پیل بغداد

باتری اشکانی

باتری اشکانی یا باتری بغداد نامی است که به مصنوعاتی متشکل از یک ظرف سرامیکی، یک لوله مسی و یک میله آهنی که با قیر به هم متصل شده‌اند، داده شده است. این باتری در سال ۱۹۳۶ در خوجوت رابه، عراق امروزی، نزدیک به شهر باستانی تیسفون، پایتخت امپراتوری‌های اشکانی (۲۵۰ پیش از میلاد - ۲۲۴ میلادی) و ساسانی (۲۲۴-۶۵۱ میلادی) کشف شد و اعتقاد بر این است که مربوط به هر یک از این دوره‌ها باشد.

منشأ و هدف آن هنوز مشخص نیست. ویلهلم کونیگ، که در آن زمان مدیر آزمایشگاه موزه ملی عراق بود، اظهار داشت که این شیء به عنوان یک پیل گالوانی عمل می‌کرده است که احتمالاً برای آبکاری الکتریکی یا نوعی برق‌درمانی استفاده می‌شده است.

ویلهلم کونیگ در کتاب خود، «در بهشت گمشده»، توصیف زیر را از باتری بغداد ارائه می‌دهد:

... انتهای بالایی میله حدود یک سانتی‌متر بالاتر از استوانه بیرون زده بود و با یک لایه نازک، زرد روشن، اما کاملاً اکسید شده از فلز، شبیه به سرب، پوشانده شده بود. انتهای پایینی میله آهنی به پایین استوانه نمی‌رسید، که با لایه‌ای از آسفالت به ضخامت تقریبی سه میلی‌متر پوشیده شده بود.

ده ظرف سفالی مشابه پیش از این پیدا شده بود. چهار ظرف در سال ۱۹۳۰ در سلوکیه مربوط به دوره ساسانی پیدا شد. سه ظرف با قیر مهر و موم شده بودند و حاوی یک استوانه برنزی بودند که دوباره مهر و موم شده بود و دارای یک لفاف پاپیروس فشرده حاوی رول‌های فیبر تجزیه شده بود. آنها با حداکثر چهار میله برنزی و آهنی فرو رفته در زمین در جای خود نگه داشته شده بودند و معنای آیینی و کاربرد آنها استنباط می‌شود. شش ظرف سفالی دیگر در همان نزدیکی در تیسفون پیدا شد. برخی از آنها دارای لفاف‌های برنزی با الیاف سلولزی به شدت تجزیه شده بودند. برخی دیگر دارای میخ‌های آهنی یا صفحات سربی بودند.

اولین « باتری » که توسط کونیگ در ژوئن ۱۹۳۶ (بعضی منابع می‌گویند ۱۹۳۸) در نزدیکی بغداد کشف شد، یک ظرف ۱۳ سانتی‌متری با گردنه‌ای پر از قیر و یک میله آهنی خورده‌ شده بود که از میان آن عبور می‌کرد. درون ظرف یک استوانه مسی قرار داشت که یک میله آهنی در داخل آن قرار داشت.

قدمت

کونیگ معتقد بود که این اشیاء می‌توانند به امپراتوری اشکانی (بین ۲۵۰ پیش از میلاد و ۲۲۴ میلادی) تعلق داشته باشند. با این حال، به گفته سنت جان سیمپسون از موزه بریتانیا، کاوش و زمینه اصلی آنها به خوبی از نظر لایه‌نگاری ثبت نشده است، بنابراین شواهد مربوط به این فاصله زمانی بسیار ضعیف است. از سوی دیگر، سبک سفالگری مربوط به دوره ساسانی (۲۲۴-۶۵۱) است.

ویژگی‌های باتری

باتری کشف‌شده دربرگیرنده یک کوزه سفالی تخم‌مرغی شکل به بلندی ۱۴، قطر ۸ و دهانه ۳ / ۳ سانتیمتر است که یک میله آهنی به درازای ۵ / ۷ سانتیمتر به گونه ستونی در بخش میانی آن است و نقش قطب منفی باتری (کاتد) را بر دوش دارد. پیرامون این میله آهنی یک استوانه مسی به درازای ۸ / ۹ و قطر ۶ / ۲ سانتیمتر قرار گرفته که به کمک قیر در جای خود محکم شده‌است. در بخش دهانه باتری از قیر برای آب‌بندی باتری بهره‌گیری شده‌است. میله‌های سیمی شکل برنزی یا آهنی که در نزدیکی محل مورد بررسی یافت شده‌اند، می‌توانسته‌اند نقش اتصال را بازی کنند. دربارهٔ الکترولیت به نظر می‌رسد از محلول‌های مس، سرکه و آبلیمو بهره‌گیری می‌شده‌است. با در نظر گرفتن این واقعیت که اسید استیک و اسید سیتریک به خوبی برای آن‌ها شناخته شده بوده‌است، می‌توان پنداشت که چه بسا از این محلول‌ها نیز بهره‌گیری می‌شده‌است. به گونه تئوری ولتاژ باتری بغداد حدوداً برابر ۷۹/۰ ولت است، ولی با آزمایش‌های انجام شده به کمک باتری همانندسازی شده اشکانیان و به‌کارگیری محلول‌های الکترولیت گوناگون نشان داده شده که چنین باتری‌ای تنها توانا است ولتاژ ۵/۰ ولت را فرآوری کند. جریان الکتریکی به دست آمده از این باتری هم در نزدیک چند میلی‌آمپر است.

کاربردها

کاربرد این مجموعه جهت فرآوری جریان الکتریکی (فرضیه منبع نیرو)، آبکاری الکتریکی زر بر دیگر فلزات (فرضیه آبکاری زر) و بهره‌گیری در درمان امراض با شوک الکتریکی (فرضیه کاربرد پزشکی) شده که همگی مؤید کاربری این مجموعه در مصارف الکتروشیمیایی است.

آزمایش

باتری‌های بغداد حداقل دو بار توسط رسانه‌ها آزمایش شده‌اند: یک بار در برنامه «دنیای اسرارآمیز» آرتور سی. کلارک در تلویزیون بریتانیا در سال ۱۹۸۰، و بار دیگر در برنامه «افسانه‌زدایان» کانال دیسکاوری در ۲۳ مارس ۲۰۰۵.

در قسمت ۲۹ مستند تلویزیونی «افسانه‌زدایان»، نمونه‌های سفالی باتری بغداد آزمایش شدند: با استفاده از آبلیمو به عنوان الکترولیت، آنها توانستند برق با ولتاژ حدود ۴.۵ ولت تولید کنند.

منابع

• «ساخت نخستین باتری جهان در ایران تاریخ بازدید = بهمن ۱۳۸۷». وبگاه تابناک. ۱۹ بهمن ۱۳۷۸. بایگانی‌شده از اصلی در ۹ فوریه ۲۰۰۹. دریافت‌شده در ۷ فوریه ۲۰۰۹.