پنزر ۱

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پنزر ۱
SdKfz101.jpg
موزه‌ای در مونستر، آلمان
نوعتانک سبک
خاستگاه آلمان
تاریخچه خدمت
خدمت۱۹۴۵–۱۹۳۴
جنگ‌هاجنگ داخلی اسپانیا
جنگ جهانی دوم
جنگ دوم چین و ژاپن
تاریخچه تولید
تاریخ طراحی۱۹۳۴–۱۹۳۲
سازندههنشل، ام‌آان، کروپ، دایملر آگ
قیمت واحد۳۸٬۰۰۰ رایشس‌مارک (مدل ب بدون سلاح)
تاریخ تولید۱۹۳۸–۱۹۳۴ و ۱۹۴۲

پنتسرکمپف‌واگن ۱ (آلمانی: [Panzerkampfwagen I] (دربارهٔ این پرونده شنیدن)، خودروی زرهی رزم ۱) معروف به پنتسر ۱ (آلمانی: [panzer IV] (دربارهٔ این پرونده شنیدن)) که عموماً تحت عنوان پنزر ۱ شناخته می‌شود، یک تانک سبک آلمانی بود که دهه ۱۹۳۰ طراحی و در ماه‌های اولیه جنگ جهانی دوم به کار گرفته شد. عنوان تدارکاتی این تانک در نیروی زمینی آلمان Sd.Kfz. 101 بود.

طراحی و توسعه[ویرایش]

طبق محدودیت‌های پیمان ورسای، آلمان از داشتن و تولید تانک یا هر گونه خودروی رزمی زره‌پوش مشابه منع گردیده بود. با این حال، آلمان با دور زدن این محدودیت‌ها شروع به کار بر روی تانک‌ها کرد.[۱] اواخر دهه ۱۹۲۰ نیروی زمینی آلمان به این نتیجه رسید که بهترین گزینه برای آینده نیروهای زرهی آن یک تانک متوسط ۱۵ تا ۲۰ تنی با ۵ خدمه است. احساس می‌شد تانک‌های سبک کوچک‌تر در زمینه تسلیحات، تعداد خدمه و حفاظت زرهی بسیار محدود هستند. با این وجود در این زمان زیرساخت‌های صنعتی آلمان قادر به تولید مقدار کافی از تانک‌های متوسط نبود. از این رو با تصمیم‌گیری در سطوح بالای نیروی زمینی، قرار به عمل به تمهیدی موقت شد. سال ۱۹۳۲ نیروی زمینی آلمان خواهان طراحی یک تانک ساده و ارزان با وزنی حدود ۵ تن گردید. کروپ، هنشل، دایملر-بنتس و چند شرکت دیگر طرح‌های پیشنهادی خود را ارائه نمودند که طرح کروپ مورد پذیرش نیروی زمینی قرار گرفت.[۲] ماه مارس سال ۱۹۳۳ شرکت کروپ قراردادی جهت طراحی یک تانک سبک دریافت نمود.[۳] ماه ژوئیه درخواست تولید ۱۳۵ شاسی زرهی با اسم رمز «تراکتور کشاورزی» به این شرکت ارائه گردید.[۴]

جهت نشر تجربه تولید تا جای ممکن[۱] و گسترش تولیدات آینده، پنج شرکت دیگر نیز هر یک قراداد تولید دو پیش‌نمونه از این تانک سبک دریافت کردند. این قراردادها در نهایت به طراحی پنزر ۱ منجر شد. با شرکت هنشل قراردادی بابت مسائل تولیدی این تانک منعقد گشت. بدین ترتیب هنشل مسئول هماهنگ‌سازی منابع مختلف مورد نیاز در تولید شد. این شرکت آزمایش پیش‌نمونه‌های سرهم‌شده دستی را از اوایل سال ۱۹۳۴ و تولید آهسته نخستین مدل تحت عنوان پنزر ۱آ را از ماه ژوئیه سال ۱۹۳۴ آغاز کرد.[۴]

مدل‌ها[ویرایش]

مدل آ[ویرایش]

طرح مدل آ

زره پنزر ۱آ تنها ۱۳ میلی‌متر بود. این زره تنها در مقابل تسلیحات سبک از دو خدمه (فرمانده و راننده) تانک محافظت می‌نمود. خدمه از طریق یک لوله صوتی با یکدیگر ارتباط برقرار می‌کردند. تسلیحات تانک شامل دو مسلسل ۷٫۹۲ میلی‌متری هم‌محور در کنار یکدیگر در یک برجک کوچک دستی چرخان با حداکثر ۱۵۲۵ فشنگ می‌شد. فرمانده تانک که نقش تیربارچی را نیز داشت، در جایگاهی متصل به برجک که با آن به چرخش درمی‌آمد، می‌نشست.[۵] برجک مقداری به سمت راست بدنه قرار داشت؛ این مسئله امکان دسترسی راننده به دریچه سمت چپ و سقف بدنه را فراهم می‌آورد. پنج درگاه دید در بدنه و شش درگاه دید در برجک برای خدمه تعبیه شده بود.[۶]

مدل آ نیروی خود را از یک موتور چهار سیلندر بنزینی کروپ خنک‌شونده با هوا می‌گرفت و می‌توانست تا حداکثر برد ۲۰۰ کیلومتر و حداکثر سرعت ۳۷ کیلومتر بر ساعت برسد. سامانه انتقال قدرت در جلوی بدنه قرار داشت.[۵] در طراحی اولیه تهویه وجود نداشت و این موضوع باعث گرم شدن بیش از حد موتور تانک می‌شد. از این رو جهت کاهش مشکل، یک آفتاب‌گیر هواکش به سقف پشت بدنه و دو هواکش به پشت بدنه افزوده شد.[۶]

سامانه تعلیق در طرح کروپ نمونه‌برداری از تانک سبک کوچک بریتانیایی لیوید ۴ بود. این سامانه در هر طرف شامل یک میله متصل به دو هزارچرخ هر یک با دو چرخ جاده بر روی فنرهای ربع بیضوی تخت می‌شد. سه چرخ در هر طرف حالت قسمت بالای شنی را حفظ می‌کردند. چرخ زنجیر در جلو و هرزگرد در عقب تانک بود. با جلو و عقب کردن هرزگرد تنش شنی تنظیم می‌گشت.[۵] هرزگرد که از چهار چرخ جاده دیگر بزرگ‌تر بود، بر سطح زمین قرار داشت و به عنوان پنجمین چرخ جاده عمل می‌کرد.[۱] این تانک تنها به گیرنده مجهز بود و فرستنده‌ها در خودروهای ویژه فرماندهی نصب می‌شد.[۵]

مدل ب[ویرایش]

به جهت گرم شدن بیش از حد موتور خنک‌شونده با هوای کروپ در هنگام سرعت ممتد بالا در خارج از جاده، تصمیم به استفاده از موتور بزرگ‌تر و قدرتمندتر شش سیلندر خنک‌شونده با مایعات مایباخ گرفته شد.[۷] از این رو نمونه جدید موسوم به مدل ب دارای شاسی طولانی‌تر، یک چرخ جاده و یک چرخ در بالای شنی بیشتر بود. هرزگرد بالاتر کشیده شد تا دیگر به عنوان چرخ جاده استفاده نشود. سقف پشت بدنه با سایه‌بان‌های هواکش به گونه‌ای مناسب تهویه موتور جدید و رادیاتور آن، باز طراحی شد.[۸] پس از این تغییر تمامی تانک‌های آلمانی از انواع مختلف موتورهای مایباخ خنک‌شونده با مایعات استفاده نمودند.[۷]

مدل خودروی فرماندهی (Sd.Kfz. 265)[ویرایش]

چند خودروهای فرماندهی با تغییراتی در مدل آ جهت فراهم آوردن فضا برای یک دستگاه فرستنده و یک بیسیم‌چی، تولید شدند. مدل تولیدی خودروی فرماندهی بر پایه شاسی طولانی‌تر مدل ب بود. در این مدل اندازه سازه فوقانی با افزایش ارتفاع اطراف آن بیشتر شد. دستگاه‌های فرستنده و گیرنده درون این سازه فوقانی قرار داشت. تسلیحات شامل یک مسلسل در سقف سازه فوقانی می‌شد. این مسلسل بعدا با یک کلاهک ثابت با دید تمام‌جهت جایگزین گشت. بعد از نبرد لهستان زره ۱۵ میلی‌متری به جلوی بدنه، سازه فوقانی و کلاهک افزوده شد.[۹]

مدل‌های سی و دی[ویرایش]

مدل سی هیچگاه از مرحله پیش‌نمونه فرا تر نرفت. بین ماه‌های ژوئیه و دسامبر سال ۱۹۴۲ مجموعاً ۴۰ دستگاه از مدل دی تولید و به‌کارگرفته شد.[۱۰]

مدل اف[ویرایش]

تولید پنزر ۱ در سال ۱۹۳۷ به پایان رسید. ماه دسامبر سال ۱۹۳۹ در یک باز طراحی عجیب سفارش تولید ۳۰ دستگاه پنزر ۱ با زره سنگین ارائه گشت. این مدل تحت عنوان پنزر ۱اف زره پیشین ۸۰ میلی‌متری و سیستم تعلیقی کاملاً بازطراحی‌شده جهت تحمل وزن ۲۱ تنی داشت.[۱۱]

مدل‌های دیگر[ویرایش]

بعدها برخی تولیدات به توپ‌های خودکششی ۴۷ و ۱۵۰ میلی‌متر تبدیل شدند که تا حدودی به موفقیت دست یافتند. تا سال ۱۹۴۳ بیشتر تانک‌های باقیمانده با جوش زدن یک جعبه فولادی به جای برجک به حمل‌کننده مهمات بدل گشتند.[۱۱]

تولیدات[ویرایش]

پنزر ۱ هیچگاه به عنوان یک زره‌پوش رزمی طراحی نشده و تنها هدف از آن آشنا ساختن صنعت آلمان با خودروهای شنی‌دار و خدمه نیروهای زرهی با عملیات بود. تولید این تانک‌ها تنها در شرکت‌های بزرگ صورت گرفت چون خط تولید شرکت‌های کوچک قادر به انطباق خود با تغییرات مکرر نیازها نبودند.[۱۲] پنزر ۱آ نخستین تانک آلمانی بود که وارد خط تولید انبوه شد. سفارش اولیه ۱۳۵ دستگاه از کروپ، به سرعت با سفارش‌هایی برای ۴۵۰ دستگاه دیگر در ماه ژانویه سال ۱۹۳۴ گسترش یافت. نخستین دستگاه کامل پنزر ۱آ ماه سپتامبر سال ۱۹۳۴ تکمیل شد. تا ماه ژوئیه سال ۱۹۳۵ فرماندهی نیروهای موتوریزه ۴۷۵ دستگاه دریافت کرد.[۶]

تولیدات پنزر ۱[۱۳]
سال بدنه اتاقک برجک
۱۹۳۳ ۳۱ - -
۱۹۳۴ ۳۳۷ ۵۴ ۵۴
۱۹۳۵ ۸۱۱ ۸۵۱ ۸۵۱
۱۹۳۶ ۵۷۴ ۵۶۵ ۵۵۷
۱۹۳۷ ۱۱۴ ۲۵۵ ۳۱
۱۹۳۸ - ۲۲ -
مجموع ۱۸۶۷ ۱۷۴۷ ۱۴۹۳
تولیدات مدل‌های پنزر ۱[۱۴]
مدل دوره تعداد
آ (بدون سازه فوقانی) فوریه تا آوریل ۱۹۳۴ ۱۵
آ ژوئیه ۱۹۳۴ تا ژوئن ۱۹۳۶ ۸۱۸
ب اوت ۱۹۳۵ تا ژوئن ۱۹۳۷ ۶۷۵
ب (بدون سازه فوقانی) ۱۹۳۶ تا نوامبر ۱۹۳۸ ۱۶۴
خودروی فرماندهی ۱۹۳۵ تا ۱۹۳۷ ۶ (شاسی مدل آ)
۱۸۴ (شاسی مدل ب)
سی ژوئیه تا دسامبر ۱۹۴۲ ۴۰
اف آوریل تا دسامبر ۱۹۴۲ ۳۰
مجموع ۱۹۳۲
(۱۷۹ بدون سازه فوقانی)

تاریخچه عملیاتی[ویرایش]

پنزر ۱ در نبرد لهستان، ۳ سپتامبر ۱۹۳۹

بهار سال ۱۹۳۴ تانک‌های بدون برجک آموزشی در اختیار نخستین دو هنگ زرهی فرماندهی نیروهای موتوریزه در تسوسن و اوردروف قرار گرفت تا نیروها تجربه‌ای از به‌کارگیری خودروهای زره‌پوش تمام‌شنی به دست آورند. مدل ب از سال ۱۹۳۵ تا سال ۱۹۴۰ در تمامی یگان‌های زرهی به‌کارگرفته شد. از تانک‌های این مدل به عنوان خودروی زرهی فرماندهان گروهان‌ها و گردان‌ها در یگان‌های ضد تانک استفاده می‌گردید. خودروهای فرماندهی بر پایه تانک پنزر ۱ به قرارگاه گروهان‌ها، گردان‌ها، هنگ‌ها و تیپ‌های زرهی، گردان‌های مخابرات و آتشبارهای دیدبانی هنگ‌های توپخانه لشکرهای زرهی داده می‌شد. تانک‌های بدون سازه فوقانی و برجک تولید شده تا سال ۱۹۴۱ به دسته‌های تعمیر و نگهداری گروهان‌های زرهی تعلق گرفتند.[۱۵]

آلمان ۳۲ دستگاه از تانک پنزر ۱آ و یک خودروی فرماندهی را ماه اکتبر سال ۱۹۳۶ جهت مشارکت در جنگ داخلی اسپانیا به این کشور اعزام کرد. در مجموع ۷۵ دستگاه پنزر ۱ آ و ب و چهار خودروی فرماندهی به اسپانیا ارسال گشتند. این تانک‌ها در میدان‌های نبرد کاربرد اندکی داشتند و تنها از فاصله نزدیک می‌توانستند با تانک‌های دشمن درگیر شوند.[۱۶]

با توجه به این که یگان‌های زرهی جدید با نیروهای یگان‌های پیشین شکل می‌گرفتند و این نیروها تانک‌های خود را به عنوان وسیله آموزشی با خود می‌بردند، تا پیش از آغاز جنگ جهانی دوم تانک‌های پنزر ۱ بین تمامی یگان‌های زرهی آلمان پخش شدند.[۶] پنزر ۱ با زره نازک و خلاصه شدن تسلیحات آن به دو مسلسل هنگام آغاز جنگ جهانی دوم در ماه سپتامبر سال ۱۹۳۹ منسوخ به حساب می‌آمد اما با توجه به نبود جایگزین برای یک سال دیگر در خط مقدم مورد استفاده قرار گرفت.[۱۶] از این تانک‌ها در سال‌های ۱۹۴۰ و ۱۹۴۱، نبرد لهستان، نبرد فرانسه و تهاجم به دانمارک و نروژ به شکل گسترده استفاده شد.[۶]

تانک‌های پنزر ۱آ از اواخر سال ۱۹۴۰ تا سال ۱۹۴۱ از یگان‌های مناطق رزمی اصلی عقب کشیده شدند. آخرین خدمت رزمی این تانک در سال ۱۹۴۱ در فنلاند و شمال آفریقا انجام گرفت. مدل ب از جمله خودروهای فرماندهی از نیمه دوم سال ۱۹۴۰ تا اوایل سال ۱۹۴۱ از خدمت خارج شد. خودروهای فرماندهی تا اواخر سال ۱۹۴۲ تنها در قرارگاه‌های بالایی باقی ماندند. تانک‌های بدون سازه فوقانی کوچک‌تر از آن بودند که دیگر در یگان‌های تعمیرات به عنوان خودروی بازیابی استفاده شوند. از سال ۱۹۴۰ از این نوع زره‌پوش‌ها غالبا به عنوان خودروی آموزشی بهره برده می‌شد. هنگام آغاز عملیات بارباروسا، تهاجم آلمان به شوروی، تنها ۷۶ دستگاه تانک پنزر ۱ب در هنگ‌های زرهی باقی مانده بود.[۱۷]

مشخصات فنی[ویرایش]

مشخصات فنی مدل‌های پنزر ۱[۱۸]
مدل آ ب خودروی فرماندهی سی اف
خدمه (نفر) ۲ ۳ ۲
وزن (تن) ۵.۴ ۵.۸ ۵.۹ ۸ ۲۱
طول (سانتی‌متر) ۴۰۲ ۴۴۲ ۴۱۹ ۴۳۸
عرض (سانتی‌متر) ۲۰۶ ۱۹۲ ۲۶۴
ارتفاع (سانتی‌متر) ۱۷۲ ۱۹۹ ۱۹۴ ۲۰۵
سرعت (کیلومتر بر ساعت) ۳۷ ۴۰ ۷۹ ۲۵
تسلیحات ۲ × مسلسل ام‌گه ۱۳ یک مسلسل ام‌گه ۳۴ یا ام‌گه ۱۳ ۱ × توپ نیمه‌خودکار EW141
۱ × مسلسل ام‌گه ۳۴
۲ × مسلسل ام‌گه ۳۴
مهمات (فشنگ) ۲۲۵۰ ۹۰۰
زاویه پایین و بالا شدن تسلیحات (درجه) ۱۸+/۱۲- بدون برجک ۲۰+/۱۰-
برد (کیلومتر) ۱۴۵ ۱۷۰ ۳۰۰ ۱۵۰
نیرومحرکه Krupp M305 Maybach NL38TR Maybach HL45P
زره برجک (درجه/میلی‌متر) جلو ۱۳/۱۰° بدون برجک ۳۰/۱۳° ۸۰/۰°
اطراف ۱۳/۲۲° ۲۰/۲۴° ۵۰/۱۰°
پشت ۱۳/۲۲° ۲۰/۶.۵° ۵۰/۱۰°
سقف ۸/۸۲° ۱۰/۸۰° ۲۵/۹۰°
بدنه
(درجه/میلی‌متر)
سازه فوقانی جلو ۱۳/۲۲° ۱۳/۲۳° ۳۰/۱۳° ۸۰/۱۰°
اطراف ۳۰/۱۰° ۵۰/۰°
پشت ۱۳/۱۷° ۱۳/۰° ۱۳/۲۰° ۲۰/۱۵° ۵۰/۱۰°
سقف ۶/۸۲° ۶/۸۳° ۶/۹۰° ۱۰/۸۲.۵° ۲۵/۹۰°
بدنه اصلی جلو ۱۳/۲۷° ۱۳/۲۵° ۳۰/۲۰° ۸۰/۲۰°
اطراف ۱۳/۰° ۲۰/۰° ۵۰/۰°
پشت ۱۳/۱۹° ۱۳/۱۵° ۱۳/۲۰° ۲۰/۳۰° ۵۰/۱۴°
کف ۶/۹۰° ۱۰/۹۰° ۲۵/۹۰°
ابتدای لوله (میلی‌متر) ۱۳ بدون برجک ۳۰ ۸۰

پانویس[ویرایش]

منابع[ویرایش]

  • Chamberlain, Peter; Doyle, Hilary L. (1978). Encyclopedia Of German Tanks Of World War Two. Arms and Armour. ISBN 1-85409-214-6.
  • Ness, Leland (2002). World War II Tanks and Fighting Vehicles. HarperCollins publishers. ISBN 978-0-00-711228-9.