پولس ایرانی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
فارسیEnglish
پاول پارسی
فیلسوف و منطق‌دان و استاد فلسفه خسرو انوشیروان ساسانی
شناسنامه
نام کامل پاول پارسی
دوره ایران باستان
علایق اصلی
ملیت ایرانی
زادروز سده‌ی ششم
زادگاه
،
دین مزدیسنی

پاول پارسی یا پلوس پارسی یا پلوس ایرانی فیلسوف و منطق‌دان ایرانی در عهد ساسانیان و استاد فلسفه خسرو انوشیروان ساسانی بود.[۱][۲][۳]

پاول که در دربار شاه ایران، خسرو انوشیروان، بالید بر پایهٔ انجامِ گزارشِ سریانی منطقش از ریواردشیر (ریشهر) پارس بود[۴] و زین‌رو، وی را پارسی گفته‌اند.

سه گفتار در منطق ارسطو از پاول پارسی برجای مانده‌اند که سرراست از بُن پهلوی‌شان به ما نرسیده‌اند. دوتای آن‌ها به سریانی و آن دیگری نیز به عربی (در ترتیب‌السعادات مشکویه رازی) برجای مانده‌اند.[۵]

چاپ نوشته‌های پاول پارسی[ویرایش]

Paul the Persian.jpg

گفتارهای پاول پارسی را بزرگمهر لقمان برای نخستین‌بار در سال ۱۳۹۵ با نام گویایی ارستو به پارسی ناب گردانده و چاپ کرده‌است.[۶][۷]

گویایی ارستو دربردارندهٔ این سه گفتار از پاول پارسی است که به شاه خسرو انوشیروان ساسانی پیشکش شده:[۸]

  • گفتار اندر گویایی ارستو
  • روشنایی‌نامه‌ای بر اندر پیرامونِ گزارش (Περὶ Ἑρμηνείας) ارستو
  • پیش‌درآمدی بر فرزانگی ارستو[۹][۱۰]

بخش آغازین گفتار پاول پارسی[ویرایش]

«درود بر خسروِ پیروزبخت، شاهِ شاهان، بهترینِ مردان، پاول، پیشکارتان!

فرزانگی[=فلسفه، حکمة]، که دانشِ راستینِ همه[ی چیزها] بُوَد، اندر شماست؛ و از این فرزانگی که اندر شماست برایتان پیشکشها فرستم. این مایهٔ شگفتی نَبُوَد که از بوستان فرمانروایی‌تان پیشکشهایی برای شما فرازبَرَند، [ازیراکه] از ایزدآفریده‌ها یزِشهایی[=قربانیهایی] برای ایزد فرازمی‌آورند. پیشکشی که من می‌فرستم از سخن است، زیرا فرزانگی، که بهتر از همهٔ پیشکشهای دگر بُوَد، به میانجیِ سخن رُخ می‌نماید. همانا، چنین است آنچه فرزانگی دربارهٔ فرزانگی گوید: «میوه‌هایم بهتر از زرِ ناب و بار و برم بهتر از سیمِ شاهوارند». اینک، تندرستی و زورمندی و توانایی و خدیوی و پادشاهی و شهریاری و آشتی و داوریها و آیینها و سخن گفتنِ گزیده، همه[گونه] کنشهای نیک.[۱۱]

دیگر اینکه، جهان با خرد ساخته و راهبری می‌شود، همچون چشمِ جان که هرچند کور بُوَد، اَی[=یعنی] از تواناییِ دیدنِ همه‌چیز بی‌بهره باشد، تنها از راهِ این [خردْ] روشن و روشن‌بین می‌شود و بدین‌گونه از هزاران هزار چشمِ تن بهتر است. چه تنها با این چشم [جان] بُوَد که مردمْ راستی را اندر همه‌چیز بیند، از برایِ خویشاوندی‌اش با راستی اندر همه‌چیز. چنین چون چشمِ تن ز بهرِ هم‌سرشتی‌اش با روشنایی بیرون می‌بیند، چشم جان نیز از برایِ خویشی‌اش با فروغِ مینوی، که در هر چیز بُوَد، پرتوی را که در همه[ی چیزهای جهان] هست می‌بیند.[۱۲][۱۳]

همان‌گونه که هیچ یا اندک بیند آنکو چشمهای تنش در برابرِ روشنایی سُهیدنی[=محسوس] کم‌سو شده‌اند، همین‌سان نیز هیچ یا اندک بیند آنکو چشمان جانش از فروغِ مینوی نیاموخته‌اند. زین‌رو، نیک گفت آن فرزانه که «دانا چشمانی در سرش دارد، لیک نادان در تاریکی گام برمی‌دارد».[۱۴]

خردورزی و دانش‌گرایی پاول پارسی[ویرایش]

پیشگفتار «پاول پارسی» در کتاب «گویایی ارستو» یکی از گفتارهای درخشان فلسفی تاریخ ایران است. وی در آنجا از بایستگی خردورزی و دانش‌گرایی و نیز برتری دانش بر گروش چنین سخن گفته است:

«دانش با چیزهای نزدیک و آشکار و شناختنی سروکار دارد، ولی گروش به هر چیزی که دور و نادیدنی بُوَد پردازد و به‌درستی شناخت‌پذیر نبوَد. گروش به‌گمان است و دانش بی‌گمان. ایدون، گمان جدایی به بار نشاند و بی‌گمانی هم‌داستانی آورد. پس دانش بهتر از گروش بوَد و آن گزیدن برتر از این. چه هنگامی که از گروندگان با ارجگزاری به گروششان بازپرسند به پدافندی برون از دانش برخیزند و گویند: بدانچه کنون گرویم سپس بدانیم.

«کنون به آینه بینیم رازگونه، سپس روی‌درروی.»

زین‌رو، چون دانش بهره از نیرو و نیکیِ گیتی، و آسانی جانها و شادی روانها را به بار نشاند، پس ما بیش از پیش آن گروشی را ستاییم که اندر آن هر یک از اینها یافت شود و [اگر] زِ هر یک از این چیزها بی‌بهره بودی یا یاوه‌هایی گفتی که وارونه‌ی این بودی، [آنگاه] آن را نکوهیم و پس زنیم، و سنجشگرانه با آن برخورد کنیم.» [۱۵][۱۶]

کتابشناسی[ویرایش]

  • پاول پارسی (۱۳۹۵)؛ گویایی ارستو؛ پیرایش دست‌نوشتهای سوریگ[=سُریانی] و عربی و گردانش آن‌ها به انگلیسی و پارسیگ[=پهلوی] به همراه پانوشتهای سنجشگرانه: رَهام اشه؛ پارسی‌گردان: بزرگمهر لقمان؛ تهران: نشر شورآفرین.[۱۷][۱۸]

پانویس[ویرایش]

  1. «پولس پارسی». دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
  2. «پولس فارسی». دانشنامه جهان اسلام.
  3. «درباره‌ی «گویایی ارستو»». روزنامه ابتکار.
  4. «پاول پارسی [به انگلیسی]». تارنمای رهام اشه.
  5. گویایی ارستو، پاول پارسی، رویه‌های ۲۵ تا ۴۰.
  6. «چاپ نبیگی از فرزانهٔ ایران باستان برای نخستین‌بار». پارسی‌انجمن.
  7. «چاپ کتابی از فیلسوف ایران باستان برای نخستین‌بار». خبرگزاری مهر.
  8. «کتاب گویایی ارستو». مرکز پژوهشی میراث مکتوب.
  9. «گویایی ارستو پاول پارسی». تارنمای بزرگمهر لقمان.
  10. «سه رساله از پاول پارسی در «گویایی ارستو» / رساله‌هایی پیشکش به خسرو انوشیروان». مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی.
  11. «سخنی چند از پاول پارسی؛ برای شاه خسرو انوشیروان». تارنمای بزرگمهر لقمان.
  12. گویایی ارستو، پاول پارسی، گردانش بزرگمهر لقمان، رویه‌های ۴۳ و ۴۴ و ۴۵.
  13. «گویایی ارستو». کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
  14. «سخنی چند از پاول پارسی؛ درباره‌ی خرد». تارنمای بزرگمهر لقمان.
  15. گویایی ارستو، پاول پارسی، گردانش بزرگمهر لقمان، رویه‌های ۵۰ و ۵۱.
  16. «سخنی چند از پاول پارسی؛ درباره‌ی دانش و گروش». تارنمای بزرگمهر لقمان.
  17. «گویایی ارستو». کتابخانه ملی.
  18. «چاپ کتابی از فیلسوف ایران باستان». روزنامه جام جم. بایگانی‌شده از اصلی در ۳۰ نوامبر ۲۰۱۶.

پیوند به بیرون[ویرایش]

Paul the Persian or Paulus Persa was a 6th-century East Syriac theologian and philosopher who worked at the court of the Sassanid king Khosrau I. He wrote several treatises and commentaries on Aristotle, which had some influence on medieval Islamic philosophy. He is identified by some scholars with Paulus of Nisibis (d. 571 CE)[1] and with Paul of Basra.[2] According to Jackson, he was "a Christian who may have studied Greek philosophy in the schools of Nisibis and Gundeshapur".[2] He is remembered for his writings in Syriac for his royal patron.[3] These include his notes in Syriac on Aristotle's Logic, in which he declares the superiority of science over faith.[4]

Life

Paul the Persian is known from the 9th-century The Chronicle of Seert and from the Chronicon Ecclesiasticum of the 13th-century Jacobite historian Bar-Hebraeus. These sources indicate that he was born in Dershahr in Persia. Bar-Hebraeus mentions that he lived during the time of the Nestorian patriarch Ezekiel (567-580). According to Bar-Hebraeus, Paul was a cleric in the Church of the East and well versed in ecclesiastical and philosophical matters.

Paul wrote two known works. He produced an introduction to the philosophy of Aristotle, which was delivered before the Persian King Chosroes I, and later translated into Syriac by Severus Sebokht. The same work was also translated into Arabic at a later date.[5] The other work extant is On Interpretation, which has never been published.

Both the Chronicle of Seert and Bar-Hebraeus record that he aspired to become metropolitan of Fars, and, failing to be elected, converted to Zoroastrianism.[6] However this is not otherwise documented and may merely be the product of the rivalry between the Jacobite Syriac Orthodox Church and the Nestorian Church of the East. The entry in the Chronicle of Seert reads:

(Chosroes) was very learned in philosophy, which he had studied, it is said, under Mar Bar Samma, bishop of Qardu, and under Paul the Persian Philosopher, who, being unable to obtain the metropolitan see of Persia, renounced the Christian religion.[7]

Works

  • Prolegomena to Philosophy and Logic[8]
  • Treatise on the Logic of Aristotle the Philosopher addressed to King Khhuosrowousrowau (in Syriac; British Museum ms. 988 [Add. 144660], ff. 55v-67rv; Wright 1872, 1872, p. 1161);[9] translated into Latin by J. P. N. Land[10]

References

  1. ^ C. H. M. Versteegh, Greek elements in Arabic linguistic thinking, BRILL, 1977, ISBN 90-04-04855-3
  2. ^ a b A. V. Williams Jackson, Zoroastrian Studies, Kessinger Publishing, 2003, ISBN 0-7661-6655-4
  3. ^ Tjitze J. Boer, transl. Edward R. Jones, The History of Philosophy in Islam, 1904 (republished 1933 as ISBN 1-60506-697-4)
  4. ^ Abd al-Raḥmān Badawī, Quelques figures et thèmes de la philosophie islamique, Maisonneuve & Larose, 1979, ISBN 2-7068-0779-2
  5. ^ D. Gutas, Paul the Persian on the classification of the parts of Aristotle's philosophy: a milestone between Alexandria and Baghdad, Der Islam 60 (1983), 231-67, esp. 250-254 on the Arabic translation, attributing it to Abu Bishr Matta.
  6. ^ Article on Priscianus of Lydia
  7. ^ Addai Scher, ed., Histoire Nestorienne (Chronique de Seért), Patrologia Orientalis, 7 (1910), 147.
  8. ^ History of civilizations of Central Asia, Motilal Banarsidass Publ., ISBN 81-208-1540-8
  9. ^ Byard Bennett, "Paul the Persian", Encyclopaedia Iranica, accessed 2009-07-10. Contains a detailed bibliography of works on Paulus Persa.
  10. ^ J. P. N. Land, Anecdota Syriaca, vol. 4, v. 4, IV, Leiden, 1875

See also

External links