن بوک (عروسک) از همه کوچه‌ها آن را به قبرستان یا زیارتگاه موجود در روستا می‌برند، سپس آن را می‌سوزانند یا به آب می‌اندازند و هدایای جمع‌آوری شده را بین خود تقسیم می‌کنند. اهالی روستای هشمیز از دهستان ژاورود شرقی، بخش مرکزی شهر سنندج در منطقه ای سرد و خشک در ۳۶ کیلومتری جنوب غرب سنندج به این عروسک «وه وی چووینه»(vaviâcuwina) گویند و آن عروسک چوبی را در گهواره ای گذاشته و می‌چرخانند. این دختران هنگام چرخاندن عروسک در کوچه‌ها اشعاری را آواز وار و آهنگین و به صورت دسته جمعی می‌خوانند.[۱۰][۱۴]

رشید یاسمی” می‌نویسد: «در از نسل مادها هستند[نیازمند منبع] که پس از فروپاشی امپراتوری ماد همواره علیه امپراتوری‌های غیر کرد حاکم بر کردستان قیام کردند [نیازمند منبع]. تمام سرزمین کردنشین [نیازمند منبع] تا سال ۱۵۱۴ میلادی یکی از ایالات ایران بودند. کردها در سراسر ایران[۱۷][۱۸][۱۹] و نیز در بخش‌های دیگری از خاورمیانه و آسیای مرکزی زندگی می‌کنند. کردها دارای تاریخ درهم تنیده با دیگر ایرانیان هستند[نیازمند منبع] و به گویش‌ها و لهجه‌های مختلف از زبان کردی سخن می‌گویند.

سلجوقیان

هم‌زمان با روی کار آمدن ترکمن‌های سلجوقی در سال ۵۱۲ هجری قمری (۱۱۱۸ میلادی) و پادشاهی سلطان احمد سنجر برای اولین بار [نیازمند منبع] ایالتی به نام کردستان در محدوده ایالت جبال (کوهستان) به مرکزیت شهر کرمانشاه تأسیس و نام «کردستان» برای نخستین بار استفاده شد.[۲۰][۲۱][۲۲][۲۳][۲۴] این نام در منابع تاریخی از سال ۱۱۵۱ میلادی برای محدوده‌ای در غرب خاورمیانه آن زمان کاربرد داشته‌است.

امپراتوری عثمانی

بخش عمده سرزمین کردستان بر اثر حمله امپراتوری عثمانی به دولت صفوی در جنگ چالدران در سال ۱۵۱۴ میلادی از تحت تصرف دولت صفوی ایران جدا شد و امروزه به نام کردستان ترکیه، کردستان عراق و کردستان سوریه ضمیمه خاک کشورهای ترکیه، عراق و سوریه شده‌اند. پس از جنگ چالدران نیز مناطق جدا شده، بارها بین ایران و عثمانی دست به دست شده‌اند و هردو طرف قیام‌های کردها برای خودمختاری را سرکوب کردند.

نمای از شهر سنندج
نمایی از شهر سنندج

تاریخ مشترک کردها با ترک‌ها پس از جنگ چالدران و پس از فروپاشی امپراتوری عثمانی با ترک‌ها و عرب‌ها و ایرانیان ادامه یافت. امپراتوری عثمانی سال‌ها بر بخش جدا شده سرزمین کردستان از دولت صفوی فرمان‌راند تا اینکه با پایان جنگ جهانی اول و نابودی امپراتوری عثمانی متصرفات آن: سرزمین کردستان، سرزمین‌های عربی، آسیای کوچک و بالکان به دست پیروزمندان جنگ جهانی اول، امپراتوری بریتانیا و جمهوری سوم فرانسه تقسیم شدند.[۲۵]

ریشه نام

اسم کرد بارها در کتیبه‌های سومر، آشور و بابل آورده شده‌است. فردیناند هنر بیشلر ریشهٔ اسم کرد را سومری می‌داند.

نام کُرد مشتق شده از گوتی نه تنها گوتیوم در کردستان معاصر واقع شده‌است خود نام «کُرد ” توسط محققان به عنوان تنها شکل تغییر یافته از واژه کهن ایرانی «گوتی» مشاهده شده‌است. پروفسور هوورت موافق با اشتقاق کُردستان از گوتیوم بوده، و لغت باستانی برای کُردها، ” کاردوخی» یا «کاردو ” بابلی‌ها برای کُردها، با ‘گوتی» یکسان می‌داند.

هونیگمن به همین ترتیب نام «کرد» از کلمه “گوتی ” مشتق می‌کند: “کردها بومی، افراد غیر عرب که برای هزاران سال در خاورمیانه زندگی می‌کرده‌اند. نامشان از گوتی باستان (گوتی-گورتی-کوردی)، فاتحان بابل مشتق شده‌است. ته لک بر این عقیده است که: ” دست کم دو خط از تبار قابل مشاهده است، که در برگیرنده تمام شاخه‌های خود را در منطقه اصلی در حال حاضر از کُردها هستند.

اکثریت قریب به اتفاق محققان از زمینه‌های مختلف تاریخ، مردم‌شناسی، مردم نگاری و زبانشناسی کُردها ی معاصر را به عنوان بازماندگان گوتین‌های باستانی سومر بازشناخته‌اند.

نام‌های محلی شواهد فراوان در حمایت از ارتباط بین کُردها وگوتیَن‌ها بیشتر به وسیله نام‌های مکانی کُردستان فراهم شده‌است. در واقع، نام محلی کوه جودی و قبیله کُردزبان جودیخانلو بقایای فسیلی نام پر هیبت پشت سر گذاشته توسط “گوتی هاًهستند.

استرابون تاریخنگار و جغرافی‌دان یونانی در کتاب جغرافیای مناطق تحت کنترل هخامنشیان از سرزمین کوردستان به عنوان گوردیان نام برده‌است که شباهت زیادی به اسمه کرد کنونی و گرد ایرانی دارد

ای.ام. ارانسکی زبانشناس روسی در کتاب فقه اللغه ایرانی می‌نویسد ارمنیها به کردها کردوک و سریانیها نیز قردو می‌گفتند. در کتیبه‌های توکولتی نینورا پادشاه آشور بارها از مردمانی به اسم گوتی و گاهی کورتی نام برده شده‌است در متون پارسی میانه نیز بارها به اسم کورت خطاب به مردمان کرد برمی‌خوریم که این اسم بعد از حملهٔ مسلمانان و تسلط زبان عربی بر ایران به (کورد) تغییر یافت

جرارد رایور در کتاب الکرد فی المصادر القدیمیه نوشته‌است در طول تاریخ از کردها به اسمهای مختلفی از جمله کاردو، کوردوئینی، کوردیایوس، کوردیایا و کورتی نام برده شده‌است.

دکتر ادریسیان در کتاب کرد و کردستان از وجود اسم سرزمین کارداکا در کتیبه‌های سومری نام می‌برد و اسمهای گوتی، کورتی و کاردو را یکی می‌داند که توسط زبانهای مختلف دیگر ملل هربار به یک نحو از آنها نام برده شده‌است.

گزنفون و آریستوبولوس از سرداران یونانی مردمان کرد را کاردو و کاردوخی نامیده‌اند که تمدن کوردوئنه را در شمال میانرودان تشکیل دادند. دانشنامه کلمبیا این ارتباط را ذکر کرده‌است. برخی از دانشوران قرن نوزدهم نظیر جرج رولینسن کردوئنه و کاردوخی را با کردهای امروزی یکی دانستند و اظهار کردند کاردوخی معادل لغوی باستانی کردستان است. «حشمت الله طبیبی» در خصوص واژه کرد می‌نویسد:

«آنچه اکثر محققین و نویسندگان قدیم و جدید بر آن اتفاق نظر دارند این است که قبل از آمدن قبایل کرد ایرانی به ناحیهٔ کردستان، قوم کرد نژاد دیگری به نام (کاردو) در این سرزمین ساکن و دارای تمدن بالنسبه مهمی بوده‌اند که با مهاجرین هم نژاد خود در هم آمیخته و در هم مستحیل شدند و در نتیجه مهاجرین نیز به همان نام نامیده شدند.»

ابن خلدون از کردها به عنوان قومی مستقل نام برده‌است که با عمر ابن خطاب خلیفهٔ دوم مسلمانان جنگیده‌اند. همچنین می‌توان به اشارهٔ ابن وحشی به الفبای زبان کردی در کتاب شوق المستهام فی معرفه الاقلام اشاره کرد که سخن از مستقل بودن قومی به اسمه کرد می‌زند که الفبای زبانی داشته‌اند.

تمامی طوایفی که در طول تاریخ از آن‌ها به عنوان طوایف کرد نام برده شده نه تنها غیر کرد نبوده‌اند بلکه از ایلات مهاجر کرد بودند همچون کردان فارس، کردان سیستان، کردان ساسون و غیره که اشاره به کردتباری آن‌ها دارد که اکنون نیز در این نواحی سکونت دارند و با یکی از گویش‌های زبان کردی تکلم می‌کنند.

. در کارنامهٔ اردشیر بابکان چنین آمده‌است: «و ساسان شپان پاپک بود و همواره با گوسپندان بود و از تخمهٔ دارای دارایان و اندرش خدایی الاسکندر بگریز و نهان روشی بود و با کرد شپانان بسر می‌برد …» بنابراین منظور از این عبارت «کرد شپانان»، یعنی شپانانی که از تبار کرد بوده‌اند است اگر کرد به معنی شبان و رمه گردان است چرا این دو کلمه به صورت مضاف و مضاف الیه و همچنین صفت و موصوف بیان شده‌است استقلال این دو کلمه به راستی چه انگاره ایی را در ذهن متبلور می‌کند بجز اینکه این کلمات از هم مستقلاً و کرد می‌تواند به چیزهای دیگر هم اطلاق شود مثلاً جنگجویان کرد و کشاورزان کرد؛ و مسلماً منظور از واژهٔ «کرد» در متن‌های سدهٔ سوم هجری به بعد نیز چیزی غیر از نژاد کردی نیست.

در همین رابطه «لمبرت» به نقل از ابن بلخی می‌گوید: «کردهای پارس بزرگترین پشتیبان قدرت نظامی و جنگی ساسانیان بودند.

در خصوص اسم کرد می‌توان به شاهنامهٔ فردوسی و اشعار مولوی و رودکی اشاره کرد که از کرد به عنوان قومی مستقل نام برده‌است.

بدون شک معنای واژهٔ کرد نمی‌تواند شبان یا کوچ‌نشین باشد و معنای آن ساده‌تر و روانتر از آن چیزی است که ما ذهن خود را با آن درگیر ساخته‌ایم و با جستجو کردن و کنکاش در چندین منبع تاریخی قبل و بعد از اسلام، می‌توان به راحتی به معنای حقیقی آن دست یافت.

می‌توان واژهٔ کرد را به عنوان قومی مستقل معنا و تفسیر کرد. هرچند در این زمینه پژوهش‌هایی قبلاً به عمل آمده و در آن پژوهش‌ها واژهٔ کرد را به دلیر و پهلوان تعبیر کرده‌اند، اما متأسفانه در این پژوهش‌ها نه تنها هیچگونه نقدی بر واژهٔ شبان و کوچ‌نشین که برای واژهٔ کرد توسط تاریخ‌نویسان قدیم و جدید در نظر گرفته شده‌است به عمل نیامده، بلکه حتی به آن نیز اشاره‌ای نشده‌است.

جغرافیایی انسانی

امروز کردستان را اغلب با عنوان جمع مناطقی با اکثریت قومی‌کرد، توصیف می‌کنند.

بر اساس اطلاعات‌نامه جهان ۳۰ میلیون کرد در جهان وجود دارد.[۲۶] برخی منابع مانند، مؤسسه کردی پاریس جمعیت آن‌ها را بین ۳۶ تا ۴۵ میلیون برآورد می‌کنند.[۲۷] البته آمارهای بیشتر از این مقدار هم منتشر شده‌است.[۲۸] جمعیت زیادی از کُردها نیز در خارج از مناطق کردنشین در شهرهای استانبول، تهران، آنکارا، کرج و کشورهای آلمان، سوئد، نروژ و اسرائیل سکونت دارند.

بوکان، چهارمین شهر بزرگ کردنشین ایران، پس از شهرهای کرمانشاه، سنندج، ایلام
ایلام از شهرهای مهم کردنشین

جاذبه‌های طبیعی

در بین جاذبه‌های فراوان کردستان، دریاچه زریبار به عنوان بزرگترین چشمه آب شیرین جهان، از زیبایی خاصی برخوردار است. دریاچه زریبار یا به عبارت بهتر تالاب آب شیرین زریبار، دریاچه‌ای با آب شیرین و از نوع دریاچه‌های زمین‌ساخت صفحه‌ای (تکنونیکی) است و به دوره نوزیستی سوم زمین‌شناسی (سنوزوئیک) بر می‌گردد. این دریاچه با جاذبه منحصر به فرد، مهم‌ترین تالاب استان کردستان به‌شمار می‌رود. دریاچه زریبار در فاصله ۲ کیلومتری شمال‌غربی شهر مریوان و در ارتفاع ۱۲۸۵ متری از سطح دریا و در طول جغرافیایی ′۸°۴۶ و عرض جغرافیایی ′۳۲°۳۵ قرار گرفته‌است، که شرق و غرب آن را دو رشته کوه پوشیده از جنگل‌های بلوط و دار مازو دربر گرفته‌است. در شمال و جنوب آن نیز، دشت‌های سرسبز بیلو و مریوان واقع شده‌اند.[۲۹]

چشم‌اندازی از دریاچهٔ زریبار، بزرگترین چشمهٔ آب شیرین دنیا

مناطق تاریخی

غار کرفتو

از لحاظ دیرینگی، شهر کرمانشاه دارای صدها آثار در فهرست میراث فرهنگی ایران و در سازمان جهانی میراث فرهنگی به ثبت رسیده‌اند. غار کَرَفتو (به کردی: ئه‌شکه‌وتی که‌ره‌فتوو، Eşkewti Kereftû)، غاری در ۳۱ کیلومتری شمال غرب شهر دیواندره[۳۰] در استان کردستان ایران است. این غار، یک غار آهکی است که در دوران سوم زمین‌شناسی شکل گرفته‌است.[۳۰] بخش‌هایی از این غار، دست‌کَند است و کتیبه‌هایی از دوران پیش از تاریخ دارد.[۳۱] آثار تاریخی موجود در این غار مربوط به سده ۳ (میلادی) هستند.[۳۲] این غار، در بخش کرفتو از توابع دیواندره واقع شده و در تاریخ ۲۰ بهمن ۱۳۱۸ با شماره ثبت ۳۳۰ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.[۳۳] کتیبه‌ای یونانی بر سردر یکی از اتاق‌های طبقه سوم این غار وجود دارد که از این غار به عنوان معبد هراکلیوس نام برده‌است.[۳۰]

سقز، شهری گردشگری واقع در مناطق کردنشین کشور ایران

دژ قمچقای

دژ یا قلعه قمچقای (دره شاهان) مربوط به هزاره سوم (پیش از میلاد) و هزاره اول (پیش از میلاد) است. این دژ در شهرستان بیجار، روستای قمچقای واقع شده و در تاریخ ۴ آبان ۱۳۶۵ با شماره ثبت ۱۷۲۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده‌است.

دژ قمچقای در فاصله ۶۰ کیلومتری شمال بیجار و یک کیلومتری شمال روستای قم چقا و داخل منطقه حفاظت‌شده بیجار قرار دارد. به نظر کارشناسان، سنگ‌نبشته موجود در دژ تاریخی قمچقای بیجار با نقش هیروگلیف و به خط هراتیک، جزو قدیمی‌ترینسنگ‌نبشته‌های نیمه تصویری ایران قلمداد شده و کتیبه آن با خط میخی سومری قابل مقایسه است. ارتفاع دیواره‌های این دژ به ۲۰۰ متر می‌رسد و تنها راه ارتباطی دژ با خارج، گذرگاه باریکی است که ساخته و پرداخته دست صاحب هنری است که یک نفر به دشواری می‌تواند از آن عبور کند. گستره دژ بیش از ۵۰۰۰ متر مربع با مخازن متعدد آب است که در سنگ کنده شده و پناهگاه زیرزمینی آن با عمق ۴۱ پله به صورت تونلی از سنگ کنده شده و به زیر دژ هدایت می‌شود. از دژ بزرگ قمچقای در دوران پارت‌ها و شاهنشاهی ساسانی نیز استفاده شده که هم‌زمان با محاصره آتشکده آذرگشسپ در تخت سلیمان (۱۰۰ کیلومتری شمال همین دژ) به وسیله هراکیلوس امپراتور روم شرقی، موجبات تخریب آن فراهم شده‌است. این دژ از نظر قدمت بسیار بااهمیت است و در برهه‌های گوناگون مورد استفاده اقوام مختلفی واقع شده‌است؛ بنابراین دژ قمچقای یکی از دژهای با ارزش و تاریخی شناخته شده ایران است. بعضی احتمال می‌دهند که جام مارلینگ در آنجا مدفون است.

جشن نوروز ۹۸ در استادیوم سنندج

غار و تپه قلایچی

همچنین آثار تاریخی شهرستان بوکان از جمله غار قلایچی و تپه قلایچی که به عقیده بسیاری از مورخان و باستان شناسان ایرانی و خارجی ۳٬۰۰۰ سال قدمت دارد و پایتخت حکومت منائیان بوده‌است.[۳۴][۳۵]

سنگ‌های کرمانشاه

کاوش در منطقه «حجیج» در شمال غرب استان کرمانشاه علاوه بر کشف دست ساخته‌های سنگی با قدمت ۴۰ هزار سال، با نمایان شدن نشانه‌هایی از دوره فراپارینه‌سنگی نیز همراه بود. نتایج اولیه برنامه پژوهشی شناسایی و کاوش در مکان‌های پارینه‌سنگی منطقه حجیج در شمال غرب استان کرمانشاه نشانه‌ای از وجود آثار سکونت انسان‌های نخستین در این منطقه است.[۳۶]

انجام این کاوش در چند پناهگاه صخره‌ای در نزدیکی روستای حجیج، منجر به شناسایی بقایای فرهنگی دوره پارینه‌سنگی میانی شده‌است. تا پیش از این، شناخت باستان‌شناسان از دوره‌های پارینه‌سنگی این منطقه بسیار محدود بوده و این کاوش‌های باستان‌شناختی علاوه بر جنبه حفظ، ثبت و ضبط روشمند اطلاعات این مکان‌ها، نقش بسزایی در افزایش آگاهی از زندگی و محدوده پراکنش انسان‌های دوره پارینه‌سنگی در منطقه حجیج و شمال غرب کرمانشاه دارند. همچنین چند مکان با آثار دوره پارینه‌سنگی در اورامان شناسایی شده‌اند که قدیمی‌ترین آن‌ها در نزدیکی حجیج قرار دارد و متعلق به دوره پارینه‌سنگی میانی است.[۳۶]

یافته‌های بدست آمده از یکی از این مکان‌ها عمدتاً دست ساخته‌های سنگی مانند سنگ مادرهای شعاعی تراشه و خراشنده‌اند که کم و بیش نشان دهنده ویژگی‌های ابزارسازی صنعت «موستری» زاگرس و تا حدودی نیز متفاوت و دارای ویژگی‌های خاص محلی هستند.[۳۶]

محدوده ارضی

ادمونس در کتاب خود بنام «کردها، عرب‌ها و ترک‌ها» می‌نویسد: شمال کردستان به وسیلهٔ خطی بین ارزروم و ارزنجان مشخص است. پس از آن خط قهرمان‌مرعش را دور زده و به طرف جنوب می‌رود و عثمانیه را دور زده و از غرب به دریای مدیترانه می‌رسد. در جنوب غرب به جبله و بعد به حلب می‌رسد. در جنوب غربی از تپه‌هایی که در جهت رود دجله قرار دارند گذشته و به طرف رشته‌کوه حمرین متمایل می‌شود و تا شرق از کرمانشاه و ایلام گذشته و با عبور از سنندج و سقز در جنوب آذربایجان غربی پایان می‌یابد.[۳۷]

در زمان سلطان احمد سنجر، آخرین سلطان مقتدر سلجوقی، ایالتی با پایتختی شهر بهار ایجاد شد که امروزه در شمال شرقی همدان قرار دارد. این ایالت که بین آذربایجان و لرستان قرار داشت شامل ناحیه‌ای از همدان، دینور، کرمانشاه و سنه (سنندج) در شرق زاگرس و در غرب استان ایلام پشتکوه، شهرزور و خفتیه در زاب می‌شد. حمدالله مستوفی در نزهةالقلوب کردستان را به ۱۶ بخش تقسیم کرده‌است. به هر روی محدوده نامی‌کردستان در قرن‌های مختلف متغیر بود. شرف‌الدین در شرفنامه فصول سوم و چهارم کتاب اول مردم لر را جزو کردستان می‌آورد. همه مورخین عربی همه چیز را در ایالتی که جبال می‌خوانند می‌آورند. اولیا چلبی جهانگرد ترک، در سیاست نامه‌اش ۹ ولایت را که در زمان او کردستان را تشکیل می‌دادند برمی‌شمرد: ارزروم، وان، حکاری، دیاربکر، جزیره، احمدیه، موصل، شهرزور و اردلان که پیمودنش ۱۷ روز زمان می‌برده‌است. رقابت بین سلاطین عثمانی و شاهان ایران این یگانگی را شکست.[۳۸]

محدوده قومی

مردم کرد از از اقوام اصیلی هستند[۳۹] که در بسیاری از نقاط ایران[۱۷][۱۸][۴۰] و نیز در بخش‌های دیگری از خاورمیانه و آسیای مرکزی زندگی می‌کنند. روشن است که محدوده تاریخی و سیاسی کردستان با محدوده قومی واقعی آن منطبق نیست؛ بنابراین محدوده هریک از سرزمین‌های مورد نظر باید کم و بیش، حدودی تعریف شوند.

در حالی که بسیاری از کردها در خارج از کردستان قومی زندگی می‌کنند، بسیاری غیر کردها هم در کردستان زندگی می‌کنند. در ترکیه، ترک‌ها همه جا هستند؛ ولی در شمال برخی اوست‌ها و چرکس‌ها و در جنوب برخی مسیحیان سیریاک و یاکوبی هم زندگی می‌کنند. ارامنه کاملاً محو شده‌اند. در ایران، در غرب دریاچه ارومیه و در عراق در منطقه دهوک-زاخو و کرکوک برخی کلدانی‌ها و آشوریان و در شهرهای اندکی ارامنه زندگی می‌کنند. یهودیان که زمانی حضور زیادی داشتند از ۱۹۴۸ همگی مهاجرت کرده‌اند. در کرکوک برخی ترکمن‌ها زندگی می‌کنند.[۳۸]

کردستان ترکیه

در ترکیه، کردها در سرتاسر ناحیه شرقی کشور زندگی می‌کنند. بنا بر تروتر، حد محدوده‌شان به شمال خط دیویغی-ارزروم-قارص بود. در ناحیه ارزروم خصوصاً در شرق و جنوب شرق یافت می‌شوند. کردها همچنین شیب‌های غربی کوه آرارات، باشندگان اصلی بخش‌های کاقیزمان و توزلوجا‌اند. در غرب، آن‌ها در کمربند پهنی ماورای فرات و در ناحیه سیواس، بخش‌های کانغالی و دیوریغی حضور دارند. کل منطقه شامل نواحی شرق و جنوب شرقی این حدود می‌شود. برخی گروه‌های مهم کرد در هیمنه و در شهرهای بزرگ استانبول، آنکارا و ازمیر هستند. به اختصار از ۸۱ ایل یا استان ترکیه کردها در ۲۱ ایل زندگی می‌کنند؛ که در شمال شرقی، استان‌های ارزنجان، ارزروم و قارص، در مرکز، از غرب به شرق و شمال به جنوب استان‌های ملطیه، تونج‌ایلی، الازیغ، موش، کاراکوزه (اغری)، سپس آدیامان، دیاربکر، سعرد، بیتلیس، و وان، نهایتاً استان‌های جنوبی شانلی‌اورفه، ماردین و چلامریک (حکاری) هستند.[۳۸]

Kurdish majority Turkey-es

همچنین جمعیت شایان توجهی از کردها در سراسر فلات آناتولی تا کرانه‌های دریای مدیترانه پراکنده‌اند. این جمعیت که بیش‌تر کردهای آناتولی مرکزی خوانده می‌شوند بیش‌تر باشندگان برخی استان‌های مرکزی آناتولی چون استان قونیه را شکل می‌دهند. بیشتر جمعیت کردهای ترکیه سنی‌مذهب هستند، اما جمعیت قابل توجهی از آنان را نیز علوی‌ها تشکیل می‌دهند.[۴۱][۴۲][۴۳]

کردستان ایران

در ایران، کردها در بخش‌هایی از شمال غربی و غرب کشور زندگی می‌کنند. استان آذربایجان غربی در شهرهای پیرانشهر، مهاباد، اشنویه، نقده، سردشت، بوکان، شاهین‌دژ و تکاب؛ در استان کردستان به مرکزیت سنندج در سقز، بانه، مریوان، قروه، بیجار، دیواندره ،کامیاران، دهگلان، سروآباد و اورامان؛ و در استان همدان در شهرهای اسدآباد، ایل چهاردولی؛ در استان کرمانشاه به مرکزیت کرمانشاه در اسلام‌آباد غرب، گیلانغرب، سرپل ذهاب، پاوه، سنقر، جوانرود، روانسر، دالاهو، ثلاث باباجانی و قصر شیرین و در استان ایلام به مرکزیت ایلام در شهرستان‌های ایلام، آبدانان، بدره، ایوان، ملکشاهی، مهران، سیروان وچرداول کردنشین هستند. همچنین در گروه‌های جداگانه دیگری از کردها در خراسان نظیر بجنورد، قوچان، درگز، کلات، شیروان، اسفراین و در استان فارس مانند آباده و کرمان نیز رندگی می‌کنند. کردهای زیادی در شهرهای بزرگی چون حومه تهران و مشهد زندگی می‌کنند. در شرق و خارج از ایران، ایل مهم کردی در بلوچستان یافت می‌شود.[۳۸][۴۴][۴۵][۴۶][۴۷][۴۸] شهر کرمانشاه پرجمعیت‌ترین شهر کردنشین ایران است.[۴۹]

کردستان عراق

در عراق کردها در شمال و شمال شرقی کشور در استان‌های اربیل، سلیمانیه، دهوک و قسمت‌هایی از استان‌های نینوا و دیاله، کرکوک و صلاح‌الدین حضور دارند. سمچر و شیخان مردمی یزیدی دارند. لواهای کرکوک اربیل و سلیمانی (تماماً کرد) و لوای دیاله، ناحیه‌های خانقین و مندلی که در آن کردهای ایران از غرب زاگرس همسایه‌اند. کردهای در بغداد و موصل پرشمارند.[۳۸]

جدا از اشتراکات دیرینه تاریخی و فرهنگی کهن میان ایرانیان و کردهای عراق، مانند اسطوره‌ها و آئین‌هایی چون نوروز)، حکومت‌های معاصر ایران نیز ارتباط خوبی با کردهای عراق داشته‌اند. پس از انقلاب ۱۳۵۷ ایران جمهوری اسلامی ارتباط خود با دو حزب مهم کردی عراق حزب دموکرات کردستان عراق و اتحادیه میهنی کردستان حفظ کرده‌است. بسیاری از زخمی‌های خیزش شعبانیه در سال ۱۹۹۱ میلادی در بیمارستان‌های ایران درمان شدند. بسیاری مردم عادی (برای کار) و رهبران کرد (به خاطر مسائل سیاسی) در ایران زندگی کرده‌اند. برای نمونه، مسعود بارزانی متولد مهاباد است. در جنگ ایران و عراق نیز کردهای مبارز علیه صدام، همکاری‌های وسیعی با ایران داشتند. در دهه ۱۹۹۰ میلادی در جریان درگیری میان دو حزب عمده کرد، ایران (و آمریکا) میانجیگر صلح بین آن‌ها بودند.[۵۰]

کردستان سوریه

در سوریه آن‌ها در سه بخش شمال کشور و در جنوب اتوبانی که سرحدی را شکل می‌دهد حضور داشته و با همتایانشان در ترکیه در تماس مستقیم هستند. کمربندی ۴۰ کیلومتری در داغ کرد؛ گروهی در محدوه ۶۰x۴۰ کیلومتری در شرق فرات در نزدیکی جرابلس و نهایتاً کمربندی ۲۵۰ کیلومتری در ۳۰ کیلومتری در جزیره بین خابور حضور دارند. دمشق، حمات و حلب هزاران کرد دارند.[۳۸]

قفقاز

در ماوراء قفقاز، هنوز کردهایی زندگی می‌کنند. در ارمنستان در رایون‌های اپران، بسرگچر، هوکتمبریا تالین و اچمیادزین، در جمهوری آذربایجان ۲۵ روستا در رایون‌های کلباجان، لاچین و کوباتلی هستند. کردهایی در باکو، ایروان و تفلیس زندگی می‌کنند.[۳۸]

حدود کردستان

حدود نادقیق سرحدات کردستان از تخمین دقیق مساحت آن جلوگیری می‌کند. دانشنامه بریتانیکا، طول کردستان را ۶۰۰ مایل (۹۶۰ کیلومتر) و پهنایش را ۱۵۰ مایل (۲۴۰ کیلومتر) تخمین می‌زند. قاموس العالم، استانبول ۱۸۹۶ که دربارهٔ ولایات کرد عثمانیست طول آن را ۹۰۰ کیلومتر و پهنایش را بین ۱۰۰ تا ۲۰۰ کیلومتر می‌نویسد. در حال حاضر، استان‌های مختلف کردستان ۱۹۰۰۰۰ کیلومتر مربع را در ترکیه، ۱۲۵۰۰۰ کیلومتر مربع را در ایران، ۶۵۰۰۰ کیلومتر مربع را در عراق، و ۱۲۰۰۰ کیلومتر مربع را در سوریه در بر می‌گیرند. کل مساحت کردستان حدوداً ۳۹۲۰۰۰ کیلومتر تخمین زده می‌شود.[۳۸]

دین در کردستان

از نظر دین و مذهب، در کردستان مذاهب متعددی وجود دارد. بیشتر کُردها مسلمان سنی و جمعیت قابل توجهی نیز شیعه هستند. سایر کُردها نیز علوی، یارسان، ایزدی، شبک، مسیحی، یهودی و بهایی هستند.[۳۸]

یک روستای کوهستانی در اورامان، کردستان

جستارهای وابسته

پیوند به بیرون

پانویس

  1. "Kurdistan – Definitions from Dictionary.com". Retrieved 2007-10-21.
  2. "The Kurdish population". Fondation-Institut kurde de Paris. 20 December 2016. Retrieved 2017-10-15.
  3. A rough estimate by the CIA Factbook has populations of 14.5 million in Turkey, 6 million in Iran, about 5 to 6 million in Iraq, and less than 2 million in Syria, which adds up to close to 28 million Kurds living in these countries (i.e. in Kurdistan proper and in other parts of the states comprising the area taken together). CIA Factbook estimates as of 2014; Turkey: "Kurdish 18% [of 81.6 million]", Iran: "Kurd 10% [of 80.8 million]", Iraq: "Kurdish 15%-20% [of 32.6 million]" Syria: "Kurds, Armenians, and other 9.7% [of 17.9 million]".
  4. Zaken, Mordechai (2007). Jewish Subjects and Their Tribal Chieftains in Kurdistan: A Study in Survival. Leiden, The Netherlands: BRILL. pp. 1–2. ISBN 9789004161900. Kurdistan was never a sovereign state, though the area with an ethnic and linguistic majority of Kurdish population is defined as Kurdistan.
  5. M. T. O'Shea, Trapped between the map and reality: geography and perceptions of Kurdistan, 258 pp. , Routledge, 2004. (see p.77)
  6. Kurdistan[پیوند مرده], Britannica Concise.
  7. ۷٫۰ ۷٫۱ «http://www.artsanandaj.ir/Page/3847/Default.aspx». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۹ مارس ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۲۹ مارس ۲۰۱۹. پیوند خارجی در |title= وجود دارد (کمک)
  8. http://akharinkhabar.ir/book/3740725
  9. «https://www.infoplease.com/kurdish-history-timeline». پیوند خارجی در |title= وجود دارد (کمک)
  10. ۱۰٫۰ ۱۰٫۱ ۱۰٫۲ ۱۰٫۳ ۱۰٫۴ کرد و کردستان :‏: ‏بررسی از دیدگاه سیاسی، جامعه‌شناسی و تاریخی /‏ بازیل نیکیتین. کاراکتر line feed character در |عنوان= در موقعیت 66 (کمک)
  11. تاریخ مشاهیر کرد بابا مردوخ روحانی، ۱۹۸۴. کاراکتر line feed character در |عنوان= در موقعیت 17 (کمک)
  12. تاریخ مشاهیر کرد بابا مردوخ روحانی، ۱۹۸۴. کاراکتر line feed character در |عنوان= در موقعیت 17 (کمک)
  13. تاریخ مشاهیر کرد بابا مردوخ روحانی، ۱۹۸۴. کاراکتر line feed character در |عنوان= در موقعیت 17 (کمک)
  14. ۱۴٫۰ ۱۴٫۱ «https://www.academia.edu/Documents/in/Kurdish_history». پیوند خارجی در |title= وجود دارد (کمک)
  15. تاریخ مشاهیر کرد بابا مردوخ روحانی، ۱۹۸۴. کاراکتر line feed character در |عنوان= در موقعیت 17 (کمک)
  16. تاریخ مشاهیر کرد بابا مردوخ روحانی، ۱۹۸۴. کاراکتر line feed character در |عنوان= در موقعیت 17 (کمک)
  17. ۱۷٫۰ ۱۷٫۱ کرد و پراکندگی او در گستره ایران زمین - ح. بهتویی - ۱۳۷۷ - تهران.
  18. ۱۸٫۰ ۱۸٫۱ ایل‌ها و طایفه‌های عشایری کرد ایران. علی میرنیا. ناشر نسل دانش. ایران. ۱۳۶۸.
  19. آیت محمدی. سیری در تاریخ سیاسی کرد. ا نتشارات پرسمان. ۱۳۸۲
  20. Kurdish Globe بایگانی‌شده در ۱۳ ژانویه ۲۰۱۲ توسط Wayback Machine, accessed: 1 March 2010.
  21. Who Are the Kurds?
  22. [۱]
  23. لسترنج، سرزمینهای خلافت شرقی، ص208
  24. جامعه‌شناسی و مردم‌شناسی، دکتر حشمت الله طبیبی،انتشارات دانشگاه تهران، آذرماه1371
  25. «گاهشمار؛ سرگذشت کردستان از جنگ‌جهانی اول تا امروز». بی‌بی‌سی فارسی. ۳۰ شهریور ۱۳۹۶.
  26. World Factbook (Online ed.). Langley, Virginia: US Central Intelligence Agency. 2015. ISSN 1553-8133. Retrieved 2 August 2015. A rough estimate in this edition has populations of 14.3 million in Turkey, 8.2 million in Iran, about 5.6 to 7.4 million in Iraq, and less than 2 million in Syria, which adds up to approximately 28–30 million Kurds in Kurdistan or adjacient regions. CIA estimates are تا تاریخ اوت ۲۰۱۵ – Turkey: Kurdish 18%, of 81.6 million; Iran: Kurd 10%, of 81.82 million; Iraq: Kurdish 15%-20%, of 37.01 million, Syria: Kurds, Armenians, and other 9.7%, of 17.01 million.
  27. . mesop. ۲۲ مرداد ۱۳۹۴ http://www.mesop.de/a-people-without-a-voice-syrian-kurds-and-the-future-of-the-middle-east-saif-badrakhan/. دریافت‌شده در ۱۳ اوت ۲۰۱۵. از پارامتر ناشناخته |mesop= صرف‌نظر شد (کمک); پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک)
  28. «turkey». ekurd. دریافت‌شده در 2015 jul 5. تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی= را بررسی کنید (کمک)
  29. هفته‌نامهٔ امرداد، یکشنبه ۲۴ دی ۱۳۹۱، سال سیزدهم، شمارهٔ ۲۸۹، ص ۳.
  30. ۳۰٫۰ ۳۰٫۱ ۳۰٫۲ «غار کرفتو». اطلس تاریخ ایران از ابتدا تا اسلام. دریافت‌شده در ۲۹ مهر ۱۳۹۰.
  31. «تهیه پرونده ثبت جهانی غار کرفتو». جام‌جم آنلاین. ۶ اردیبهشت ۱۳۹۰. دریافت‌شده در ۲۹ مهر ۱۳۹۰.
  32. «غار کرفتو». وبگاه رسمی فرمانداری شهرستان بم. دریافت‌شده در ۲۹ مهر ۱۳۹۰.
  33. «دانشنامهٔ تاریخ معماری و شهرسازی ایران‌شهر». وزارت راه و شهرسازی. بایگانی‌شده از روی نسخه اصلی در ۶ اکتبر ۲۰۱۹. دریافت‌شده در ۱۰ اکتبر ۲۰۱۹.
  34. «غار قلایچی باعمیق‌ترین چاه ایران». غارنوردی ایران. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱۳ اوت ۲۰۱۵.
  35. «گزارش ششمین گردهمایی غارنوردان درغار قلایچی "عمیق‌ترین چاه ایران». انسان‌شناسی و فرهنگ. ۱۶ مرداد ١٣٨٩. بایگانی‌شده از اصلی در ۱۶ سپتامبر ۲۰۱۵. دریافت‌شده در ۱۳ اوت ۲۰۱۵.
  36. ۳۶٫۰ ۳۶٫۱ ۳۶٫۲ http://www.isna.ir/fa/news/94040804310/کشف-سنگ-ساخته-های-40-هزار-ساله-در-کرمانشاه
  37. حقیقت رفیع، عبدالرفیع (۱۳۷۶). فرهنگ تاریخی و جغرافیایی شهرستانهای ایران. کومش.
  38. ۳۸٫۰ ۳۸٫۱ ۳۸٫۲ ۳۸٫۳ ۳۸٫۴ ۳۸٫۵ ۳۸٫۶ ۳۸٫۷ ۳۸٫۸ "Kurds, Kurdistān." Encyclopaedia of Islam, Second Edition. volume 7. Reference. 1986 <http://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-2/kurds-kurdistan-COM_0544>
  39. Bois, Th. ; Minorsky, V. ; Bois, Th. ; Bois, Th. ; MacKenzie, D.N. ; Bois, Th. "Kurds, Kurdistan." Encyclopaedia of Islam. Edited by: P. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel and W.P. Heinrichs. Brill, 2009. Brill Online
  40. آیت محمدی. سیری در تاریخ سیاسی کرد. انتشارات پرسمان. ۱۳۸۲
  41. سعیدیان، عبدالحسین، سرزمین ومردم ایران،انتشارات علم وزندگی، تهران1377، شابک:7_7_90052_964
  42. دانشنامه دانش گستر، تهران مؤسسه علمی فرهنگی دانش گستر
  43. ایرج افشار سیستانی، تاریخ تمدن اقوام آریایی،انتشارات نگارستان، چاپ اول، زمستان1387
  44. طرح بررسی و سنجش شاخص‌های فرهنگ عمومی کشور (شاخص‌های غیرثبتی){گزارش}:استان ایلام/به سفارش شورای فرهنگ عمومی کشور؛ مدیر طرح و مسئول سیاست گذاریی:منصور واعظی؛ اجرا:شرکت پژوهشگران خبره پارس -شابک:۳–۴۰–۶۶۲۷–۶۰۰–۹۷۸ *وضعیت نشر:تهران-موسسه انتشارات کتاب نشر ۱۳۹۱ *وضعیت ظاهری:۲۹۶ ص:جدول (بخش رنگی)، نمودار (بخش رنگی)
  45. علیرضایی، کرم، بونگ‌های مادرانه، تهران: پازینه، ۱۳۸۶.
  46. «شهر الکترونیک ایلام». شهرداری ایلام. بایگانی‌شده از اصلی در ۹ اکتبر ۲۰۱۱. دریافت‌شده در ۲۸ مارس ۲۰۱۰.
  47. فرهنگ تطبیقی گویش کردی ایلامی با زبان ایرانی میانه (پهلوی اشکانی و پهلوی ساسانی) به انضمام تاریخ و زبان استان ایلام قبل از اسلام. علیرضا اسدی. ایلام: انتشارات جوهر حیات، ۱۳۹۱. ص۱۰۶.
  48. طرح بررسی و سنجش شاخص‌های فرهنگ عمومی کشور (شاخص‌های غیرثبتی){گزارش}:استان ایلام/به سفارش شورای فرهنگ عمومی کشور؛ مدیر طرح و مسئول سیاست گذاری:منصور واعظی؛ اجرا:شرکت پژوهشگران خبره پارس -شابک:۳–۴۰–۶۶۲۷–۶۰۰–۹۷۸ *وضعیت نشر:تهران-موسسه انتشارات کتاب نشر ۱۳۹۱ *وضعیت ظاهری:۲۹۶ ص:جدول (بخش رنگی)، نمودار (بخش رنگی)
  49. "کرمانشاه؛ پرجمعیت‌ترین شهر کردنشین ایران". خبرگزاری مهر. 23 March 2012.
  50. رضا علیجانی-تحلیلگر سیاسی (۲۵ مهر ۱۳۹۶). «ایران و کردهای عراق». بی‌بی‌سی فارسی.

منابع

  • منشأ کرد نوشته فردیناند هنر بیشلر
  • جغرافیای استرابون سرزمین‌های تحت کنترل هخامنشیان
  • فقه اللغه ایرانی_ای. ام. ارانسکی
  • الکورد فی المصادر القدیمیه_جرار درایور
  • کرد و کردستان نوشته محمد امین زکی بیگ
  • کرد و کردستان نوشته آیت الله مردوخ

Coordinates: 37°00′N 43°00′E / 37.000°N 43.000°E / 37.000; 43.000

Kurdistan
کوردستان
Kurdish-inhabited area by CIA (1992) box inset removed.jpg
Kurdish-inhabited areas (1992)[1][2]
Language Kurdish languages (Kurmanji, Laki, Sorani, and Southern Kurdish) and Zaza-Gorani languages
Also Turkish in Turkish Kurdistan, Persian in Iranian Kurdistan, and Arabic in Iraqi Kurdistan and Rojava
Location Upper Mesopotamia[3] and the Zagros Mountains,[4] – Eastern Turkey, northern Iraq, southwestern Iran, and northeastern Syria
Parts Turkish Kurdistan (Turkey)
Iraqi Kurdistan (Kurdistan Region) (Iraq)
Iranian Kurdistan (Iran)
Rojava (Syria)
States  Turkey
 Iraq
 Iran
 Syria
Largest cities Erbil (Hawler)
Diyarbakır (Amed)
Kermanshah (Kirmashan)

Kurdistan (/ˌkɜːrdɪˈstæn, ˈstɑːn/; Kurdish: کوردستان[ˌkʊɾdɪˈstɑːn] (About this soundlisten); lit. "region of Kurds")[5] or Greater Kurdistan is a roughly defined geo-cultural historical region wherein the Kurdish people form a prominent majority population[6] and Kurdish culture, languages, and national identity have historically been based.[7] Kurdistan roughly encompasses the northwestern Zagros and the eastern Taurus mountain ranges.[8] The territory corresponds to Kurdish irredentist claims.

Contemporary use of the term refers to the following areas: southeastern Turkey (Northern Kurdistan), northern Syria (Rojava or Western Kurdistan), northern Iraq (Southern Kurdistan), and northwestern Iran (Eastern Kurdistan).[9][10] Some Kurdish nationalist organizations seek to create an independent nation state consisting of some or all of these areas with a Kurdish majority, while others campaign for greater autonomy within the existing national boundaries.[11][12]

Iraqi Kurdistan first gained autonomous status in a 1970 agreement with the Iraqi government, and its status was re-confirmed as an autonomous entity within the federal Iraqi republic in 2005.[13] There is a province by the name Kurdistan in Iran; it is not self-ruled. Kurds fighting in the Syrian Civil War were able to take control of large sections of northern Syria as government forces, loyal to President Bashar al-Assad, withdrew to fight elsewhere. Having established their own government, they called for autonomy in a federal Syria after the war.[14]

History

Etymology

The exact origins of the name Kurd are unclear. The suffix -stan (Persian: ـستان‎, translit. stân) is Persian for region. Literal translation "Region of Kurds".

"Kurdistan" was also formerly spelled Curdistan.[15][16] One of the ancient names of Kurdistan is Corduene.[17][18]

Ancient history

Ancient Kurdistan as Kard-uchi, during Alexander the Great's Empire, 4th century BCE
19th-century map showing the location of the Kingdom of Corduene in 60 BCE

Various groups, among them the Guti, Hurrians, Mannai (Mannaeans), and Armenians, lived in this region in antiquity.[19] The original Mannaean homeland was situated east and south of the Lake Urmia, roughly centered around modern-day Mahabad.[20] The region came under Persian rule during the reign of Cyrus the Great and Darius I.

The Kingdom of Corduene, which emerged from the declining Seleucid Empire, was located to the south and south-east of Lake Van between Persia and Mesopotamia and ruled northern Mesopotamia and southeastern Anatolia from 189 BC to AD 384 as vassals of the vying Parthian and Roman empires. Corduene became a vassal state of the Roman Republic in 66 BC and remained allied with the Romans until AD 384. After 66 BC, it passed another 5 times between Rome and Persia. Corduene was situated to the east of Tigranocerta, that is, to the east and south of present-day Diyarbakır in south-eastern Turkey.

Some historians have correlated a connection between Corduene with the modern names of Kurds and Kurdistan;[18][21][22] T. A. Sinclair dismissed this identification as false,[23] while a common association is asserted in the Columbia Encyclopedia.[24]

Some of the ancient districts of Kurdistan and their corresponding modern names:[25]

  1. Corduene or Gordyene (Siirt, Bitlis and Şırnak)
  2. Sophene (Diyarbakır)
  3. Zabdicene or Bezabde (Gozarto d'Qardu or Jazirat Ibn or Cizre)
  4. Basenia (Bayazid)
  5. Moxoene (Muş)
  6. Nephercerta (Miyafarkin)
  7. Artemita (Van)

One of the earliest records of the phrase land of the Kurds is found in an Assyrian Christian document of late antiquity, describing the stories of Assyrian saints of the Middle East, such as Abdisho. When the Sasanian Marzban asked Mar Abdisho about his place of origin, he replied that according to his parents, they were originally from Hazza, a village in Assyria. However, they were later driven out of Hazza by pagans, and settled in Tamanon, which according to Abdisho was in the land of the Kurds. Tamanon lies just north of the modern Iraq-Turkey border, while Hazza is 12 km southwest of modern Erbil. In another passage in the same document, the region of the Khabur River is also identified as land of the Kurds.[26] According to Al-Muqaddasi and Yaqut al-Hamawi, Tamanon was located on the south-western or southern slopes of Mount Judi and south of Cizre.[27] Other geographical references to the Kurds in Syriac sources appear in Zuqnin chronicle, writings of Michael the Syrian and Bar hebraeus. They mention the mountains of Qardu, city of Qardu and country of Qardawaye.[28]

Post-classical history

Map of Jibal (mountains of northeastern Mesopotamia), highlighting "Summer and winter resorts of the Kurds", the Kurdish lands. Redrawn from Ibn Hawqal, 977 CE.
Map by Mahmud al-Kashgari (1074), showing Arḍ al-Akrād Arabic for land of Kurds located between Arḍ al-Šām (Syria), and Arḍ al-ʿIrāqayn (Iraq).

In the tenth and eleventh centuries, several Kurdish principalities emerged in the region: in the north the Shaddadids (951–1174) (in east Transcaucasia between the Kur and Araxes rivers) and the Rawadids (955–1221) (centered on Tabriz and which controlled all of Azerbaijan), in the east the Hasanwayhids (959–1015) (in Zagros between Shahrizor and Khuzistan) and the Annazids (990–1116) (centered in Hulwan) and in the west the Marwanids (990–1096) to the south of Diyarbakır and north of Jazira.[29][30]

Kurdistan in the Middle Ages was a collection of semi-independent and independent states called emirates. It was nominally under indirect political or religious influence of Khalifs or Shahs. A comprehensive history of these states and their relationship with their neighbors is given in the text of Sharafnama, written by Prince Sharaf al-Din Bitlisi in 1597.[31][32] The emirates included Baban, Soran, Badinan and Garmiyan in the south; Bakran, Bohtan (or Botan) and Badlis in the north, and Mukriyan and Ardalan in the east.

The earliest medieval attestation of the toponym Kurdistan is found in a 12th-century Armenian historical text by Matteos Urhayeci. He described a battle near Amid and Siverek in 1062 as to have taken place in Kurdistan.[33][34] The second record occurs in the prayer from the colophon of an Armenian manuscript of the Gospels, written in 1200.[35][36]

A later use of the term Kurdistan is found in Empire of Trebizond documents in 1336[37] and in Nuzhat-al-Qulub, written by Hamdollah Mostowfi in 1340.[38]

Modern history

British Government 1921 proposal for an autonomous region of Kurdistan.
1803 Cedid Atlas, showing Kurdistan in blue
Kurdish independent kingdoms and autonomous principalities circa 1835

According to Sharafkhan Bitlisi in his Sharafnama, the boundaries of the Kurdish land begin at the Strait of Hormuz in the Persian Gulf and stretch on an even line to the end of Malatya and Marash.[39] Evliya Çelebi, who traveled in Kurdistan between 1640 and 1655, mentioned different districts of Kurdistan including Erzurum, Van, Hakkari, Cizre, Imaddiya, Mosul, Shahrizor, Harir, Ardalan, Baghdad, Derne, Derteng, until Basra.[40]

In the 16th century, after prolonged wars, Kurdish-inhabited areas were split between the Safavid and Ottoman empires. A major division of Kurdistan occurred in the aftermath of the Battle of Chaldiran in 1514, and was formalized in the 1639 Treaty of Zuhab.[41] From then until the aftermath of World War I, Kurdish areas (including most of Mesopotamia, eastern Anatolia, and traditionally Kurdish northeastern Syria) were generally under Ottoman rule, apart from the century-long, intermittent Iranian occupation in the early modern to modern period, and the later reconquest and vast expansion by the Iranian military leader Nader Shah in the first half of the 18th century. After the collapse of the Ottoman Empire, the Allies contrived to split Kurdistan (as detailed in the ultimately unratified Treaty of Sèvres) among several countries, including Kurdistan, Armenia and others. However, the reconquest of these areas by the forces of Kemal Atatürk (and other pressing issues) caused the Allies to accept the renegotiated Treaty of Lausanne (1923) and the borders of the modern Republic of Turkey, leaving the Kurds without a self-ruled region. Other Kurdish areas were assigned to the new British and French mandated states of Iraq and Syria.

Kurdistan (shaded area) as suggested by the Treaty of Sèvres

At the San Francisco Peace Conference of 1945, the Kurdish delegation proposed consideration of territory claimed by the Kurds, which encompassed an area extending from the Mediterranean shores near Adana to the shores of the Persian Gulf near Bushehr, and included the Lur inhabited areas of southern Zagros.[42][43]

At the end of the First Gulf War, the Allies established a safe haven in northern Iraq. Amid the withdrawal of Iraqi forces from three northern provinces, Iraqi Kurdistan emerged in 1992 as an autonomous entity inside Iraq with its own local government and parliament.

A 2010 US report, written before the instability in Syria and Iraq that exists as of 2014, attested that "Kurdistan may exist by 2030".[44] The weakening of the Iraqi state following the 2014 Northern Iraq offensive by the Islamic State of Iraq and the Levant has also presented an opportunity for independence for Iraqi Kurdistan,[45] augmented by Turkey's move towards acceptance of such a state although it opposes moves toward Kurdish autonomy in Turkey and Syria.[46]

Northern Kurdistan

The incorporation into Turkey of the Kurdish-inhabited regions of eastern Anatolia was opposed by many Kurds, and has resulted in a long-running separatist conflict in which thousands of lives have been lost. The region saw several major Kurdish rebellions, including the Koçgiri rebellion of 1920 under the Ottomans, then successive insurrections under the Turkish state, including the 1924 Sheikh Said rebellion, the Republic of Ararat in 1927, and the 1937 Dersim rebellion. All were forcefully put down by the authorities. The region was declared a closed military area from which foreigners were banned between 1925 and 1965.[47][48][49]

In an attempt to deny their existence, the Turkish government categorized Kurds as "Mountain Turks" until 1991;[50][51][52] The words "Kurds", "Kurdistan", or "Kurdish" were officially banned by the Turkish government.[53] Following the military coup of 1980, the Kurdish language was officially prohibited in public and private life.[54] Many people who spoke, published, or sang in Kurdish were arrested and imprisoned.[55] Throughout the 1990s and early 2000s, political parties that represented Kurdish interests were banned.[53]

In 1983, the Kurdish provinces were placed under martial law in response to the activities of the militant separatist organization the Kurdistan Workers' Party (PKK).[56][57] A guerrilla war took place through the 1980s and 1990s in which much of the countryside was evacuated, thousands of Kurdish-populated villages were destroyed by the government, and numerous summary executions were carried out by both sides.[58] Many villages were set on fire.[59][60] Food embargoes were placed on Kurdish villages and towns.[61][62] More than 20,000 Kurds were killed in the violence and hundreds of thousands more were forced to leave their homes.[63]

Turkey has historically feared that a Kurdish state in Northern Iraq would encourage and support Kurdish separatists in the adjacent Turkish provinces, and have therefore historically strongly opposed Kurdish independence in Iraq. However, following the chaos in Iraq after the US invasion, Turkey has increasingly worked with the autonomous Kurdistan Regional Government.[64]

Syrian Civil War

Military situation on August 27, 2019:
  Controlled by Syrian Kurds
  Controlled by Iraqi Kurds
  Controlled by the Islamic State in Iraq and Syria (ISIL, ISIS, IS)

The successful 2014 Northern Iraq offensive by the Islamic State of Iraq and the Levant, with the resultant weakening of the ability of the Iraqi state to project power, also presented a "golden opportunity" for the Kurds to increase their independence and possibly declare an independent Kurdish state.[45] The Islamic State in Iraq and the Levant, who took more than 80 Turkish persons captive in Mosul during their offensive, is an enemy of Turkey, making Kurdistan useful for Turkey as a buffer state. On 28 June 2014 Hüseyin Çelik, a spokesman for the ruling AK party, made comments to the Financial Times indicating Turkey's readiness to accept an independent Kurdistan in northern Iraq.[46] Various sources have reported that Al-Nusra has issued a fatwā calling for Kurdish women and children in Syria to be killed,[65] and the fighting in Syria has led tens of thousands of refugees to flee to Iraq's Kurdistan region.[66][67][68] As of 2015, Turkey is actively supporting the Al-Nusra,[69] but as of January 2017, Turkey's foreign ministry has said that Al-Nusra is a terrorist group and has acted accordingly.[70]

People

The Kurds are a people of Indo-European origin. They speak an Iranian language known as Kurdish, and comprise the majority of the population of the region – however, included therein are Arab, Armenian, Assyrian,[71] Azerbaijani, Jewish, Ossetian, Persian, and Turkish communities. Most inhabitants are Muslim, but adherents to other religions are present as well – including Yarsanism, Yazidis, Alevis, Christians,[72] and in the past, Jews, most of whom emigrated to Israel.[73]

Geography

Historic map from 1721 showing borders of Curdistan provinces in Persia

According to the Encyclopædia Britannica, Kurdistan covers about 190,000 km² (or 73,000 square miles), and its chief towns are Diyarbakır (Amed), Bitlis (Bedlîs) and Van (Wan) in Turkey, Erbil (Hewlêr) and Slemani in Iraq, and Kermanshah (Kirmanşan), Sanandaj (Sine), Ilam and Mahabad (Mehabad) in Iran.[74] According to the Encyclopaedia of Islam, Kurdistan covers around 190,000 km² (73,000 sq. mi.) in Turkey, 125,000 km² (48,000 sq. mi.) in Iran, 65,000 km² (25,000 sq. mi.) in Iraq, and 12,000 km² (5,000 sq. mi.) in Syria, with a total area of approximately 392,000 km² (151,000 sq. mi.).[75]

Iraqi Kurdistan is divided into six governorates, three of which (and parts of others) are under the control of the Kurdistan Regional Government. Iranian Kurdistan encompasses Kurdistan Province and the greater parts of West Azerbaijan, Kermanshah, and Īlām provinces. Syrian Kurdistan (Kurdish: Rojavayê Kurdistanê) is located primarily in northern Syria, and covers the province of Al Hasakah and northern Raqqa Governorate, northern Aleppo Governorate and also Jabal al-Akrad (Mountain of the Kurds) region. The major cities in this region are Qamishli (Kurdish: Qamişlo) and Al Hasakah (Kurdish: Hasakah).

Turkish Kurdistan encompasses a large area of Eastern Anatolia Region and southeastern Anatolia of Turkey and it is home to an estimated 6 to 8 million Kurds.[76] There are another 9 to 12 million Turkish citizens of Kurdish descent in predominantly Turkish regions of Turkey as the majority of Turkish Kurds no longer live in Southeastern Anatolia.

Subdivisions (Upper and Lower Kurdistan)

In A Dictionary of Scripture Geography (published 1846), John Miles describes Upper and Lower Kurdistan as following:

The States outlined in red are two Kurdish States named Hakkiari and Mosul in this 1902 map. They are referred to as Upper Kurdistan and Lower Kurdistan respectively.

Modern Curdistan is of much greater extent than the ancient Assyria, and is composed of two parts the Upper and Lower. In the former is the province of Ardelan, the ancient Arropachatis, now nominally a part of Irak Ajami, and belonging to the north west division called Al Jobal. It contains five others namely, Betlis, the ancient Carduchia, lying to the south and south west of the lake Van. East and south east of Betlis is the principality of Julamerick, south west of it is the principality of Amadia. the fourth is Jeezera ul Omar, a city on an island in the Tigris, and corresponding to the ancient Bezabde. the fifth and largest is Kara Djiolan, with a capital of the same name. The pashalics of Kirkook and Solimania also comprise part of Upper Curdistan. Lower Curdistan comprises all the level tract to the east of the Tigris, and the minor ranges immediately bounding the plains and reaching thence to the foot of the great range, which may justly be denominated the Alps of western Asia.[77]

The northern, northwestern and northeastern parts of Kurdistan are referred to as upper Kurdistan, and includes the areas from west of Amed to Lake Urmia.

The lowlands of southern Kurdistan are called lower Kurdistan. The main cities in this area are Kirkuk and Arbil.

Climate

Much of the region is typified by a continental climate – hot in the summer, cold in the winter. Despite this, much of the region is fertile and has historically exported grain and livestock. Precipitation varies between 200 and 400 mm a year in the plains, and between 700 and 3,000 mm a year on the high plateau between mountain chains.[75] The mountainous zone along the borders with Iran and Turkey experiences dry summers, rainy and sometimes snowy winters, and damp springs, while to the south the climate progressively transitions toward semi-arid and desert zones.

Flora and fauna

Kurdistan is one of the most mountainous regions in the world with a cold climate receiving annual precipitation adequate to sustain temperate forests and shrubs. Mountain chains harbor pastures and forested valleys, totaling approximately 16 million hectares (160,000 km²), including firs and countryside is mostly oaks, conifers, platanus, willow, poplar and, to the west of Kurdistan, olive trees.[75]

The region north of the mountainous region on the border with Iran and Turkey features meadow grasses and such wild trees as, Abies cilicica, Fagus sylvatica, Quercus calliprinos, Quercus brantii, Quercus infectoria, Quercus ithaburensis, Quercus macranthera, Cupressus sempervirens, Platanus orientalis, Pinus brutia, Juniperus foetidissima, Juniperus excelsa, Juniperus oxycedrus, Prunus cerasus, Salix alba, Fraxinus excelsior, Paliurus spina-christi, Olea europaea, Ficus carica, Populus euphratica, Populus nigra, Crataegus monogyna, Crataegus azarolus, cherry plum, rose hips, Cercis siliquastrum, pistachio trees, pear and Sorbus graeca. The desert in the south is mostly steppe and would feature xeric plants such as palm trees, tamarix, date palm, fraxinus, poa, white wormwood and chenopodiaceae.[78][77] The steppe and desert in the south, by contrast, have such species as palm trees and date palm.

Animals found in the region include the Syrian brown bear, wild boar, gray wolf, the golden jackal, Indian crested porcupine, the red fox, goitered gazelle, Eurasian otter, striped hyena, Persian fallow deer, long-eared hedgehog, onager, mangar and the Euphrates softshell turtle.[79] Birds include, the hooded crow, common starling, Eurasian magpie, European robin, water pipit, spotted flycatcher, namaqua dove, saker falcon, griffon vulture, little crake and collared pratincole, among others.[80]

Mountains

Mountains are important geographical and symbolic features of Kurdish life, as evidenced by the saying "Kurds have no friends but the mountains."[81] Mountains are regarded as sacred by the Kurds.[82] Included in the region are Mount Judi and Ararat (both prominent in Kurdish folklore), Zagros, Qandil, Shingal, Mount Abdulaziz, Kurd Mountains, Jabal al-Akrad, Shaho, Gabar, Hamrin, and Nisir.

Water resources

Kurdistan is a region relatively rich in water, especially for countries in the Middle East region. Large part of water to the neighbor countries come from it. It means that political stability and peace in the region are important to the water supply of the region and preventing wars[83][84]. Many think that for conserving the water "returning to traditional water-conserving cultivation techniques" will be needed, as well as "communal economy"[85]

Rivers

The plateaus and mountains of Kurdistan, which are characterized by heavy rain and snow fall, act as a water reservoir for the Near and Middle East, forming the source of the Tigris and Euphrates rivers, as well as other numerous smaller rivers, such as the Little Khabur, Khabur, Tharthar, Ceyhan, Araxes, Kura, Sefidrud, Karkha, and Hezil. Among rivers of historical importance to Kurds are the Murat (Arasān) and Buhtān rivers in Turkey; the Peshkhābur, the Little Zab, the Great Zab, and the Diyala in Iraq; and the Jaghatu (Zarrinarud), the Tātā'u (Siminarud), the Zohāb (Zahāb), and the Gāmāsiyāb in Iran.

These rivers, which flow from heights of three to four thousand meters above sea level, are significant both as water sources and for the production of energy. Iraq and Syria dammed many of these rivers and their tributaries, and Turkey has an extensive dam system under construction as part of the GAP (Southeast Anatolia Project); though incomplete, the GAP already supplies a significant proportion of Turkey's electrical energy needs. Due to the extraordinary archaeological richness of the region, almost any dam impacts historic sites.[86]

Lakes

Kurdistan extends to Lake Urmia in Iran on the east. The region includes Lake Van, the largest body of water in Turkey; the only lake in the Middle East with a larger surface is Lake Urmia – though not nearly as deep as Lake Van, which has a much larger volume. Urmia, Van, as well as Zarivar Lake west of Marivan, and Lake Dukan near the city of Sulaymaniyah, are frequented by tourists.[86]

Petroleum and mineral resources

KRG-controlled parts of Iraqi Kurdistan are estimated to contain around 45 billion barrels (7.2×10^9 m3) of oil, making it the sixth largest reserve in the world. Extraction of these reserves began in 2007.

Al-Hasakah province, also known as Jazira region, has geopolitical importance of oil and is suitable for agricultural lands.

In November 2011, Exxon challenged the Iraqi central government's authority with the signing of oil and gas contracts for exploration rights to six parcels of land in Kurdistan, including one contract in the disputed territories, just east of the Kirkuk mega-field.[87] This act caused Baghdad to threaten to revoke Exxon's contract in its southern fields, most notably the West-Qurna Phase 1 project.[88] Exxon responded by announcing its intention to leave the West-Qurna project.[89]

As of July 2007, the Kurdish government solicited foreign companies to invest in 40 new oil sites, with the hope of increasing regional oil production over the following five years by a factor of five, to about 1 million barrels per day (160,000 m3/d).[90] Gas and associated gas reserves are in excess of 2,800 km3 (100×10^12 cu ft). Notable companies active in Kurdistan include ExxonMobil, Total, Chevron, Talisman Energy, Genel Energy, Hunt Oil, Gulf Keystone Petroleum, and Marathon Oil.[91]

Other mineral resources that exist in significant quantities in the region include coal, copper, gold, iron, limestone (which is used to produce cement), marble, and zinc. The world's largest deposit of rock sulfur is located just southwest of Erbil (Hewlêr).[92]

In July 2012, Turkey and the Kurdistan Regional Government signed an agreement by which Turkey will supply the KRG with refined petroleum products in exchange for crude oil. Crude deliveries are expected to occur on a regular basis.[93]

See also

References

  1. ^ "Kurdish lands". Retrieved 6 November 2019.
  2. ^ "The Kurdish lands". Library of Congress, Washington, D.C. 20540 USA. Retrieved 6 November 2019.
  3. ^ Hakan Özoğlu (2004). Kurdish Notables and the Ottoman State: Evolving Identities, Competing Loyalties, and Shifting Boundaries. p. 121.
  4. ^ Historical Dictionary of the Kurds. Michael M. Gunter. 310.
  5. ^ "Kurdistan". Encyclopædia Britannica Online. Retrieved 29 July 2010.
  6. ^ Zaken, Mordechai (2007). Jewish Subjects and Their Tribal Chieftains in Kurdistan: A Study in Survival. Leiden, The Netherlands: BRILL. pp. 1–2. ISBN 9789004161900. Kurdistan was never a sovereign state, though the area with an ethnic and linguistic majority of Kurdish population is defined as Kurdistan.
  7. ^ M. T. O'Shea, Trapped between the map and reality: geography and perceptions of Kurdistan, 258 pp., Routledge, 2004. (see p.77)
  8. ^ Kurdistan[permanent dead link], Britannica Concise.
  9. ^ Kurdish Awakening: Nation Building in a Fragmented Homeland, (2014), by Ofra Bengio, University of Texas Press
  10. ^ "The Columbia Encyclopedia, Sixth Edition, 2005". bartleby.com.
  11. ^ "The Kurdish Conflict: Aspirations for Statehood within the Spirals of International Relations in the 21st Century". Kurdishaspect.com. Archived from the original on 5 June 2011. Retrieved 13 May 2011.
  12. ^ Hamit Bozarslan “The Kurdish Question: Can it be solved within Europe?”, page 84 “The years of silence and of renewal” in Olivier Roy, ed. Turkey Today: A European Country?.
  13. ^ Iraqi Constitution, Article 113.
  14. ^ "Kurds seek autonomy in democratic Syria". BBC. 16 August 2012.
  15. ^ The Edinburgh encyclopaedia, conducted by D. Brewster—Page 511, Original from Oxford University—published 1830
  16. ^ An Account of the State of Roman-Catholick Religion, Sir Richard Steele, Published 1715
  17. ^ N. Maxoudian, "Early Armenia as an Empire: The Career of Tigranes III, 95–55 BC", Journal of the Royal Central Asian Society, Vol. 39, Issue 2, April 1952, pp. 156–163.
  18. ^ a b A.D. Lee, The Role of Hostages in Roman Diplomacy with Sasanian Persia, Historia: Zeitschrift für Alte Geschichte, Vol. 40, No. 3 (1991), pp. 366–374 (see p.371)
  19. ^ [1] Archived 1 May 2008 at the Wayback Machine
  20. ^ "Mahabad". Britannica Online Encyclopedia. Retrieved 13 May 2011.
  21. ^ Rawlinson, George, The Seven Great Monarchies Of The Ancient Eastern World, Vol 7, 1871. (copy at Project Gutenberg)
  22. ^ Revue des études arméniennes, vol.21, 1988–1989, p.281, by Société des études armeniennes, Fundação Calouste Gulbenkian, Published by Imprimerie nationale, P. Geuthner, 1989.
  23. ^ T. A. Sinclair, "Eastern Turkey, an Architectural and Archaeological Survey", 1989, volume 3, page 360.
  24. ^ Kurds, The Columbia Encyclopedia, Sixth Edition, 2001.
  25. ^ J. Bell, A System of Geography. Popular and Scientific (A Physical, Political, and Statistical Account of the World and Its Various Divisions), pp.133–4, Vol. IV, Fullarton & Co., Glasgow, 1832.
  26. ^ J. T. Walker, The Legend of Mar Qardagh: Narrative and Christian Heroism in Late Antique Iraq (368 pages), University of California Press, ISBN 0-520-24578-4, 2006, pp. 26, 52, 108.
  27. ^ T. A. Sinclair, "Eastern Turkey, an Architectural and Archaeological Survey", Vol. 3, Pindar Press, ISBN 978-1-904597-76-6, 1989, page 337.
  28. ^ Mouawad, R. J. (1992). "The Kurds and Their Christian Neighbors: The Case of Orthodox Syriacs". Parole de l'Orient. XVII: 127–141.
  29. ^ Maria T. O'Shea, Trapped between the map and reality: geography and perceptions of Kurdistan , 258 pp., Routledge, 2004. (see p.68)
  30. ^ I. Gershevitch, The Cambridge history of Iran: The Saljuq and Mongol periods, Vol.5, 762 pp., Cambridge University Press, 1968. (see p.237 for "Rawwadids")
  31. ^ "Sharafnama: History of the Kurdish Nation". Mazdapublishers.com. Retrieved 10 December 2017.
  32. ^ For a list of these entities see Kurdistan and its native Provincial subdivisions Archived 18 November 2005 at the Wayback Machine
  33. ^ Matt'eos Urhayec'i, (in Armenian)Ժամանակագրություն (Chronicle), ed. by M. Melik-Adamyan et al., Erevan, 1991. (p.156)
  34. ^ G. Asatrian, Prolegomena to the Study of the Kurds, Iran and the Caucasus, Vol.13, pp.1–58, 2009. (see p.19)
  35. ^ A.S. Mat'evosyan, Colophons of the Armenian Manuscripts, Erevan, 1988. (p.307)
  36. ^ G. Asatrian, Prolegomena to the Study of the Kurds, Iran and the Caucasus, Vol.13, pp.1–58, 2009. (p.20)
  37. ^ Zehiroglu, Ahmet M. ; "Trabzon Imparatorlugu" 2016 (ISBN 978-605-4567-52-2) ; p.169
  38. ^ G. Asatrian, Prolegomena to the Study of the Kurds, Iran and the Caucasus, Vol.13, pp.1–58, 2009. (see p.20)
  39. ^ Özoğlu, Hakan (2004). Kurdish Notables and the Ottoman State. State University of New York Press. pp. 27–28. ISBN 978-0-7914-5993-5.
  40. ^ Özoğlu, Hakan (2004). Kurdish Notables and the Ottoman State. State University of New York Press. p. 34. ISBN 978-0-7914-5993-5.
  41. ^ C. Dahlman, "The Political Geography of Kurdistan", Eurasian Geography and Economics, Vol.43, No.4, pp.271–299, 2002.
  42. ^ C. Dahlman, The Political Geography of Kurdistan, Eurasian Geography and Economics, Vol.43, No.4, p. 274.
  43. ^ "The map presented by the Kurdish League Delegation, March 1945". Akakurdistan.com. Retrieved 13 May 2011.
  44. ^ "Turkey may be divided, a Kurdish state could become a reality by 2030: U.S. Intelligence report". ekurd.net.
  45. ^ a b "The Rise of ISIS, a Golden Opportunity for Iraq's Kurds". aucegypt.edu. 27 June 2014.
  46. ^ a b "Turkey Ready To Accept Kurdish State in Northern Iraq". International Business Times UK. 28 June 2014.
  47. ^ M.M. Gunter, The Kurds and the future of Turkey, 184 pp., Palgrave Macmillan, 1997. (see p.6)
  48. ^ G. Chaliand, A people without a country: the Kurds and Kurdistan, 259 pp., Interlink Books, 1993. (see p.250)
  49. ^ Joost Jongerden,The settlement issue in Turkey and the Kurds: an analysis of spatial policies, modernity and war, 354 pp., BRILL Publishers, 2007. (see p.37)
  50. ^ "Turkey - Linguistic and Ethnic Groups".
  51. ^ Bartkus, Viva Ona, The Dynamic of Secession, (Cambridge University Press, 1999), 90–91.
  52. ^ Çelik, Yasemin (1999). Contemporary Turkish foreign policy (1. publ. ed.). Westport, Conn.: Praeger. p. 3. ISBN 978-0-275-96590-7.
  53. ^ a b Baser, Bahar (2015). Diasporas and Homeland Conflicts: A Comparative Perspective. Ashgate Publishing. p. 63. ISBN 978-1-4724-2562-1.
  54. ^ Toumani, Meline. Minority Rules, New York Times, 17 February 2008
  55. ^ Aslan, Senem (2014). Nation Building in Turkey and Morocco. Cambridge University Press. p. 134. ISBN 978-1-107-05460-8.
  56. ^ Kurd, The Hutchinson Unabridged Encyclopedia including Atlas, 2005
  57. ^ "[2], NY Times, 28 September 2007
  58. ^ Martin van Bruinessen, "Kurdistan." The Oxford Companion to the Politics of the World, 2nd edition. Joel Krieger, ed. Oxford University Press, 2001.
  59. ^ Ibrahim, Ferhad (2000). The Kurdisch conflict in Turkey : obstacles and chances for peace and democracy. Münster : New York, N.Y.: Lit ; St. Martin's press. p. 182. ISBN 978-3-8258-4744-9.
  60. ^ Gunes, Cengiz (2013). The Kurdish National Movement in Turkey: From Protest to Resistance. Routledge. p. 130. ISBN 978-1-136-58798-6.
  61. ^ Olson, Robert (1996). The Kurdish nationalist movement in the 1990s : its impact on Turkey and the Middle East. Lexington, Ky.: University Press of Kentucky. p. 16. ISBN 978-0-8131-0896-4.
  62. ^ Shaker, Nadeen. "After Being Banned for Almost a Century, Turkey's Kurds Are Clamoring to Learn Their Own Language". Muftah.
  63. ^ "Kurdish rebels kill Turkey troops", BBC News, 8 May 2007
  64. ^ "Bloomberg Business". Bloomberg.com.
  65. ^ See * David Phillips (World Post column) "President Masoud Barzani of Iraqi Kurdistan has pledged protection for Syrian Kurds from al-Nusra, a terrorist organization, which issued a fatwa calling for the killing of Kurdish women and children"
    • David Phillips (World Post column) "Al-Nusra Front, Syria's Al-Qaeda affiliate, issued a fatwa condoning the killing of Kurdish women and children"
    • ITNsource.com "A fatwa (edict) has been issued permitting the shedding of the blood of the Kurds and they called from the mosque loudspeakers that the shedding of the Kurdish blood is halal"
  66. ^ "Some 30,000 Syrians flee to Iraq's Kurdistan region, more expected". UNHCR. 20 August 2013.
  67. ^ Martin Chulov (19 August 2013). "Syrian Kurds continue to flee to Iraq in their thousands". The Guardian.
  68. ^ "Syrian Kurds Flee To Iraq By The Thousands". Radio Free Europe/Radio Liberty. 20 August 2013.
  69. ^ Kim Sengupta (12 May 2015). "Turkey and Saudi Arabia alarm the West by backing Islamist extremists the Americans had bombed in Syria". The Independent.
  70. ^ Reuters Staff (26 January 2017). "Turkey sees Nusra Front as terrorist group, acts accordingly: source". Reuters. Retrieved 26 September 2017.
  71. ^ "Basic Information". Czech-Kurdish Chamber of Commerce. Retrieved 14 December 2017.
  72. ^ Mehrdad R. Izady, The Kurds: A Concise Handbook, 1992, Taylor & Francis, Washington, D.C., "Archived copy". Archived from the original on 13 July 2011. Retrieved 14 April 2010.CS1 maint: archived copy as title (link)
  73. ^ "Photos of Kurdish Jews in Israel". Saradistribution.com. Retrieved 13 May 2011.
  74. ^ Kurdistan, Encyclopædia Britannica
  75. ^ a b c Encyclopaedia of Islam[page needed]
  76. ^ Myrie, Clive (26 October 2007). "Middle East | Kurds show coded support for PKK". BBC News. Retrieved 13 May 2011.
  77. ^ a b A Dictionary of Scripture Geography, p 57, by John Miles, 486 pages, Published 1846, Original from Harvard University
  78. ^ Village on the Euphrates: From Foraging to Farming at Abu Hureyra, by A.M.T Moore, G.C. Hillman and A.J Legge, Published 2000, Oxford University Press
  79. ^ Al-Sheikhly, O.F.; and Nader, I.A. (2013). The Status of the Iraq Smooth-coated Otter Lutrogale perspicillata maxwelli Hayman 1956 and Eurasian Otter Lutra lutra Linnaeus 1758 in Iraq. IUCN Otter Spec. Group Bull. 30(1).
  80. ^ "Iraq's Marshes Show Progress toward Recovery". Wildlife Extra. Archived from the original on 9 May 2010. Retrieved 7 August 2010.
  81. ^ John Bulloch and Harvey Morris, No Friends but the Mountains: The Tragic History of the Kurds, ISBN 0-19-508075-0
  82. ^ "Iraqi Kurds: "No Friend but the Mountains"". The Huffington Post. 7 October 2013.
  83. ^ King, Marcus. "A Watershed Moment for Iraqi Kurdistan: Subnational Hydropolitics and Regional Stability". Environmental Change and Security Program Woodrow Wilson International Center for Scholars. Retrieved 24 May 2019.
  84. ^ Whitcomb, Alexander; Aziz, Rekar (17 May 2014). "Despite Abundant Water, Kurdistan Prone to Future Shortages". Rudaw. Retrieved 24 May 2019.
  85. ^ Keller, Sean (6 February 2018). "Agriculture and Autonomy in the Middle East". Local Futures - Economics of Happiness. International Society for Ecology and Culture. Retrieved 24 May 2019.
  86. ^ a b "Economy: Water". The Encyclopædia of Kurdistan. Retrieved 14 December 2017.
  87. ^ "westernzagros.com" (PDF). Archived from the original (PDF) on 9 November 2013.
  88. ^ "Exxon's Kurdistan". Zawya. 4 March 2012. Archived from the original on 17 April 2012. Retrieved 31 December 2012.
  89. ^ "Iraq says expects Exxon to finish West Qurna Sale by December". Reuters. Retrieved 31 December 2012.
  90. ^ "Iraqi Kurds open 40 new oil sites to foreign investors". Iraq Updates. 9 July 2007. Retrieved 13 May 2011.
  91. ^ "Kurdistan Oil and Gas Activity Map" (PDF). Western Zagros. Archived from the original (PDF) on 9 November 2013. Retrieved 31 December 2012.
  92. ^ Official statements on the oil and gas sector in the Kurdistan region Archived 12 October 2007 at the Wayback Machine, Kurdistan Development Corporation.
  93. ^ "First Shipment of Kurdistan Crude Arrives in Turkey". BrightWire. Archived from the original on 18 January 2013.

Further reading

  • Besikci, Ismail. Selected Writings [about] Kurdistan and Turkish Colonialism. London: Published jointly by Kurdistan Solidarity Committee and Kurdistan Information Centre, 1991. 44 p. Without ISBN
  • King, Diane E. Kurdistan on the Global Stage: Kinship, Land, and Community in Iraq (Rutgers University Press; 2014) 267 pages; Scholarly study of traditional social networks, such as patron-client relations, as well as technologically mediated communication, in a study of gender, kinship, and social life in Iraqi Kurdistan.
  • Öcalan, Abdullah, Interviews and Speeches [about the Kurdish cause]. London: Published jointly by Kurdistan Solidarity Committee and Kurdistan Information Centre, 1991. 46 p. Without ISBN
  • Reed, Fred A. Anatolia Junction: a Journey into Hidden Turkey. Burnaby, B.C.: Talonbooks [sic], 1999. 320 p., ill. with b&w photos. N.B.: Includes a significant coverage of the Turkish sector of historic Kurdistan, the Kurds, and their resistance movement. ISBN 0-88922-426-9

External links

  • Media related to Kurdistan at Wikimedia Commons