پوزئیدون

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
اساطیر یونان باستان
Poseidon sculpture Copenhagen 2005.jpg
پوزئیدون
یونانی: Ποσειδων
جنسیت: مذکر
پدر: کرونوس
مادر: رئا
همسر: آمفیتریت
فرزندان: تسئوس، تریتون، آگنور، پولیفموس، بلوس، شکارچی
وابستگان: برادرانش زئوس و هادس
خواهرانش هرا، هستیا و دمتر
مرگ: نامیرا
در تروا: طرفدار یونانیان بود
موضوع‌های اساطیر یونان باستان

آ ا ب پ ت ج چ خ د ر ز ژ س
ش ف ک گ ل م ن و ه ی

پوزئیدون (به یونانی: Ποσειδων ,Poseidôn)، دومین ایزد و یکی از مهمترین ایزدان یونان باستان است که خدای آب‌هاشور و شیرین و دریاها، رودخانه‌ها، سیل، خشکسالی، زمین لرزه و اسب هااست ونام پوزئیدون به معنی «سرور (شوهر) زمین» است و رومی‌ها او را با نپتونوس (نپتونه) که خدای ایتالیایی کهن است همسان دانستند. پوزئیدون فرزند رئا و کرونوس است. وی برادر زئوس، هادس، هستیا، دمتر و هرا است. همسرش آمفیتریت است با این حال پوزئیدون با زنان زیادی معاشقه داشته و فرزندان زیادی دارد. حتی پوزئیدون با مدوسا در معبد آتنا مقاربت داشته که به قهر آتنا دچار می‌گردد ومدوسا که زن زیبا رویی بود را به پیر زن زشت تبدیل می‌کند و موهای مدوسا را تبدیل به مار می‌کند. پوزئیدون در ساخت حصار تروا نیز نقش داشته و با آپولون به انجام اینکار پرداخته‌است؛ ولی چون لائومدون مزدآنها را نپرداخت پوزئیدون در طول جنگ تروایی‌ها را آزار و طرفدار یونانیان بود.

اسطوره‌شناسی[ویرایش]

شخصیت‌شناسی[ویرایش]

یکی از بزرگترین ایزدان یونانی پوزئیدون است که خدای آب‌های شور و شیرین، رودخانه‌ها، سیل، دریاها، خشکسالی، زمین لرزه و اسب‌ها دانسته‌اند؛ و پوزئیدون به معنی «سرور «شوهر» زمین» است؛ و وی را رومی‌ها با نپتونه برابر دانسته‌اند.پوزئیدون با ورود آخایی‌ها در۱۴۵۰پیش از میلاد، جنبه خدای آسمانی یافت که زئوس را با خود آورده بودند. پوزئیدون فرزند کرونوس و رئا، یکی از دوازده ایزد المپ نشین پانتئون بوده و برادران و خواهران وی عبارتند از: زئوس، هادس، هستیا، دمتر وهرا است که هومر زئوس را برادر ارشد می‌داند، در دنیای قدیم پوزئیدون همانند زئوس تصور می‌شده و دارای موها و ریشی پریشان و انبوه بوده‌است، همچنین به پوزئیدون لقب اِنوسیختون به معنی «لرزاننده زمین» می‌دادند چرا که او را با زمین لرزه مرتبط می‌دانستند ودر مقام خدای اسب‌ها لقب هیپیوس گرفت و در آتن به همراه آتِنا به هیپیا ملقب شد.[۱] پوزئیدون به کسانی که دوست داشت اسب‌هایی داد مانند: پِلوپس، ایداس، رِسوس وپِلِئوس. پوزئیدون جانشین تعدادی از خدایان کهن تر مانند:نِرِئوس، فورکوس و پروتئوس است که بسیاری از ویژگی‌های آنها را دارا می‌باشد ولی خشونتی دارد که قبل از آن کسی نداشته زیرا خیلی وقت‌ها بد خلق و خطرناک بوده و این نشانگر عظمت طوفان دریاست؛ و در مواقعی که آرام بود به دیدن اتیوپیایی‌های وفاداری می‌رفت که قربانی‌های عالی به او می‌دادند به علت همین دیدارها بود که اودوسِئوس چندبار توانست از دست پوزئیدون فرار کند؛ ولی بیشتر فرزندان پوزئیدون خشونت او را به ارث برده‌اند؛ و پوزئیدون که موضوع آثار هنری قرار گرفت به صورت موجودی بلند قامت و ریش دار و کمر به بالا برهنه ترسیم شد که سه شاخه در دست دارد که معمولی‌ترین سلاحش بود و با آن زمین را می‌لرزاند و در برخی مواقع نیز سه ماهی چنگک دار نیزه ای در دست تصویر شده‌است.

وی در قصری در زیر دریا در نزدیکی آیگئا در ائوبویا[پانویس ۱] زندگی می‌کردکه اسبانی با سمهای مفرغین و یالهای زرین داشت که همان هیپوکامپ‌ها[پانویس ۲] بودند[۲]و هنگامی که ارابه خود را بر روی دریا می‌کشید، آن را آرام می‌کرد؛ و در سرعت باور نکردی سفر می‌کرد. پوزئیدون مانند برادران و خواهرانش بجز زئوس به محض تولد توسط پدرش کرونوس خورده شد زیرا کرونوس از آینده فرزندانش بیمناک بودالبته برخی گفته‌اند رئا بجای پوزئیدون کره اسبی گذاشته‌است. وقتی مِتیس به کرونوس داروی فی آور داد فرزندان کرونوس بیرون افتادند. پوزئیدون به زئوس کمک کرد تا تیتان‌ها را از بین ببرد و در تارتاروس آنهارا به بند بکشد. پس آن سه پسران کرونوس عالم را بین خود تقسیم کردند و زمین واولومپوس را ملک مشترک قرار دادند که دریا و آب‌ها نصیب پوزئیدون شد زیرا در روایتی آمده‌است که کرونوس او را به محض تولد به دریا انداخته‌است؛ ودر روایتی دیگر آمده‌است که زیرا مینویی‌ها در دریانوردی ماهر بودند؛ و زئوس بالاترین مقام یعنی خدای آسمانها و هادس خدای جهان زیرین وفرودین شد.[۳][۴][۵]

خانواده[ویرایش]

مادر پوزئیدون رئا که یکی ازتیتان‌ها بوده و پدرش کرونوس است که رئا و کرونوس باهم خواهر و برادرند که با یکدیگر ازدواج کردند. پدر کرونوس اورانوس است که کرونوس با حمله خود به پدرش و عقیمش کرد و از خونی که در دریا ریخته شد غول‌ها به دنیا آمدند و با انداختن اندام تناسلی اورانوس به دریا آفرودیت که ایزد بانوی عشق و زیبایی است زاده شد؛ و علت حمله کرونوس به پدرش این بوده که اورانوس آنهارا در بدن گایا زندانی کرده بود.[۶]

همسر حقیقی[ویرایش]

پوزئیدون درابتدا عاشق تتیس بود اما بخاطر پیشگویی که به او گفته بودند فرزندی که از تتیس و پوزئیدون به دنیا بیاید از پوزئیدون بزرگتر است با وی ازدواج نکردو همسر رسمی پوزئیدون را آمفیتریت دختر نِرِئوس یا اوکِئانوس دانسته‌اند و می‌گویند وقتی پوزئیدون به آمفیتریت اظهار عشق کرد آمفیتریت ترسید و به سوی اطلس فرار کرد اما موجود دریایی دلفین مانندی او را پیدا و به ازدواج با پوزئیدون راضی نمود و پوزئیدون نیز به عنوان پاداش عمل او، دلفین را به صورت فلکی تبدیل کرد او را در آسمان جای داد. آمفیتریت بانویی آرام و سربه زیر بود به گونه‌ای که هیچگاه رابطهٔ همسرش با زنان دیگر را به روی او نیاورد، تنها یکبار و زمانی که زیبایی معشوقهٔ جدید پوزئیدون را زبانزد دید به او حسادت ورزید و حسادتش سبب شد که سیلا (معشوقهٔ پوزئیدون) الههٔ چشمه‌ها تبدیل به پیرزنی زشت شود. آمفیتریت برای شوهر خود سه فرزند با نام‌های تریتون، روده و بنتِسیکومه به دنیا آورد که هر سه را تریتون می‌نامند.[۷][۸][۹]

دیگر معشوقه‌ها[ویرایش]

پوزئیدون همچنین مدوسا (یکی از گورگون)را نیز باردار نمود و دو فرزند بانام‌های کریسائور و پگاسوس (اسب بالدار) به دنیا آورد؛ و تجاوز به آیترا به دنیا آمدن تسئوس را به همراه داشت:او بعد از تجاوز به کاینئوس اورا به درخواست خودش تبدیل به مرد کرد. پوزئیدون حتی با خواهر خودش دمتر رابطه عاشقانه داشته‌است و در حالی با او نزدیکی کرد که خود را به شکل اسب نر درآورده بود. همچنین وی با گایا درآمیخت و صاحب فرزندی به نام آنتیوس شد. با این حال پوزئیدون از الهه‌ها، حوری‌ها و زنان زمینی زیاد دیگری هم صاحب فرزند شد و حتی در روایتی آمده‌است که پوزئیدون در یکی از معابد مقدس «آتِنا» با مدوساهم بستر شده بود وبه کفاره این گناه به قهر آتِنا دچار شد. ویکی دیگر از عشق‌هایش اسکولا که مورد نفرت آمفیتریت بود و به دیوی تبدیل شد که ۶ سر و ۱۲ پا داشت و دیگری تورو بود که از رابطه اش با او صاحب سه فرزند به نام‌های پلیاس، نلئوس وآیترا شد؛ و همچنین وی با گایا و دمترهمبستر شد.[۱۰][۱۱]

فرزندان[ویرایش]

پوزئیدون در بکاربردن قدرت خود بر روی زنان همانند برادر خود زئوس بود. او معشوقه‌های بسیار داشت و پدر فرزندان بیشماری بود. پوزئیدون با آمفیتریت (یکی از پنجاه حوری دریایی که دختران نرئوس و اوکئانوس بودند) ازدواج کرد، و حاصل این پیوند یک‌نیمه انسان و نیمه ماهی به نام تریتون بود. او همچنین مدوسا (یکی از گورگون) را نیز باردار نمود تا کریسائور و پگاسوس (اسب بالدار) را دنیا آورد. تجاوز به آیترا[پانویس ۳] توسط پوزئیدون به دنیا آمدن تسئوس را به همراه داشت؛ او بعد از تجاوز به کاینئوس او را به درخواست خودش به یک مرد تبدیل کرد. تجاوز بعدی آمیمونه[پانویس ۴] را گرفتار خود کرد، وقتی او سعی داشت از دست ساتیر فرار کند و پوزئیدون او را نجات داد. دیگر فرزندان پوزئیدون شامل: ایمولپوس،[پانویس ۵] پولیفموس (یکی از سیکلوپ‌هااوریان، شاه آمیکوس، پروتئوس، آگنور و بلوس از ائوروپه، پلیاس و پادشاه مصر بوسایرس[پانویس ۶] بودند. او با خواهر خود دمتر نیز رابطهٔ عاشقانه داشته‌است و هنگامی که خود را به شکل یک اسب نر درآورده بود، با او نزدیکی نمود. وی از گایا صاحب فرزندی به نام آنتیوس شد؛ و بنابر اودیسه هومر می‌توان گف در بین فرزندان پوزئیدون، پولیفم‌ها بودند که اولیس آنهارا کور کرد به همین دلیل پوزئیدون خشمگین شد و طوفانی بپا کرد که کشتی اولیس غرق شد.[۱۲][۱۳]

پوزئیدون و آتنا[ویرایش]

یکی دیگر از داستان‌های بدنام پوزئیدون حاصل رقابت او با الههٔ عقل و خرد، آتنا، بر سر شهر آتن بود. پوزئیدون بعد از آتنا دومین ایزد پراهمیت در شهر آتن به‌شمار می‌رفت و برای فریفتن دل‌های مردم شهر، نیزهٔ سه شاخ خود را بر روی زمین پرتاب کرد و باعث بوجود آمدن بهار در آکروپولیس شد، اگرچه دست آخر آتنا به سبب دادن درخت زیتون به مردم آتن در این نبرد پیروز شد. پوزئیدون از این تصمیم خشمگین شد و دشت‌های آتن را غرق سیلاب کرد. سرانجام، آتنا و پوزئیدون با آمیختن نیروهای یکدیگر با هم متحد شدند. با وجود اینکه پوزئیدون خدای اسب‌ها بود، آتنا اولین ارابه را درست کرد. همچنین آتنا اولین کشتی را ساخت تا بر روی دریایی که پوزئیدون فرمانروای آن بود حرکت کند.[۲۰]

پرستش خدای دریاها[ویرایش]

دریانوردان برای داشتن سفری مطمئن به او متکی بودند و او را پرستش می‌کردند و بسیاری از مردم اسب‌های خود را به نشانهٔ قدردانی و احترام به او با غرق کردن آن‌ها قربانی می‌کردند. او در اعماق اقیانوس‌ها در قصری ساخته شده از مرجان و جواهرات زندگی می‌کرد و سوار بر ارابه‌ای می‌شد که توسط هیپوکَمپِس‌ها کشیده می‌شدند. اما پوزئیدون بسیار بد خلق بود و خلق و خوی او گاهی اوقات منجر به خشونت‌هایی می‌گردید. هنگامی که از روحیه خوبی برخوردار بود، سرزمین‌های جدیدی در آب‌های آرام خلق می‌کرد و در مقابل وقتی خلق و خوی بدی داشت، نیزه سه‌شاخ خود را به طرف زمین پرتاب می‌کرد که باعث ایجاد زمین لرزه، چشمه‌های متلاطم، خسارت به کشتی‌ها و غرق شدن انسان‌ها می‌گردید. بر طبق نوشته‌های پوسانیاس، پوزئیدون قبل از آپولون، یکی از سرپرستاران پیشگوی معبد دلفی بود.[۲۱]

ساخت حصار تروا[ویرایش]

هنگامی که هرا قصد کرد علیه زئوس توطئه کند، پوزئیدون به کمک او شتافت و زمانی که موفق نشدند، او محکوم شد تا به مدت یکسال همچون زمینیان و بر روی زمین زندگی کند. در همین زمان بود که پوزئیدون به ساخت حصاری به دور شهر تروا اقدام نمود. پوزئیدون با همکاری آپولون دیوارهای تروا را در ازای پاداشی برای شاه لائومدون ساختند و از این رو تروا، نپتونیا پرگاما[پانویس ۷] نام گرفت. اما وقتی ساخت دیوار به اتمام رسید، لائومدون مزدشان را نپرداخت و حتی آن‌ها را تهدید کرد، چون به دیواری که یونانیان در اطراف کشتی خود ساخته بودند حسد می‌ورزید. پوزئیدون نیز در عوض هیولایی دریایی را به شهر فرستاد که لائومدون، دخترش هسیونه را به عنوان قربانی پیشکش هیولا کرد تا آن را ببلعد، اما هراکلس هسیونه را نجات داد و هیولا را از بین برد. در طرف دیگر آپولون نیز برای انتقام تروا را به طاعون مبتلا کرد.[۲۲][۲۳][۲۴][۲۵]

جاه طلبی و اعمال پوزئیدون[ویرایش]

از نظر هومر پوزئیدون بسیار اهمیت داشت و علت اصلی آن این بود که حتی با فرمان صریح زئوس به طرفداری از یونان مداخله کرد و نفرتش ناشی از بیگاری قبلی او وآپولو برای لائومِدون، پدر پریام بود. از آنجایی نفرت مانده بود که قراربوده آپولو و پوزئیدون دربرابر اجرت، حصارهای شهر تروا را بسازند اما در پایان کار، لائومدون پاداش آنها را نداد؛ آپولو ظاهراً رضایت داد زیرا بعدها در جنگ تروا از تروایی‌ها حمایت کرد. اما پوزئیدون که سنگدل تر بود نه تنها هیولایی دریایی فرستاد تا دختر لائومدون هیسونه را ببلعد، (اما هراکلس هیسونه را نجات داد و هیولا را از بین برد)؛ بلکه در تمام مدت جنگ تروایی‌ها را آزار داد. پوزئیدون چند سرزمین را متعلق به خود می‌دانست وبا خدایان دیگر بر سراین مناطق جنگ داشت به‌طور مثال:بر سر آتن وترویزِن با آتِنا درگیر شد؛ و همچنین با شاه کرت هم جنگی داشت.وقتی مینوس از وی گاوی به قصد قربانی خواست پوزئیدون قبول کرد و یکی از گاوهای زیبای دریایی خود را به او فرستاد. مینوس با دیدن گاو از قربانی کردن آن منصرف شد و تر جیح داد نزد خود نگه دارد؛ وقتی پوزئیدون از این مسئله با خبر گشت خشمگین شد وکاری کرد که همسر مینوس، پاسیفای به این گاو علاقه و شهوت بسیار پیدا کند.[۲۶] وقتی پوزئیدون در جنگی شرکت می‌کرد برادرش هادس می‌ترسید که زمین بر اثر زلزله ای که برادرش به راه می‌انداخت فروبریزد وسقف جهان زیرین پایین بیاید. پوزئیدون علاوه بر ویرانگری رحم هم داشت به‌طور مثال:تسالی را که دریاچهٔ عظیمی بود به سرزمین قابل سکونت تبدیل کرد. پوزئیدون به احترامی که علاوه بر دریا در خشکی می‌گذاشتند احترام قائل بود و او را در خشکی در بویوتیا وهم در دلفی پرستش می‌کردند. وی پرستشگاه بزرگی در پلوپونسوس و آرکادیا و در سونیوم داشت و البته کانون پرستش پوزئیدون ایستمیا بود که یکی از قلمروهای زمینی او به‌شمار می‌رفت. ومی گویند قبل از آنکه آپولو صاحب معبد دلفی شود پوزئیدون به همراه گائیا صاحب این معبد بود. پوزئیدون یادآور قوچ هم نیز بوده زیرا وقتی که تِئوفانه را به دست آورد خود را به شکل قوج درآورد و روایت کرده‌اند که تِئوفانه همان قوچ زرین را به دنیا آورد. همهٔ خدایان دریا قدرت تغییر شکل داشتند ولی پوزئیدون اسنان هارا هم تغییر شکل می‌داد. وپوزئیدون پسر خود کوکونوس را نیز رویین‌تن کرد.[۲۷][۲۸]

نمادها[ویرایش]

پوزئیدون را معمولاً در حالی که سه شاخه ای در دست داشت (اسلحه مخصوص ماهیگیران) و بر ارابه ای که با حیوانات عجیب که نیمی از بدنش اسب و نیم دیگرش مار بود و اطراف این ارابه را، ماهی‌ها، خوک‌های بحری، انواع و اقسام موجودات دریایی از قبیل نرئیدها و غیره فراگرفته بودند، تصویر می‌شد. نام‌های الوهیت دیگری که به پوزئیدون نسبت داده شده عبارتند از خدای زمین لرزه‌ها و اسب‌ها. نمادهای مرتبط با پوزئیدون عبارتند از: دلفین، نیزه سه شاخ و سه ماهی چنگک دار نیزه‌ای.

  1. تلکین‌ها (Telchines): پریان مخصوص جزیره رودس، پسر دریا (پونتوس و زمین می‌باشند که یکی از خواهرها به نام هالیا با پوزئیدون ازدواج نمود تلکین‌ها به کمک کافیرا به پرورش او پرداختند، و همچون وظایفی را که کورتها برای پرورش زئوس انجام می‌دادند آنها نیز به عهده گرفتند. ابتکار تراشیدن پیکر خدایان را به آنها نسبت می‌دادند. آنها جادوگران ماهری هم بودندو می‌توانستند باران و برف و تگرگ از آسمان نازل کنند و همچنین خود را به هر شکلی درآوردند. آنها را به شکل موجوداتی نیمه دریایی و نیمه زمینی یعنی قسمت پایین بدن آنها را به شکل ماهی یا مار تصورمی گردند؛ و چنین معروف است که آنها جزیره رودس را برای آنکه به بر و بی‌حاصل باشد، با آب استیکس (رودمرده) آبیاری کردند که این عمل موجب خشم خدایان برآنها شد، آپولو با تیرهای خود آنها را کشت و زئوس نیز به وسیله صاعقه آنها را کشت و به قعر دریا پرتابشان کرد.
  2. آلوادها (Aloades) ایفی مدی عاشق پوزئیدون شد و عادت داشت که برای گردش به کنار دریا رفته، امواج دریا را با دست بگیردو در سینه خود بریزد عاقبت پوزئیدون تسلیم او شد و از این پیش آمد دو پسر به نامهای اوتوس و افیالتس که به آلوادها معروف شدند و از ژئانها بودند متولد شدند این دو پسر هرسال پنجاه سانتیمتر از عرض و یک متر و هفتاد سانت از قد بزرگ می‌شدند و وقتی که به ۹ سالگی رسیدند تقریباً چهارمتر عرض و ۱۷ متر طول داشتند و زمانی که تصمیم گرفتند به جنگ خدایان بروند این جنگ باعث شکست و به هلاکت رسیدن آنها شد.

نگارخانه[ویرایش]

معادل‌های انگلیسی[ویرایش]

  1. Euboea
  2. Hippocamps
  3. Aethra
  4. Amymone
  5. Eumolpus
  6. Busiris
  7. Neptunia Pergama

پانویس[ویرایش]

  1. وارنر، دانشنامه اساطیر جهان، ۲۹۸.
  2. وارنر، دانشنامه اساطیر جهان، ۲۹۸.
  3. گرانت، فرهنگ اساطیر کلاسیک(یونان و روم)، ۲۲۵.
  4. دیکسون کندی، دانشنامه اساطیر یونان و روم، ۱۷۴.
  5. گرانت، فرهنگ اساطیر کلاسیک(یونان و روم)، ۲۲۷.
  6. سیلوِر، ایزدان و ایزدبانوان یونانی، ۱۳–۱۴.
  7. شفا، افسانه خدایان، ۱۱۸.
  8. گرانت، فرهنگ اساطیر کلاسیک (یونان و روم)، ۲۲۶.
  9. دیکسون کندی، دانشنامه اساطیر یونان و روم، ۱۷۵.
  10. شفا، افسانه خدایان، ۱۱۹.
  11. گرانت، فرهنگ اساطیر کلاسیک (یونان و روم)، ۲۲۶.
  12. گرانت، فرهنگ اساطیر کلاسیک(یونان و روم)، ۲۲۶.
  13. دیکسون کندی، دانشنامه اساطیر یونان و روم، ۱۷۶.
  14. براساس تئوگونیا هزیود
  15. براساس گفته هومر، ایلیاد 1.570–579, 14.338, ادیسه 8.312, هفائستوس فرزند هرا و زئوس بوده‌است
  16. براساس گفته هزیود، تئوگونیا 927–929, هفائستوس تنها زاده هرا بوده و پدری نداشته‌است.
  17. براساس گفته هزیود، تئوگونیا
  18. براساس گفته هزیود، تئوگونیا 183–200, آفرودیت فرزند و زاده اورانوس بوده‌است
  19. براساس گفته هومر، آفرودیت دختر زئوس بوده‌است. (ایلیاد 3.374, 20.105; ادیسه 8.308, 320) و دیونه (ایلیاد 5.370–71)
  20. گرانت، فرهنگ اساطیر(یونان و روم)، ۲۲۷.
  21. وارنر، دانشنامه اساطیر جهان، ۲۹۸.
  22. داستان ساخت دیوار تروا توسط پوزئیدون
  23. لنسلین گرین، اساطیر یونان، ۱۳۴.
  24. گرانت، فرهنگ اساطیر کلاسیک یونان و روم، ۲۲۶-۲۲۷.
  25. دیکسون کندی، دانشنامه اساطیر یونان و روم، ۱۷۴-۱۷۵.
  26. گرانت، فرهگ اساطیر کلاسیک (یونان و روم)، ۲۲۸.
  27. دیکسون کندی، دانشنامه اساطیر یونان و روم، ۱۷۶.
  28. گرانت، فرهنگ اسطیر کلاسیک (یونان و روم)، ۲۲۸.

منابع[ویرایش]

  • گرانت، مایکل. فرهنگ اساطیر کلاسیک (یونان و روم). ماهی، ۱۳۹۰. 
  • پین سنت، جان. شناخت اساطیر یونان. اساطیر، ۱۳۸۰. 
  • فاطمی، سعید. اساطیر یونان و روم. دانشگاه تهران، ۱۳۷۵. 
  • شفا، شجاع‌الدین. افسانه خدایان. تهران: دنیای نو، ۱۳۸۳. 
  • سیلوِر، دِرو. ایزدان و ایزدبانوان یونانی. اسطوره، ۱۳۸۲. 
  • دیکسون کندی، مایک. دانشنامه اساطیر یونان و روم. طهوری، ۱۳۸۵. 
  • لنسلین گرین، راجر. اساطیر یونان. صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، ۱۳۷۰. 
  • ناردو، دان. اسطوره‌های یونان و روم. ققنوس، ۱۳۸۴. 
  • وارنر، رکس. دانشنامه اساطیر جهان. هیرمند، ۱۳۹۲.