کجوار

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
کجوار
کشور  ایران
استان آذربایجان شرقی
شهرستان تبریز
بخش مرکزی
مردم
جمعیت ۶٬۰۰۰ نفر
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا ۱۳۳۰ متر
اطلاعات شهری
پیش‌شماره تلفنی ۰۴۱


کوجوار یکی از روستاهای تاریخی شهر تبریز است. این روستا در جنوب غرب شهر (جنب پالایشگاه و پتروشیمی) واقع شده و جزء محدودهٔ شهرداری منطقهٔ ۷ از مناطق شهرداری تبریز محسوب می‌شود. در ۲ بهمن ۱۳۸۵ خورشیدی، با مجوز کمیسیون نام‌گذاری معابر و اماکن عمومی شهر تبریز، نام این روستا به‌دلیل حفظ نام‌های تاریخی، به صورت رسمی و قانونی از کجاباد به کجوار بازگردانده شد.[۱] برطبق قانون تقسیمات کشوری ایران، این روستا قبلاً یکی از روستاهای دهستان سرد صحرا بخش مرکزی شهرستان تبریز محسوب می‌شده که اکنون در حاله از ابهام قرار دارد و اختلافاتی بین پیوستن به شهر تبریز و روستای مستقل بودن قرار دارد. تقسیمات کشوری در این مورد نظری دال بر روستا بودن دارد اما عده ای بخاطر منافع خود سعی بر این دارند که این محله را به شهر تبریز پیوند دهند.

تاریخچه[ویرایش]

نام «کوجوار» از دو جزء «کوجو» و «وار» تشکیل شده است. در زبان مردم قدیم منطقه، «کوجو» و «کوجی» نوعی پارچه پشمی بسیار جالب خوش بافت (شبیه جاجیم) با رنگهای متنوع اصیل طبیعی پشمی بود که به عنوان بالاپوش، روانداز، بارانی، پالتو، بورغه، چوخا و … استفاده می‌شد و همچنین اسباب و آلتی را هم می‌گفتند که در بافندگی، تارها را پس و پیش می‌کند.[۲] «وار» هم به معنای بودن و موجود بودن، تولید و به عمل آوردن است. پس «کوجوار» به معنای بسیار جالب جایگاهی است که در آن بهترین نوع پارچه پشمی مورد نیاز کشاورزان و دامداران و کاروانیان تولید و به بازار مصرف عرضه می‌شد.[۳][۴] نام‌های دیگری که برای کوجوار نوشته شده‌اند، عبارتند از کجاباد (Kojabad)، کجوار (Kojovar)، کجاآباد (Kojāābād)، کج‌آباد (Koj āābād) و گوجوار (Gujuvar). واژه گوجووار به دوران هیتی‌ها برمیگردد که «گوو» را خدای بزرگ خود می‌دانستند. «گوو» در اصل به معنی آسمان ونیرو و زندگی وجنب وجوش است برخی از مردم منطقه به این محله گوجووار میگویندکه از این نام گرفته شده است

جمعیت[ویرایش]

تغییرات جمعیت کوجوار بین سال‌های ۱۳۴۵ تا ۱۳۹۰ خورشیدی.

براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۰ خورشیدی، جمعیت کوجوار بالغ بر ۵٬۹۶۵ نفر بوده که از این تعداد ۳٬۱۶۳ نفر مرد و ۲٬۸۰۲ نفر زن بوده‌اند. همچنین برپایهٔ همین آمار، شمار خانوارهای ساکن در این محله بالغ بر ۱٬۷۴۴ خانوار بوده‌است.[۵]

اقتصاد[ویرایش]

اکثر ساکنان کوجوار در کارگاه‌های صنعتی مشغول تولید لوازم خانگی و صنعتی (اجاق گاز، بخاری گازی، کولر آبی، یخچال فریزر و کابینت فلزی) هستند. تعداد این کارگاه‌ها بالغ بر ۳۰۰ واحد می‌باشد. در گذشته، این محله باغ‌ها و مزارع فراوانی را در خود جای داده بود که منبع درآمد ساکنان محسوب می‌شد؛ ولی امروزه به‌جهت مستقرشدن کارخانه‌های تولیدی و صنعتی شهر تبریز در این منطقه (همانند پالایشگاه و پتروشیمی تبریز) و آلودگی ناشی از آن، اکثر این باغ‌ها و مزارع کشاورزی از بین رفته‌اند.[۶][۷][۸][۹][۱۰][۱۱] همچنین، آجر کوجوار که در کارخانه‌های آجرپزی اطراف این محله تولید می‌شود، یکی از مهم‌ترین کالاهای صادراتی منطقه به‌شمار می‌رود.[۱۲] گندم و کلزا نیز از مهم‌ترین محصولات کشاورزی این منطقه محسوب می‌شوند.

کارخانه‌های آجرسازی در کوجوار.

محلات کوجوار[ویرایش]

«کند ایچی» نام مرکزی‌ترین محله کوجوار است. این محله از لحاظ کالبدی، اقتصادی و اجتماعی مرکز کوجوار محسوب می‌شود. به لحاظ تاریخی، عموماً محلات و کوچه‌های اصلی کوجوار به نام مقصدی نامگذاری شده‌اند که آن جاده بدان مقصد منتهی می‌شد. به عنوان مثال، جاده منتهی به سردرود و باغ معروف و مایان به نام «سردری یولی»، «باغ معروف یولی» و «مایان کوچه سی» نام نهاده شده‌اند. همچنین «شوش یولی» نام جاده ای است که در قدیم کوجوار را به تبریز وصل می‌کرد که با آمدن پالایشگاه تبریز این مسیر نیز قطع گردید. از دیگر محلات کوجوار می‌توان به «ناخیر یولی»، «خرمنگاه کوچه سی»، «شاهسون کوچه سی»، «مدرسه کوچه سی»، «مخابرات کوچه سی»، «گؤز دربندی» و «ماللا دربندی» اشاره کرهد. ماللا دربندی قدیمی‌ترین محله کجوار هست که نام دارانی همچون حاج آخوند در آن محل زندگی می‌کردند و سر منشأ هیت‌های عذاداری از این محل بوده است. در سال‌های اخیر، با آمدن مهاجرانی از بیرون کوجوار، محله ای به نام «قره داغلی لار محله سی» نیز در جنوب غرب کوجوار شکل گرفته است.

شوش یولی از محلات بزرگ کوجوار

مسجد محمدحنفیه و مذهب کیسانیه[ویرایش]

مسجد محمد حنفیه واقع در شمال کوجوار یکی از اماکن تاریخی و مذهبی این منطقه می‌باشد. قبل از نهضت قیزیل باشها مردمان منطقه کیسانی مذهب بودند؛ که این بنا متعلق به این مذهب می‌باشد.[۱۳][۱۴][۱۵] بنای قبلی این مسجد از خشت خام، چوب و کاه‌گل بوده است، اما بنای جدید آن که از سال ۱۳۵۶ به بعد توسعه یافته و بازسازی شده، از آجر، آهن و سیمان است. بنا به گفته اهالی، قبلاً یک قبر در محل مسجد وجود داشته، اما در بازسازی بنا از بین رفته است. سنگ قرمز رنگی به شکل قوچ نیز در مسجد وجود داشته که در حدود ۲۰ سال پیش به سرقت رفته است. سنگ دیگری نیز حاوی قدمگاه یکی از معصومین (ع) در مسجد وجود داشته که از سرنوشت آن اطلاعی در دست نیست.[۱۶][۱۷] به پیشنهاد برخی صاحب نظران تاریخی محل به خصوص مرحوم حسن اسحقی نام مسجد به نام مسجدامام سجاد تغییر خواهد یافت.

زمینهای کشاورزی در کنار شرکتهای صنعتی.
کارگاه صنعتی در کوجوار.
چارداخ در خرمنگاه قدیمی کوجوار
باغ‌های میوه در حال انقراض

فاصله نزدیکترین شهرها و روستاها از کوجوار[ویرایش]

فاصله بقیه شهرها، روستاها و محلات اطراف از کوجوار[ویرایش]

  • شیخ‌حسن: ۶٫۶ کیلومتر
  • رواسان: ۷٫۱ کیلومتر
  • اسبس: ۸٫۷ کیلومتر
  • قراملک: ۹٫۸ کیلومتر
  • ینگی‌کند: ۹٫۹ کیلومتر
  • نوجه‌ده: ۱۰٫۷ کیلومتر
  • لاله: ۱۰٫۹ کیلومتر
  • الوار علیا: ۱۱٫۱ کیلومتر
  • ورنق: ۱۱٫۸ کیلومتر
  • الوار سفلی: ۱۲٫۱ کیلومتر
  • لاهیجان: ۱۲٫۲ کیلومتر
  • آخوله: ۱۲٫۳ کیلومتر
  • اسفهلان: ۱۳٫۱ کیلومتر
  • ساری‌داغ: ۱۳٫۴ کیلومتر
  • بارانلو: ۱۴ کیلومتر
  • فرودگاه تبریز: ۱۵٫۲ کیلومتر
  • سهلان: ۱۵٫۳ کیلومتر
  • اسنجان: ۱۵٫۶ کیلومتر
  • قزل‌دیزج: ۱۵٫۷ کیلومتر
  • کرجان: ۱۶٫۳ کیلومتر
  • قره‌تپه: ۱۶٫۸ کیلومتر
  • خسروشهر: ۱۷٫۳ کیلومتر
  • آناخاتون: ۱۷٫۷ کیلومتر
  • باویل سفلی: ۱۸ کیلومتر
  • باویل علیا: ۱۸ کیلومتر
  • تازه‌کند ۱۸٫۳ کیلومتر
  • کلجاه: ۱۸٫۵ کیلومتر

پیوند به بیرون[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. «تغییرنام کجاباد به کجوار». کیهان، ۹ اسفند ۱۳۸۵، ص ۱۱.
  2. بهزادی، بهزاد (1385) فرهنگ آذربایجانی – فارسی، تهران، نشر نخستین، ص 901.
  3. خاماچی، بهروز، روزنامه مهد آزادی، شماره 3976، 2 آبان 1385، ص 6.
  4. خاماچی، بهروز، روزنامه مهد آزادی، شماره 3977، 3 آبان 1385، ص 4.
  5. سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۸۵
  6. دیروز بوی گندم، امروز طعم اتیلن
  7. کودکان ما با بوی مواد شیمیایی و احساس خفگی از خواب بلند می‌شوند
  8. دیروز بوی گندم، امروز طعم اتیلن
  9. دردنامه مردم کوجوار برای مهندس قاسمی
  10. کودکان ما با بوی مواد شیمیایی و احساس خفگی از خواب بلند می‌شوند
  11. آلودگی پالایشگاه تبریز
  12. خاکی‌ترین مردم دنیا
  13. [۱] مذهب کیسانیه
  14. مقابر و مساجد منتب به محمد حنفیه در اطراف تبریز. مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی[۲]
  15. بحثهای تاریخی میرزا حسن اسحقی کوجوار
  16. احمد خامه یار، مساجد و مزارات منسوب به محمد حنفیه در آذربایجان
  17. شماری از زیارتگاه‌های استان آذربایجان شرقی، ص ۱۵۲–۱۵۳