ژئوفیزیک
ژئوفیزیک (به انگلیسی: geophysics) یا زمینفیزیک، از مباحث علوم طبیعی است که به فرایندها و خواص فیزیکی زمین و محیط اطراف آن، با استفاده از روشهای کمّی برای تجزیه و تحلیل این فرایندها میپردازد.
این علم با زمین و زیستبوم آن، سروکار دارد؛ از جمله: هواشناسی، اقیانوسنگاری، لرزهشناسی و میدان مغناطیسی زمین.
ژئوفیزیک موضوعی از علوم طبیعی است که با فرایندهای فیزیکی و خاصیتهای فیزیکی زمین و محیط فضایی اطراف آن و به کار بردن روشهای کمی برای آنالیزشان مرتبط است. اصطلاح ژئوفیزیک گاهی تنها به کاربردهای زمینشناختی اشاره دارد: شکل زمین؛ میدانهای گرانشی و مغناطیسیاش. ساختار و ترکیب درونیاش؛ زمیندینامیک آن و بیان رویهشان در زمینساخت صفحهای، تولید و تخلیه ماگماها، آتشفشانخیزی و شکل گرفتن سنگها.[۲] با این حال، سازمانهای ژئوفیزیک نوین و دانشمندان تعریف گستردهتری را به کار میبرند که چرخه آب از جمله برف و یخ را نیز دربرمیگیرد. هیدرودینامیک ژئوفیزیکی اقیانوسها و اتمسفر؛ الکتریسیته جوی و مغناطیس در یونوسفر و مگنتوسفر و فیزیک خورشیدی-زمینی؛ و مسائلی مرتبط با ماه و دیگر سیارهها.[۲][۳][۴][۵][۶]
ژئوفیزیک از شاخههای اصلی علوم زمین بهشمار میرود که به دو شاخهٔ ژئوفیزیک محض و ژئوفیزیک کاربردی تقسیمبندی میشود. بخش محض آن شامل گرایش زلزلهشناسی است. در بخش کاربردی با استفاده از روشهای لرزهای، مغناطیسی، گرانیسنجی و الکتریکی به مطالعهٔ کمّی خواص فیزیکی زمین پرداخته میشود. با نتایج کمّی به دست آمده میتوان به مطالعهٔ خصوصیات فیزیکی، رفتار پوسته و هستهٔ زمین پرداخت. ژئوفیزیک را میتوان پُلی میان فیزیک و زمینشناسی دانست که از تکنیکها، تئوریهای ریاضیات و علوم کامپیوتر نیز بهره میگیرد.[۷] امروزه دانش ژئوفیزیک شامل فیزیک اوزون (اوزونوگرافی) و فیزیک اتمسفر (مترولوژی) نیز میشود و به پدیدههای طبیعی، همچنین رفتار زمین و اطرافش میپردازد.
شاخهها و گرایشها
[ویرایش]- زلزلهشناسی که به مطالعه زلزله و انتشار امواج الاستیک در زمین میپردازد.
- لرزهشناسی یا لرزهنگاری که به مطالعهٔ انتشار امواج در لایههای کمعمق زمین میپردازد و در اکتشافات معدنی، بهویژه اکتشاف نفت، کاربرد فراوان دارد. نتایج به دست آمده توسط ژئوفیزیستها در زمینشناسی مهندسی، کانیشناسی و پتروفیزیک سنگها به کار میآید.
- ژئوفیزیک باستانشناسی که بیشتر روشهای مغناطیسی، الکترومغناطیسی و رادار را شامل میشود.
- مغناطیسسنجی: مطالعهٔ ناهنجاریهای مغناطیسی به منظور اکتشافات منابع هیدروکربن معدنی-باستانشناسی
- گرانیسنجی: بررسی منابع معدنی و هیدروکربن
- الکترومغناطیس: کاربرد بسیار وسیع در منابع هیدروکربن، شناسایی خطوط لولهٔ قدیمی و…
ژئوفیزیک کاربردی
[ویرایش]ژئوفیزیک کاربردی به دو شاخه ژئوفیزیک اکتشافی[۸] و ژئوفیزیک مهندسی تقسیم میشود. زیرشاخههای ژئوفیزیک اکتشافی عبارتاند از:
- ژئوفیزیک نفت که بیشتر لرزهشناسی را شامل میشود.
- ژئوفیزیک معدن که روشهای گوناگونی چون الکتریکی، مغناطیسسنجی، الکترومغناطیس و گرانیسنجی را دربرمیگیرد.
- ژئوفیزیک آب که در آن نیز بیشتر از روشهای الکتریکی و الکترومغناطیسی استفاده میشود. ژئوفیزیک آب شامل آبیابی (تعیین محل حفر چاه آب) توسط جدیدترین روشهای علمی و دستگاههای ژئوالکتریک روز دنیا است.
جستارهای وابسته
[ویرایش]منابع
[ویرایش]پانویس
[ویرایش]- ↑ Müller, R. Dietmar; Sdrolias, Maria; Gaina, Carmen; Roest, Walter R. (April 2008). "Age, spreading rates, and spreading asymmetry of the world's ocean crust". Geochemistry, Geophysics, Geosystems. 9 (4): Q04006. Bibcode:2008GGG.....9.4006M. doi:10.1029/2007GC001743.
- ↑ ۲٫۰ ۲٫۱ (Sheriff 1991)
- ↑ (IUGG 2011)
- ↑ (AGU 2011)
- ↑ Gutenberg, B. , 1929, Lehrbuch der Geophysik. Leipzig. Berlin (Gebruder Borntraeger).
- ↑ Runcorn, S.K, (editor-in-chief), 1967, International dictionary of geophysics:. Pergamon, Oxford, 2 volumes, 1,728 pp. , 730 fig
- ↑ Applied Geophysics by W. M. Telford, L. P. Geldart, and R. E. Sheriff
- ↑ An Introduction to Geophysical Exploration by Philip Kearey, Michael Brooks, and Ian Hill
منابع
[ویرایش]- "About IUGG". 2011. Retrieved 30 September 2011.
- American Geophysical Union (2011). "Our Science". About AGU. Retrieved 30 September 2011.
- Geodynamics by Donald L. Turcotte and Gerald Schubert, published by Cambridge University Press
- Sheriff, Robert E. (1991). "Geophysics". Encyclopedic Dictionary of Exploration Geophysics (3rd ed.). Society of Exploration. ISBN 978-1-56080-018-7.
- The Solid Earth: An Introduction to Global Geophysics, by C.M.R. Fowler, published by Cambridge University Press
| دید کلی | |
|---|---|
| زیرشاخهها | |
| پدیدههای فیزیکی | |
| رشتههای مرتبط | |