پرواز شماره ۳۷۰۴ هواپیمایی آسمان

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
پرش به ناوبری پرش به جستجو
پرواز ۳۷۰۴ تهران-یاسوج هواپیمایی آسمان
EP-ATS ATR.72 Iran Aseman Airlines (7691719536).jpg
خلاصه
تاریخ۲۹ بهمن ۱۳۹۶
علتکاهش غیرمجازارتفاع هواپیما توسط خلبان، ادامه پرواز به طرف یاسوج برخلاف دستورالعملهای عملیاتی شرکت اسمان (OM)، عدم استفاده از فلپ جهت جبران واماندگی، استفاده بیجا از خلبان خودکار بعد از واماندگی، ...
محل حادثهارتفاعات روستای کهنگان شهرستان سمیرم دنا

coordinates =

۳۰°۴۸′۱۲″شمالی ۵۱°۳۷′۰۶″شرقی / ۳۰٫۸۰۳۴°شمالی ۵۱٫۶۱۸۴°شرقی / 30.8034; 51.6184مختصات: ۳۰°۴۸′۱۲″شمالی ۵۱°۳۷′۰۶″شرقی / ۳۰٫۸۰۳۴°شمالی ۵۱٫۶۱۸۴°شرقی / 30.8034; 51.6184[۱]
مسافرین۵۹
خدمه۶
نام هواگردATR 72-212
استفاده‌کنندههواپیمایی آسمان
شماره دمEP-ATS
مبدافرودگاه مهرآباد، تهران، ایران
مقصدفرودگاه یاسوج، ایران
کشته‌شدگان۶۵
تعدادی از امدادگران که در منطقه سقوط هواپیما حضور یافتند
حضور بالگردهای هلال احمر برای یافتن محل حادثه
حضور عباس آخوندی، وزیر راه، در محل حادثه

پرواز شماره ۳۷۰۴ هواپیمایی آسمان یک پرواز داخلی از مبدأ تهران به مقصد یاسوج بود که در ساعت ۸:۰۵ صبح روز یک‌شنبه ۲۹ بهمن ۱۳۹۶ به پرواز درآمد. مکالمه خلبان هواپیمای ATR72-212 شرکت هواپیمایی آسمان پس از حدود یک ساعت و ۲۵ دقیقه با برج مراقبت قطع گردید و هواپیما در ساعت ۹:۳۲ صبح بعد از اصابت با کوه دنا سقوط کرد.[۲] این حادثه در قلهٔ پازن پیر کوه دنا در جنوب روستای کهنگان از توابع پادنا در یکصد و بیست کیلومتری سمیرم رخ داد. طبق اعلام مدیر روابط عمومی هواپیمایی آسمان همه سرنشینان این پرواز کشته شدند. پیدا کردن لاشه این هواپیما حدود ۴۸ ساعت به طول انجامید. کاپیتان حجت‌الله فولاد هدایت این پرواز را بر عهده داشت.[۳][۴][۵][۶][۷][۸]

در این پرواز ۵۹ مسافر، ۲ مهماندار (بهنام رضایی نیارکی و محمد حسین فرشسنگی)، ۲ نفر امنیت پرواز (محمود بهشتی و فرهاد معصومی) و ۲ نفر خلبان و کمک خلبان (خلبان حجت‌الله فولاد و کمک خلبان کاوه خلیلی) حضور داشتند.[۹]

سقوط این هواپیما بازتاب گسترده و سریعی در رسانه‌های عربی و غربی داشت.[۱۰]

ارتفاع پرواز ۳۷۰۴ هواپیمایی آسمان از تهران به یاسوج. منبع فلایت رادار ۲۴

با توجه به اطلاعات سایت فلایت رادار ۲۴ که پروازهای هواپیما را از روش تبدیل چندگانه پیگیری می‌کند آخرین سیگنال از هواپیما حدود ۶ دقیقه پیش از سانحه در ساعت ۰۹:۲۶ صبح به وقت محلی (05:55:59 UTC) در ارتفاع ۱۶۹۷۵ پا از سطح دریا و در حال کاهش ارتفاع ارسال شده‌است.[۱۱]

در روز دوم عملیات، ارتش با استفاده از پهپادهای خود موفق به تعیین محل سقوط شد و پس از آن مختصات محل سقوط را در اختیار ستاد بحران قرار داد.[۱۲][۱۳]

مدل هواپیما[ویرایش]

این هواپیما از نوع ATR 72-212 ساخت سال ۱۹۹۳ میلادی بود.[۱۴] هواپیما دارای دو موتور تربوپراب ساخت کارخانجات پِرَت اند ویتنی کانادا بود.[۱۵] هواپیمای مذکور حدود ۲۴ سال سن پروازی داشت.[۱۶]

اقدامات[ویرایش]

امداد[ویرایش]

در ساعات اولیه وقوع حادثه گروه‌های امدادگر در پایه رشته کوه محل سقوط حاضر شدند اما شرایط جوی برای رفتن به ارتفاعات و محل سانحه مناسب نبود. با مساعد شدن شرایط، گروه‌های تجسس مشغول جستجوی لاشه هواپیما شدند.پادگان گروه ۲۲ توپخانه شهرضا متعلق به آجا که نزدیکترین یگان ارتش بود نیز با توجه به دستورات سلسله مراتب فرماندهی در منطقه حاضر شد.

بررسی[ویرایش]

مدتی پس از حادثه، سخنگوی سازمان هواپیمایی ایران از تشکیل جلسه کمیته بحران برای بررسی سقوط هواپیما خبر داد.

پیدا شدن لاشه هواپیما[ویرایش]

در تاریخ ۳۰ بهمن اعلام شد که لاشه هواپیما در محدوده کهنگان پیدا شده‌است.[۱۷] اما مدتی بعد این خبر تکذیب شد.[۱۸]

یک روز پس از آنکه ارتش مختصات سقوط را در اختیار ستاد بحران قرار داد،[۱۲] رمضان شریف سخنگوی سپاه پاسداران در روز سه‌شنبه یکم اسفند ماه ۱۳۹۶ خبر داد که لاشه هواپیما حدود ساعت ۰۹:۵۵ صبح در ارتفاعات کوه دنا در مختصات جغرافیایی N30-4208 و E51-4293 کشف و شناسایی گردید. لاشه این هواپیما در ارتفاع ۴۰۰۰ متری در روستای کهنگان پیدا شد.[۱۹][۲۰]

پیدا شدن اجساد[ویرایش]

پس از سه روز جستجو امدادگران بالاخره صبح روز سه‌شنبه (۱ اسفند) در ارتفاع ۴ هزار و پانصد متری موفق به کشف لاشه هواپیمای دو موتوره ۷۲ -ATR شدند که از تهران به مقصد یاسوج پرواز کرده بود. خبرگزاری ایسنا عصر روز سه‌شنبه از قول قربانعلی صیادی، یکی از کوهنوردان حاضر در محل سقوط هواپیما، نوشت: «این هواپیما به دامنه شمالی قله نول شمالی در حدود ۵۰ متر پایین تر از نوک قله از قلل کوه دنا در ارتفاع ۴۱۰۰ متری که مشرف به منطقهٔ پادنا (روستای کهنگان) شهرستان سمیرم است، برخورد کرده‌است.» او افزود: «منطقه صعب العبور است. بخش‌هایی از لاشه هواپیما و تعدادی از اجساد زیر برف و تعدادی هم روی برف هستند.»[۲۱]

پیدا شدن جعبه سیاه[ویرایش]

در روز ۱۲ اسفند ۱۳۹۶ جعبه سیاه هواپیما پیدا شد.[۲۲] در ابتدا، با حضور مقامات قضایی، اين دستگاه‌ها به كارگاه اويونيك شركت هواپيمایی جمهوری اسلامی ايران انتقال داده شد و با همكاری متخصصين شركت ياد شده و شرکت هواپيمايی آسمان عمليات بازخوانی آغاز گرديد. نظر به برخورد شديد هواپيما با كوه و رطوبت وارد شده به دستگاه‌ها و مطابق با مفاد دستورالعمل ۴۳۶۹ سازمان، ضرورت داشت تا حافظه اين دستگاه‌ها بر روی دستگاه‌های جديد نصب شده و سپس بازخوانی اطلاعات انجام شود. اين فرايند با امكانات موجود در كشور انجام پذيرفت ليكن داده‌های دريافت شده فاقد اطلاعات قابل بهره‌برداری مشاهده گرديد. با توجه به مشورت‌های انجام شده با كارخانه سازنده، و با هدف پرهيز از آسيب رسيدن به اطلاعات و درخواست نهاد بررسی سانحه كشور سازنده هواپيما (BEA) دستگاه‌های مذكور جهت بازخوانی و تخليه اطلاعات تحت نظارت مسئول بررسی سانحه و هيئت همراه متشكل از مراجع قضايی و حفاظتی به كشور فرانسه منتقل شدند. در لابراتوار كارخانه سازنده ابتدا مطابق با توصيه كارخانه سازنده دستگاه (Fairchild) آزمايش دقيق قطعات الكترونيكی با هدف تعيين ميزان آسيب انجام شد و سپس نسبت به بازسازی حافظه، بازخوانی و تخليه اطلاعات دستگاه‌ها اقدام گرديد. نتايج دريافت شده جهت تحليل و بهره‌برداری به كشور منتقل شد.[۲]

علل اصلی و فرعی سانحه؛ به روایت تنها مرجع رسیدگی به سوانح هوایی - واحد بررسی سوانح و حوادث هوایی AAIB[ویرایش]

در روز ۲۰ اسفند ۱۳۹۶ دفتر بررسی سوانح و حوادث سازمان هواپیمایی کشوری (Aircraft Accident Investigation Board) گزارش اولیه سانحه سقوط هواپیمای ای تی آر شرکت آسمان را به منتشر کرد.[۲۳]

بر اساس مقررات، تنها مرجع رسیدگی به سوانح هوایی غیرنظامی در قلمرو ایران، سازمان هواپیمایی کشوری (واحد بررسی سوانح و حوادث هوایی) می باشد [۲۴] و بقیه اظهارنظرها فاقد وجاهت قانونی است.

این مقررات که به نام "آیین نامه بررسی سوانح و حوادث هوایی (غیرنظامی)" منتشرشده، مصوب هیئت وزیران در جلسه مورخ ۱۳۹۰/۵/۳۰ و به استـناد ماده (۲۲) قانون هواپیمایی کشوری می باشد.

ماده ۲: هدف از بررسی سوانح و حوادث هوایی صرفاً پیشـگیری از وقـوع سوانح و حوادث مشابه می باشد و منظور از این اقدامات سرزنش و یا مقصر شناختن اشخاص نیست.

در ماده ۳:

"سازمان ( هواپیمایی کشوری)، مرجع بررسی سوانح و حوادث هوایی غیرنظامی در قلمرو جمهوری اسلامی ایران می باشد و همکاری دستگاه های ذیربط در حین بررسی سوانح و حوادث توسط سازمان الزامی است."

— آیین نامه بررسی سوانح و حوادث هوایی، مصوبه هیئت وزیران منتشرشده در سامانه قوانین مرکز پژوهش های مجلس

بر اساس گزارش اولیه دفتر بررسی سوانح و حوادث سازمان هواپیمایی کشوری ایران در خصوص سانحه سقوط هواپیمای ای تی آر شرکت آسمان [۲۵]،

- هواپیما در زمان عبور ازنقطه OBTUX در حال پرواز برمسیر W۱۴۴ و ارتفاع ۲۱ هزار پا قرار داشته و خلبان خودکار نیز فعال بوده است.

- پرواز برای نزول به ارتفاع ۱۷ هزار پا توسط مرکز کنترل تهران مجاز شده و تحویل واحد اطلاعات مراقبت پرواز یاسوج می شود.

- خلبانان پرواز، با انتخاب ارتفاع ۱۵هزار پا، تنزل از ارتفاع ۱۷ هزار پا را آغاز می کنند.

- در هنگام کاهش ارتفاع و در زمان گذر از ارتفاع ۱۵۶۰۰ پا، سیستم یخ زدایی هواپیما توسط عوامل پروازی برای ۲ دقیقه و ۲۶ ثانیه روشن و پس از آن خاموش می‌شود.

- پس از رسیدن به ارتفاع ۱۵ هزار پا، ارتفاع سنج هواپیما با فشار ۱۰۲۱ هکتو پاسکال تنظیم می شود.

- هواپیما در ارتفاع ۱۵هزار پا تثبیت می شود.

- تا زمان یک دقیقه، در حالی که اهرم موتور بسته می شود (تُرک موتور در حدود ۱۰ درصد) سرعت هواپیما در حدود ۲۰۰ نات و وضعیت گردش طول محور افقی (pitch) منفی و بیشتر در حدود منفی ۵ درجه قرار دارد.

- بعد از یک دقیقه، سرعت هواپیما شروع به کاهش و زاویه حمله شروع به افزایش می کند.

- اهرم های موتور به تدریج به پیش برده شده و تُرک موتور افزایش می یابد.

- در زمان ۹:۳۰:۴۴ یعنی ۲۵ ثانیه پس از تنظیم اهرم موتور، سرعت هواپیما به ۱۲۹ نات می رسد (در شرایط عادی، کمترین سرعت مناسب مانور و گردش مختصر هواپیما با این وزن ۱۳۲ نات است)، وضعیت گردش حول محور افقی (pitch) در حدود ۱۵ +درجه بوده و تُرک هر دو موتور ۶۷ درصد بوده است.

- سپس هواپیما آغاز به تنزل به ارتفاع تنظیم شده ۱۴ هزار پا و با نرخ نزول منفی ۶۰۰ پا در دقیقه می‌نماید.

- در زمان ۹:۳۱:۱۴، سرعت هواپیما به مقدار حداقلی ۱۱۷ نات می رسد.

- یک ثانیه بعد از دریافت اخطار واماندگی (Stall) خلبان خودکار توسط عوامل پرواز غیر فعال شده و هواپیما آغاز به پیچش به چپ در حدود ۰۲درجه کرده و زاویه حمله به منفی ۹ درجه کاهش می یابد.

- در زمان ۹:۳۱:۲۳ در ارتفاع ۱۴۲۰۰ پا و سرعت ۱۳۷ نات، خلبان خودکار مجددا فعال می شود.

- زاویه حمله منفی ۵ درجه افزایش یافته و هواپیما به زاویه ۱۲ درجه راست پیچش می‌کند.

- در زمان ۹:۳۱:۲۴ هشدار EGPWS آغاز می‌شود.

- در زمان ۹:۳۱:۳۳ خلبان خودکار غیر فعال می شود و هشدار EGPWS تا زمان انتهای ثبت اطلاعات که ۱۲ ثانیه دیگر است ادامه می یابد و هواپیما با کوه برخورد می نماید.

- هواپیما تا آخرین لحظه در اختیار خلبانان بوده و مکانیزم های مختلف آن مطابق اقدامات و هدایت گروه پروازی عمل می کرده‌اند. سیستم‌های هواپیما نیز اطلاعات صحیح را در اختیار خلبان قرار می داده‌اند. لذا نقص فنی هواپیما تا کنون منتفی است. لازم به ذکر است موتورهای هواپیما نیز مطابق با خواست خلبان عمل نموده‌اند.

- خلبانان تا ثانیه‌ای قبل از برخورد، به دلیل پوشش ابر متوجه وجود کوه در روبرو نشده اند و در لحظه آخر با مشاهده کوه، سعی در انجام مانور شدید گردش به چپ جهت پرهیز از برخورد داشتند که بی نتیجه بوده است.

- خلبانان تنزل به ارتفاع ۱۷۰۰۰ پا را مطابق با طرح تعریف شده پروازی انجام داده‌اند، لیکن تنظیم ارتفاع ۱۵۰۰۰ پا و بعد از آن ۱۴۰۰۰ پا بر روی سیستم خلبان خودکار کاملا مغایر با ضوابط پروازی مجاز بوده است.

- ترکیب خدمه پروازی (خلبان و کمک خلبان) برای این پرواز در مغایرت با محدودیتهای تعیین شده توسط سازمان بوده است. خلبانان پرواز دارای صلاحیت لازم برای پرواز با هواپیما بوده‌اند لیکن به دلیل وجود محدودیت پزشکی برای خلبان، ایشان مجاز به پرواز هم زمان با یک کمک خلبان نبوده و موضوع می بایست مورد دقت ایشان و واحد عملیات شرکت قرار می گرفت.[۲۶]

در جمع بندی کلی، واحد بررسی سوانح سازمان هواپیمایی کشوری ایران AAIB و آژانس بررسی سوانح و حوادث هوایی فرانسه BEA، خطای خلبان را عامل اصلی سقوط اعلام نمودند،[۲۷]

مقصرین سانحه؛ روایت کارشناسان دادگستری[ویرایش]

اگرچه اداره کل سوانح سازمان هواپیمایی کشوری در دو گزارش مقدماتی و نهایی که به ترتیب در تاریخ های ۲۰ اسفند ۹۷ و ۱۵ خرداد ۹۷ اعلام کرده بود که اشتباه خلبان سبب سقوط این هواپیما و جان باختن ۶۶ مسافر (شامل ۶۰ مسافر و ۶ خدمه پروازی) شده است، اما در گزارشی که ۳ نفر از کارشناسان رسمی دادگستری (که دو نفر از آنها از مدیران اسبق سازمان هستند) برای ارائه به دادگاه رسیدگی به این پرونده تهیه کرده‌اند، سازمان هواپیمایی کشوری و شرکت هواپیمایی آسمان را به دلیل عدم انجام بازرسی‌های فنی در دوره‌های زمانی مورد نظر، عدم انجام امریه صلاحیت پروازی، عدم بررسی صلاحیت گروه پروازی و ... مقصران اصلی دانسته است! در این گزارش، سهم معاون صلاحیت پروازی شرکت هواپیمایی آسمان و مدیرعامل سابق این شرکت و همچنین معاون وزیر راه و شهرسازی و رئیس سازمان هواپیمایی کشوری و مدیران و کارشناسان استاندارد پرواز این سازمان و همچنین مدیران شرکت فرودگاه ها و ناوبری هوایی ایران به تفکیک تعیین شده است.[۲۸]

بر اساس این گزارش، نقش دو خلبان اول و دوم این هواپیما در سقوط آن مجموعا فقط ۵ درصد! نقش سازمان هواپیمایی کشوری ۴۰ درصد، شرکت هواپیمایی آسمان ۴۵ درصد و شرکت فرودگاه ها و ناوبری هوایی ایران ۱۰ درصد عنوان شده است.[۲۹]

برهمین اساس، دادسراء از تقاضای انفصال یک‌ساله، رئیس سازمان هواپیمایی کشوری از خدمات دولتی و ۴ماه زندان در دادگاه بدوی خبر داد ولی توسط قاضی پرونده پذیرفته نشد.

لازم به ذکر است کارشناسان رسمی دادگستری مذکور به علت عدم رعایت جهات رد زیر سوال هستند (دو نفرشان کارمند/ مدیر سازمان هواپیمایی کشوری بوده و در بازرسی و ممیزی شرکت آسمان و هواپیمای ATR 72 دارای مسئولیت و چندین امضاء هستند)[۳۰]

عضو کمیسیون عمران مجلس گفته است: «قطعا وقتی هواپیمایی برای یک پرواز انتخاب می‌شود، باید متناسب با آب و هوا و جغرافیای آن منطقه باشد ولی در پرواز تهران به یاسوج این موضوع درنظر گرفته نشد و هواپیمایی که برای این پرواز انتخاب شده بود، اصلا متناسب با شرایط جغرافیایی آن منطقه نبود، به همین دلیل نمی‌توان فقط خلبان را در این سانحه دردناک مقصر دانست، ضمن این‌که در زمان آن پرواز، هواشناسی هم اطلاعات لازم را به سازمان هواپیمایی کشوری داده بود و پرواز نباید اتفاق می‌افتاد اما متاسفانه انجام شد و نتیجه آن بسیار تلخ شد.»[۳۱]

پایان عملیات جستجو برای انتقال پیکر جانباختگان[ویرایش]

عملیات جستجو برای انتقال پیکر جانباختگان سانحه هوایی تهران-یاسوج در تاریخ ۴ تیر ۱۳۹۷ پس از ۱۲۷ روز به اتمام رسید.

در این روز پایان عملیات در دنا اعلام و اجساد همه قربانیان این سانحه هوایی به خانواده‌هایشان تحویل داده شد.[۳۲]

جستارهای وابسته[ویرایش]

پیوند به بیرون[ویرایش]

یادمان پرستوهای مهاجر دنا - پایگاه رسمی بازماندگان سانحه هوایی تهران یاسوج

منابع[ویرایش]

  1. http://avherald.com/h?article=4b511c15&opt=0
  2. ۲٫۰ ۲٫۱ https://cdn.isna.ir/d/2018/03/12/0/57652706.pdf
  3. «نماینده مردم سمیرم در مجلس، گفت:». انتخاب. ۱ اسفند ۱۳۹۶.
  4. «هواپیمای آسمان با کوه دنا برخورد کرده‌است». ایران آنلاین. ۲۹ بهمن ۱۳۹۶.
  5. "Iranian plane with 65 passengers on board crashes". ایران دیلی. 29 بهمن 1396. Check date values in: |تاریخ= (help)
  6. {{یادکرد وب| نشانی =
  7. «سقوط هواپیما در 14 مایلی یاسوج/ برخورد هواپیما با کوه دنا/ همه مسافران جان باختند+اسامی مسافران». خبرگزاری فارس. ۲۹ بهمن ۱۳۹۶.
  8. زهره صفاری. «یکشنبه سیاه». روزنامه ایران, 30 بهمن 1396. 
  9. https://www.sedayemardom.net/?p=75254
  10. سایت الجزیره. «۶۵ قتیلا بتحطم طائرة إیرانیة بمحافظة أصفهان». الجزیره دات نت.
  11. "Crash of Iran Aseman Airlines Flight 3704 – Flightradar24 Blog". blog.flightradar24.com. Retrieved 18 February 2018.
  12. ۱۲٫۰ ۱۲٫۱ «مختصات محل سقوط هواپیما در اختیار ستاد بحران/اعزام سه فروند پهپاد ارتش به منطقه». خبرگزاری ایسنا. ۳۰ بهمن ۱۳۹۶.
  13. «سخنگوی ارتش: محل تقریبی سقوط هواپیما پیدا شد». تابناک. ۳۰ بهمن ۱۳۹۶.
  14. https://www.planespotters.net/airframe/ATR/ATR-42/EP-ATS-Iran-Aseman-Airlines/gdEJUG8
  15. http://www.airfleets.net/ficheapp/plane-atr-391.htm. پارامتر |عنوان= یا |title= ناموجود یا خالی (کمک)
  16. "EP-ATS Iran Aseman Airlines ATR 72". www.planespotters.net. Retrieved 2018-02-18.
  17. «خبرگزاری فارس - لاشه هواپیما پیدا شد». خبرگزاری فارس. ۲۰۱۸-۰۲-۱۹. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۲-۱۹.
  18. سیما، IRIB NEWS AGENCY | خبرگزاری صدا و. «تکذیب خبر پیدا شدن لاشه هواپیما». IRIB NEWS AGENCY | خبرگزاری صدا و سیما. دریافت‌شده در ۲۰۱۸-۰۲-۱۹.
  19. «یافتن لاشه هواپیمای تهران-یاسوج توسط بالگردهای سپاه/ در تصاویر گرفته شده حتی آرم و نشان هواپیما هم به خوبی مشخص است». http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13961201000196. ۱ اسفند ۱۳۹۶. پیوند خارجی در |وبگاه= وجود دارد (کمک); پارامتر |پیوند= ناموجود یا خالی (کمک); پارامتر |تاریخ بازیابی= نیاز به وارد کردن |پیوند= دارد (کمک)
  20. «جزییات تکمیلی از عملیات کشف لاشه هواپیما». http://www.ion.ir/News/329203.html. ۱ اسفند ۱۳۹۶. پیوند خارجی در |وبگاه= وجود دارد (کمک); پارامتر |پیوند= ناموجود یا خالی (کمک); پارامتر |تاریخ بازیابی= نیاز به وارد کردن |پیوند= دارد (کمک)
  21. http://www.dw.com/fa-ir/پیدا-شدن-پیکر-تعدادی-از-سرنشینان-هواپیمای-تهران-یاسوج/a-42664971
  22. https://www.mehrnews.com/news/4242346/بخشی-هایی-از-هواپیما-از-زیر-برف-بیرون-کشیده-شد-جعبه-سیاه-پیدا
  23. گزارش مقدماتی بررسی سانحه مورخ 1396/11/29 پرواز تهران- یاسوج
  24. سامانه قوانین مرکز پژوهش های مجلس
  25. [۱]
  26. متن کامل گزارش مقدماتی بررسی سقوط هواپیمای تهران-یاسوج+ سند
  27. «سازمان هواپیمایی: علت سقوط هواپیمای تهران-یاسوج خطای خلبان بود». خبرگزاری عصر ایران. ۱۲ مرداد ۱۳۹۷.
  28. https://www.alef.ir/news/3980801134.html
  29. https://www.mehrnews.com/news/4753016/چه-عواملی-منجر-به-سقوط-هواپیمای-تهران-یاسوج-شد
  30. شكل گيري اداره كل صلاحيت پرواز و اداره كل ايمني در سازمان هواپيمايي كشوري https://www.asriran.com/fa/news/471409/
  31. https://aftabnews.ir/fa/news/618012/افشای-جعبه-سیاه-و-پرونده-یک-سقوط-بعد-از-۲-سال-خلبان-هواپیمای-یاسوج-مقصر-نبود
  32. «جستجوی جانباختگان سانحه هوایی یاسوج پایان یافت». خبرگزاری فارس. ۴ تیر ۱۳۹۷.