پسین‌سازی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو

پَسین‌سازی[۱] یکی از روش‌های واژه‌سازی در زبان است.

در این روش اشتقاق معکوس صورت می‌گیرد به این معنی که از طریق حذف وندهای واقعی یا فرضی از یک واژهٔ رایج، واژهٔ قاموسی[۲] جدیدی ساخته می‌شود.

برای نمونه در فارسی گفتاری از واژهٔ رادیاتور با حذف پسوند فرضی -ور، صورت جدیدی به شکل رادیات ساخته شده‌است. بنابر این واژهٔ رادیات، پسین‌ساخته‌ای است از واژهٔ رادیاتور.

نمونه‌های دیگر پسین‌سازی در فارسی عبارتند از:

اشتقاق لغات[ویرایش]

در علم صرف لغات، اشتقاق لغات، روند ایجاد لغت جدید با حذف ضمیمه های واقعی یا ضمیمه های قراری است. این روش ابداع واژه جدید به نام اشتقاق لغات، توسط جیمز موری در سال ۱۸۸۹ ابداع شد. اولین تعریف OED آنلاین از اشتقاق لغات، از تعریف to burgle بود که برای اولین بار در سال ۱۸۸۹ منتشر شد.

اشتقاق لغات متفاوت از اختصار لغات میباشد. اشتقاق لغات ممکن است بخشی از سخنرانی و یا معنی کلمه را تغییر دهد، در حالی که اختصار کلمات، کلمات کوتاه را از کلمات بزرگ ایجاد میکند، اما بخشی از سخنرانی و یا معنی کلمه را تغییر نمیدهد. به عنوان مثال ، کلمه resurrection (معاد) از لاتین قرض گرفته شده است، و فعل resurrect (احیا شدن) صدها سال بعد از آن با حذف پسوند -ion مشتق شده است. این قطعه بندی از resurrection به resurrect + ion ممکن است به این دلیل باشد که انگلیسی نمونه هایی از واژه لاتین به صورت فعل و فعل + ion دارد مانند opine/opinion (اظهار نظر کردن/نظر). این الگویی برای بسیاری از جفت های دیگر شد، که در آن فعل مشتق شده از لاتین، با حذف ion در پایان به اسم تبدیل می شود، مانند insert/insertion (وارد کردن/وارد)، project/projection (پروژه/طرح ریزی کردن) و غیره.

اشتقاق لغات ممکن است شبیه باشد به دوباره آنالیز کردن علم صرف قومی، وقتی که درک اشتباه از مورفولوژی کلمه های طولانیتر دارد. به عنوان مثال، اسم مفرد asset (دارایی) اشتقاق از لغت جمع assets (دارایی ها) هست. با این حال ، assets (دارایی ها) در اصل جمع نیست، و وام گرفته شده از واژه انگلیسی-نورمن asetz است که به عنوان یک پسوند جمع دوباره آنالیز شده است.

اشتقاق لغات در زبان انگلیسی[ویرایش]

بسیاری از کلمات به این شکل وارد زبان انگلیسی شد: Pease (نخودها) یک اسم عام بود اما به عنوان جمع تفسیر شد، که منجر به اشتقاق لغت pea (نخود) شد. اسم statistic (آمار) نیز یک اشتقاق لغت از رشته درسی آمار (statistics) است. در بریتانیا فعلburgle در قرن ۱۹شروع به استفاده شد که اشتقاق لغتی از کلمه burglar میباشد ( که می تواند با فعل burglarize در آمریکای شمالی که توسط پسوندگذاری شکل گرفته است، مقایسه شود). مثالهای دیگر شامل زیر هستند:

  • صفت couth از uncouth
  • فعل edit از editor
  • مفرد syrinx از syringesجمع (کلمه یونانی): کلمه جدید مفرد syringe شکل گرفت.
  • مفرد sastruga از sastrugi جمع (کلمه روسی): کلمه لاتین جدید sastrugus گاهی استفاده می شود.
  • euthanase یا euthanize (فعل) از کلمه اسم euthanasia

اگرچه بسیاری از واژه های انگلیسی به این ترتیب شکل گرفته است، واژه های جدید ممکن است صدای عجیب و غریب داشته باشد، و اغلب برای اثر طنز آمیز استفاده شود. به عنوان مثال، فعل gruntled (از disgruntled) تنها در زمینه های طنز آمیز استفاده می شود. کمدین جورج گبل، به طور منظم اشتقاق لغت را در تک گویی های طنزآمیز خود استفاده می کرد. بیل بریسون اعتقاد داشت که زبان انگلیسی غنی تر خواهد بود اگر ما به یک شخص پاکیزه و مرتب با موهای کوتاه shevelled بگوییم (به عنوان مخالف disheveled). درScrubs طنز تلویزیونی آمریکایی، شخصیت Turk یک بار در پاسخ به دکتر کاکس گفت "من از شما عار ندارم (disdain ) بر عکس کاملا شما راdain می کنم."

اشتقاق کلمه از تشکل های محاوره ای شروع شد و به تدریج پذیرفته شده است. به عنوان مثال، enthuse (جسور و متهور ساختن از کلمه enthusiasm) در حال کسب محبوبیت است، هر چند که هنوز هم از نظر عام پذیرفته نیست.

جشن های عظیم در انگلیس در خبر بطور خلاصه maffick نامیده میشود که به معنی جشن گرفتن عمومی و بسیار بزرگ است. Maffick (شادمانی کردن) یک اشتقاق لغت از کلمه Mafeking است، اسم محلی که بطور طنز آمیزی به عنوان اسم مصدر یا صفت مفعولی استفاده میشد. مثالهای زیادی از اشتقاق لغات در زبان انگلیسی وجود دارد.

در انگلیسی برای نمونه از نام‌واژهٔ bulldozer (بولدوزر) با استفاده از پسین‌سازی، فعل to bulldoze (صاف کردن با بولدوزر) ساخته شده‌است.

پانویس‌ها[ویرایش]

  1. back-formation
  2. lexeme

منابع[ویرایش]

  • ویکی‌پدیای انگلیسی

Bryson, Bill (1990). The Mother Tongue. HarperCollins.

پیوند به بیرون[ویرایش]