کجان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از کجان (نائین))
پرش به: ناوبری، جستجو
روستای کجان
اطلاعات کلی
کشور  ایران
استان اصفهان
شهرستان نائین
بخش بخش مرکزی
دهستان بهارستان
نام‌های قدیمی ورماگو، کی بید و گل‌هست
سال بنیاد پیش از اسلام
روستای کجان بر ایران واقع شده‌است
روستای کجان
۳۲°۱۵′۰۶″ شمالی ۵۲°۳۱′۵۵″ شرقی / ۳۲.۲۵۱۵۷۹۲° شمالی ۵۲.۵۳۱۸۶۰۴° شرقی / 32.2515792; 52.5318604
مردم
جمعیت ۵۷۳ نفر

روستای کجان ، مرکز دهستان بهارستان، روستایی از توابع بخش مرکزی شهرستان نائین در استان اصفهان ایران است.

جمعیت[ویرایش]

این روستا در دهستان بهارستان قرار دارد و براساس سرشماری مرکز آمار ایران در سال ۱۳۸۵، جمعیت آن ۵۷۳ نفر (۱۹۵خانوار) بوده‌است.

موقعیت جغرافیایی[ویرایش]

کجان(kajan)مرکز دهستان بهارستان شهرستان نایین در تقسیمات کشوری تا سال ۱۳۶۸ بخشی از برزاوند اردستان بود و از آن پس جزء منطقه بهارستان شهرستان نایین قرار گرفت. این دهستان در دامنهٔ سلسله کوه‌هایی قرار دارد که از طرف جنوب غربی به کوه‌های شهرستان زفره ( مارشنانبید آخوند) و امتداد آن تا جنوب شرقی گردنه ملااحمد ، سلسله کوه‌های میل (این کوه با ارتفاع ۳۰۳۵ متر) و مادر کوه ادامه یافته است. آبرفت‌های سمت شمالی این کوه‌ها و سیلاب‌های فصلی آن گاهی تا حوالی شهرستان نایین جاری و روان می‌گردد. نام کوه‌ها از غرب به شرق عبارتند از: کوه گاجستان، کوه میل و شاه کوه. همچنین در جنوب غربی کجان کوه دیگری به نام کوه قاسم‌آباد وجود دارد. بین کوه‌ها، دره‌هایی هستند که به نام‌های: لای قاسم‌آباد، لای بید، لای آب، لای اژدها، لای خرگوشی، لای سوتی و لای حاجی رمضان می‌باشند. کجان از مشرق به روستای بلان و از شمال به نیستانک و شمال غربی به نیسیان و از مغرب به زرد کوه و نهوج منتهی می‌گردد.[۱][۲]


[۳]

گذشته کجان[ویرایش]

در خصوص قدمت کجان سندی در دست نیست ولی نام‌هایی چون کجان و نام‌های ورماگو، کی بید و گل‌هست و قبور زرتشتی‌ها و آثار خرابه گبری در حوالی مهرجان نشان از قدمت بالای روستای کجان دارد. تاریخ کجان متصل به تاریخ برزاوند اردستان است، بنابراین با استناد به شرح جغرافیا و تاریخ آن منطقه، می‌توان تا حدودی قدمت کجان را هم مشخص کرد.[۴]

وجه تسمیه کجان[ویرایش]

واژه شناسی کجان به کسر اول واژه است مرکب از (کِ ج ان) جزء اول «کِ» به معنی واژه کهریز و قنات است که معمولاً به صورت «کی» و در تطور بعدی به صورت «کِ» دیده می‌شود. جزء دوم «ج» وقایه است برای سهولت تلفظ و جزء آخر آن همان پسوند نسبت و کثرت که به انواع مختلف در صورت جرجان = گرگان و کوجان و بسیار دیگر در تطور و مندرجات. معنی کلی کجان منسوب به «کِ» کهریز است و به معنی جایی که کهریز و قنات دارد. احتمال می‌رود جزء وسط یعنی «ج» معرب «گِ» باشد؛ بنابراین به صورت اصلی آن «کگان» است که در تعریب به کجان در آمده است ولی در معنی آن تفاوت حاصل نمی‌شود. کجان در لغت به معنای جایی که همه جای آن کج است در واقع کلمه «کَجان» درست است زیرا اگر به این روستای خوش آب و هوا و بکر قبل از اسلام سفر کرده باشید می‌بینید که تقریباً جایی صاف و همورار نیست و همه چیز کج است رود خانه‌ها، درختان، تپه‌ها و حتی بسیاری از دیوارها هم کج است • اما در عوض مردمان با فرهنگ و اصیل آن، با فرهنگ‌ترین اصالت را در تاریخ خود به ثبت نموده که نشانهٔ آن علمایی است که نام آن‌ها یادگار دلها است. [۵]

آب و هواي کجان[ویرایش]

داراي آب و هواي کوهستاني و معتدل با اقليمي نيمه کوهستاني و خشک مي باشد.حتي کوه‌هاي مرتفع و درختان گردوي چند صد ساله، و باغستان وسيع و دو کشتزار گسترده، و قناتهاي متعدد، نتوانسته از خشکي هوا بکاهد، اما آب و هوايي معتدل و تاحدودي خنک را بوجود آورده و زيبايي خاصي به اين روستا بخشيده است و روستا دقيقاً در ميان دو کشتزار مهرجان و باغستان واقع شده که اين از مختصات ايرانيان قديم درانتخاب مکان روستادر استفاده از دو نسيم است. [۵]

گويش محلي کجان[ویرایش]

مردم کجان با گويش و لهجه محلي سخن مي‌گويند. اين لهجه با لهجه‌ي گويش ناييني اندکي تفاوت دارد. شهرهايي مانند نايين، اردستان، نطنز، جوشقان، خوانسار، مهاباد، هرند، زواره، ابيانه و بخش‌هايي از استان مازندران و همچنين زرتشتيان با اين ريشه گويش سخن مي‌گويند. براي مثال در گلستان سعدي، به جاي قاشق، از واژه‌ي «چِمچه» استفاده شده است که در زبان محلي کجان به قاشق، چمچه مي‌گويند. [۵]

مکان قبلي کجان[ویرایش]

زرتشتيان کجان، پيش ازاسلام تا دو قرن بعد ازآن، دربالادست کشتزار مهرجان سکونت داشته‌اند، و آب شرب خود را از کاريز مهرجان برمي‌داشته‌اند. هرکس اسلام را مي‌پذيرفته، به محل فعلي روستا نقل مکان مي‌کرده است، تا کم کم مکان قديمي خالي از سکنه شده و رو به ويراني نهاده و اکنون اثري از بناءهاي آن ديده نمي‌شود. [۵]

آثار باستاني و تاريخي کجان[ویرایش]

قلعه کجان:[ویرایش]

در فاصله صدمتري مسجد جامع به سمت غرب قلعه‌اي بزرگ وجود داشته است. اين قلعه با نظر شوراي قديم هشت نفري آب کجان، خراب و به خانه تبديل شد.

قلعه گبري[ویرایش]

در حوالي مهرجان مخروبه‌اي از قلعه وجود دارد که به پيش از اسلام مربوط مي‌شود.

حمام خزانه[ویرایش]

اين حمام ظاهرا متعلق به پيش از اسلام است که البته زمان ساخت آن نامشخص است. حمامي بزرگ داراي راهرو‌هاي پيچ در پيچ که ابتدا به سکوهاي متعدد محل رخت کن مي‌رسيد. سپس با دالان پر پيچ و خم ديگر به محل گرمخانه و شست و شو وارد مي‌شد.مقابل گرمخانه و درست روبروي درب ورودي خزانه‌اي به طول و عرض حدود چهار متر ارتفاع و دو متر و سي سانتي متر قرار داشت. در قسمت زير خزانه و درست در وسط آن يک ديگ بزرگ تعبيه شده بود که با سوختن هيزمي که از صحرا مي‌آوردند، آب آن گرم مي‌شد. بعدها اين حمام تخريب و حمامي جديد ساخته شد.

مسجد جامع کجان[ویرایش]

مسجد جامع کجان با ستون‌هاي بسيار پهن چهارگوش و شبستان بزرگ و زير زميني وسيع براي گرم نگه داشتن در فصل زمستان و راه‌هاي مخفي تونلي که به قلعه و حمام راه داشته احتمالا قدمت آن به پيش از اسلام مي‌رسيده است. منبري بسيار قديمي و احتمالا مربوط به دوران سلجوقي نيز در اين مسجد وجود داشته است. اين بنا در اواخر دهه 1360 تخريب شده است. [۵]

محله‌های کجان[ویرایش]

روستای با صفای کجان دارای ۷ محله به نام‌های زیر است:

محله اسده[ویرایش]

این محل در قسمت شمال کجان در دامن تپه کِرکِری واقع شد است.

محله بالاده[ویرایش]

در قست مغرب کجان، درست در مسیر کجان به روستای خاروان واقع شده است.

محله پایین ده[ویرایش]

در قسمت مشرق کجان در کنار باغستان واقع شده است.

محله پشته[ویرایش]

در قسمت جنوب در مجاورت راه اصلی و روبروی قبرستان بسیار قدیمی واقع شد است. (این قبرستان قدمتش به قبل از اسلام می‌رسد و هنوز آثاری از قبور زرتشتیان در بعضی از مناطق آن به چشم می‌خورد )

محله قلاع[ویرایش]

این محله در واقع «محله قلعه» بوده است که به غلط عده‌ای تصور می‌کنند بواسطه کلاغها این نام‌گزاری صورت گرفته وبه غلط عده‌ای آنرا محله عقلا می‌گویند هرچند که بزرگان و مردمان نجیبی در این محل ساکنند این محل نیز در قسمت شمال شرقی واقع شده است.

محله سراب یا پاچنار[ویرایش]

به علت چشمه آب بسیار قدیمی و چنار کهنسال چند صد ساله به این نام مشهور شده است.

محله میدان[ویرایش]

به علت واقع شدن در کنار میدانی که در جنب مسجد جامع واقع است به این نام مشهور شده است. این محله باستانی‌ترین محله کجان است.

چشمه جوجی[ویرایش]

کجان دارای محله‌های بسیاری با اسامی خاص است که به نظر گویای برخی دوران‌های تاریخی است مانند چشمه جوجی که این نام احتمالاً مربوط به دوران گورکانیان می‌باشد.

محله‌های داخلی کجان[ویرایش]

محله‌های داخلی کجان عبارتند از: بالا ده، پشته، میدان، محله، محله قُلا، پلر، محله اسده، پای چنار و محله‌های اطراف و متصل به کجان کی‌بید، ورماگو، مهرجان، کوه نخود، چشمه جوجی، گاله خون، گاله زرده، سنگ دُل دُل، ارد راست، ارد چپ، کناره، سیبستان، پروستان، ایرندو، گرشنونه، گل هست، همو. [۵]

جوق‌های کجان[ویرایش]

کجان دارای ۸ جوق یا همان جوب است به نام‌های: ۱- جوق آقا غلامحسین ۲- جوق حاجی ابوالقاسم ۳- جوق جواد علی ۴- جوق حاج علی اکبر خان ۵- جوق علی اکبر حسین ۶- جوق حاج علی آقا ۷- جوق نایینی ۸- جوق حاج یوسف.

[۶]

جستارهای وابسته[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  1. روستای کجان http://www.ghassemi.ir/index.php/آشنایی-با-اماکن/kajan
  2. کتاب: کجان زادگاه نیکان - نوع اثر: کتاب - ناشر: بینش آزادگان - نویسنده: مصطفی رفیع‌زاده کجانی - شماره کتابشناسی ملی: 1958666 - شابک: 978-964-7722-70-4 - سال نشر: ۱۳۸۹
  3. کتاب کجان زادگاه نیکان
  4. روستای کجان http://seeiran.ir/روستای-کجان/
  5. ۵٫۰ ۵٫۱ ۵٫۲ ۵٫۳ ۵٫۴ ۵٫۵ کجان زادگاه نیکان
  6. الگو:یادکرد کتاب کجان زادگاه نیکان