پروژه باستان‌شناسی زاگرس مرکزی

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به: ناوبری، جستجو
تپه چغاگلان روی نقشه، شماره ۱
دانه جو وحشی یافت شده در چوغاگلان اسلام‌آباد غرب ایران
مجسمه گلی یافت شده در چوغاگلان

پروژه باستان‌شناسی زاگرس مرکزی با شرکت ایران و دانشگاه توبینگن آلمان، در سال‌های ۲۰۰۹ و ۲۰۱۰ با هدف بررسی منشأ یکجانشینی، کشاورزی و اهلی‌گری در تپه چوغاگلان آغاز شده‌است.

محوطه باستانی چغاگلان[ویرایش]

در کاوش‌های تپه چغاگلان شهرستان مهران استان ایلام، یک اجتماع انسانی متعلق به دوره نوسنگی کشف شده است. هزاران نمونه از بقایای جو وحشی، گندم وحشی، عدس، نخود، لوبیا و علوفه به دست آمده است و با بررسی‌های ایزوتوپی کربن، قدمت این یافته‌ها بین ۹۸۰۰ تا ۱۱۷۰۰ سال تعیین شده‌است. چنین میزان وسیعی از محصولات کشاورزی، تاکنون در خاورمیانه یافت نشده‌بود. نکته‌ای که اهمیت بیشتری داشت، آن بود که چنین اسکان طولانی مدتی در یک محل، در عصر نوسنگی بی‌سابقه بوده‌است. در این منطقه، گروه بزرگ اجتماعی انسان‌ها با شرایط اقتصادی نسبتاً پایدار زندگی می‌کرده و تمدن طولانی مدتی داشته‌اند. انسان دوره نوسنگی، از مرحله شکار و جمع‌آوری دانه‌های گیاهان وحشی به مرحله کاشتن دانه‌ها و اهلی کردن گیاهان و حیوانات گذر می‌کند. تاکنون در هیچ جای دیگر جهان، مهد کشاورزی با چنین قدمتی یافت نشده است، چنانچه دوره نوسنگی بین ۷۰۰۰ تا ۱۰۰۰۰ سال پیش شمرده می‌شد. در حال حاضر باستان شناسان معتقد شده‌اند که کشاورزی همزمان در چندین نقطه آغاز شده است اما دلیل این همزمانی هنوز روشن نیست.

مسئولین این پروژه نیکلاس کنراد از آلمان و محسن زیدی می‌باشند.[۱][۲][۳]

محوطه‌های باستانی شیخی‌آباد و جانی[ویرایش]

شیخی‌آباد و جانی در اطراف کرمانشاه
جمجمه‌های گوسفند و بز وحشی

پروژه دیگری با همین نام، با شرکت انگلستان و ایران در تپه‌های شیخی‌آباد و جانی در حال انجام است. تپه شیخی‌آباد، واقع در شمال‌شرقی کرمانشاه و تپه جانی، در جنوب‌غربی کرمانشاه و در حوالی شهرستان صحنه واقع در ناحیهٔ گرم‌تر نواحی کوه‌پایه‌ای بفاصله ۹۰ کیلومتر از یکدیگر، در سال ۲۰۰۸ انجام شده است.[۴]

در این کاوش باستان‌شناسی کشور انگلستان و ایران، در واقع شرق هلال حاصلخیز بررسی میدانی می‌شود. نواحی مرزی عراق از جمله زرزی، شیمشره و بسطان‌صور نیز کاوش می‌شود. این دو محوطه باستانی، شاخه‌ای از بررسی‌های دوره نوسنگی، شامل محوطه‌های تپه آسیاب، تپه سرآب، تپه گنج دره و تپه عبدالحسین در ایران و کریم‌شهیر و جامو در عراق می‌باشدد.[۵]

در این بررسی، چندین هزاره بطور میدانی مورد پژوهش قرار می‌گیرد، از پلیستوسن پسین تا هولوسین پیشین (۱۳۰۰۰–۷۰۰۰ سال پیش از میلاد).[۶][۷]

این محوطه‌های باستانی توسط محمدیفر، مترجم و عبدی مورد شناسایی قرار گرفته‌اند. بزرگی هر یک از این محوطه‌ها، چهار مرتبه وسیع‌تر از گنج‌دره می‌باشد. اهمیت این دو تپه باستانی بخاطر مدت طولانی اقامت انسان در حول و حوش ۹۸۰۰–۷۶۰۰ سال پیش از میلاد است. یعنی اقامت بیش از دو هزاره در یک مکان که منشأ گسترش تمدن است. این مسیر در رشته کوه زاگرس، بعدها در مسیر جاده ابریشم واقع می‌شود. این دو محوطه باستانی، اهمیتی اساسی در دانش بشری برای شناخت منشأ یکجانشینی، اهلی‌گری و کشاورزی و بررسی‌های میدانی آن فراهم می‌سازد. این دو محوطه، کهن‌ترین جامعه دوره نوسنگی در آسیای جنوب‌غربی می‌باشند. این بررسی دو هزارهٔ نخست هولوسین پیشین را شامل می‌شود.

یافته‌ها[ویرایش]

راجر متیو(به انگلیسی: Roger Matthews)، وندی متیو(به انگلیسی: Wendy Matthews) و یعقوب محمدیفر در عمل این پروژه را به پیش می‌برند.

در کاوش در تپه‌های شیخی‌آباد و جانی، در غارها و پناهگاه‌های صخره‌ای مورد مطالعه، کف گچی مشاهده شده است. حفاری‌ها در هر دو تپه تا عمق ده متری انجام شده است و برخی نرم‌تنان، انسان‌های دفن شده و همین‌طور بز و جمجمه گوسفند وحشی نیز کشف شده است. تحقیقات بیومولکولی از نشانگرهای زیستی مدفوع و تاریخ‌گذاری رادیوکربن نیز انجام شده است. سنگ‌نگاشته(گیاهی) (به انگلیسی: phytolith)‌ها و (ماکروفسیل)های گیاهی که همان بی‌مهرگان سنگواره اند، یافت شده است و حاکی از استفادهٔ انسان از منابع گیاهی در این دو تپه می‌باشد.

در این دو تپه، شواهد زندگی در دورهٔ نوسنگی پیش‌ازسفال و دوره نوسنگی‌سفال بدست آمده است.[۸]

نگارخانه[ویرایش]

منابع[ویرایش]