پاچاکوتی
| پاچاکوتی | |||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 | |||||||||
| ساپا اینکا از امپراتوری اینکا | |||||||||
| سلطنت | ۱۴۳۸–۱۴۷۱ (Rowe) ۱۴۲۵–۱۴۷۱ (del Busto)[۱] ۱۴۰۰–۱۴۴۸ (Means) ۱۴۲۰–۱۴۷۷ (گارسیا اورتیز)[۲] ۱۴۲۰–۱۴۷۲ (مندوزا دل سولار)[۳] ۱۴۱۰–۱۴۵۰ (جگواریبه)[۴] | ||||||||
| پیشین | ویراکوچا اینکا | ||||||||
| جانشین | توپاک اینکا توپانکویی | ||||||||
| رهبران مشترک | آمارو یوپانکویی (~ 1450) Tupac Yupanqui (1467) | ||||||||
| زاده | Cusi Inca Yupanqui or Ripac ۱۴۰۳ (del Busto) 1418[۵] (Bilingual Review) کوسکو | ||||||||
| درگذشته | ۱۴۷۱ (Rowe) 1448 (Means) کوسکو | ||||||||
| شهبانو | Mama Anawarkhi or Quya Anawarkhi | ||||||||
| فرزند(ان) | Tupac Yupanqui, Amaru Topa Inca, Mama Ocllo Coya | ||||||||
| |||||||||
| زبانهای کچوا | Pachakutiy Inka Yupanki | ||||||||
| زبان اسپانیایی | Pachacútec/Pachacuti Inca Yupanqui | ||||||||
| Lineage (panaka) | اینیاکا پاناکا، بعداً هاتون آیلو، | ||||||||
| دودمان | حنان قوسکو، moiety | ||||||||
| پدر | ویراکوچا اینکا | ||||||||
| مادر | ماما رونتو | ||||||||
پاچاکوتی اینکا یوپانکی (انگلیسی: Pachacuti)[۶] که به آن پاچاکوتک نیز میگویند، نهمین ساپا اینکا از فرمانروایی کوسکو بود که او آن را به امپراتوری اینکاها تبدیل کرد. اکثر باستانشناسان اکنون بر این باورند که مکان معروف اینکاها در شهر ماچو پیچو در پرو سرزمینی است که در ابتدا برای پاچاکوتی ساخته شد.[۷]
نام
[ویرایش]ترکیب پاچاکوتی به یک مفهوم کیهانشناسی باستانی آند اشاره دارد که نشاندهنده تغییرو تحولات عظیم دورانهای مختلف است. در تحقیقات نامشناسی این نام در وقایعنگاریها و اسناد استعماری اولیه قرن شانزدهم به صورت ⟨پاچاکوتی⟩ یا ⟨پاچاکوت⟩ یافت شده است. این شکل نوشتاری را میتوان در زبان کچوا به صورت پاچا کوتی به معنای «چرخش جهان» بازسازی کرد. شکل ⟨پاچاکوتک⟩ (به املای زبان امروزی کچوا: ⟨پاچاکوتیق⟩ توسط نویسنده اینکا گارسیلاسو د لا وگا در کتاب «نظرات واقعی اینکاها» که در سال ۱۶۰۹ منتشر شد، معرفی شد.[۸]قبل از تاجگذاری، از پاچاکوتی به عنوان اینگا یوپانگویی یاد میشد، و دریانورد اسپانیایی پدرو سارمینتو د گامبوا نیز ادعا کرده است که نام کوچک پاچاکوتی، کوزی بوده است.[۹]
منابع
[ویرایش]تاریخ اینکا از طریق سنتها و دهان به دهان، ریسمانهای کیپو و تصویرنگاریها منتقل میشد،[۱۰] و دارای گونهها و نسخههای مختلف تاریخنگاری، عمدتاً " زندگینامه"ها و "شجرهنامه"ها بود. منابع اصلی روایت سلطنت پاچاکوتی، وقایعنگاران استعماری، پدرو سارمینتو د گامبوا و همچنین خوان د بتانزوس است که روایت خود را بر اساس تاریخچهها و نقل قولها از افراد خاندان اینکا یا مجموعهای از منابع مختلف که توسط گروههای تباری اینگا در کوسکو تأیید شده است، بدست میآورد. زندگینامهها در زمان مرگ ساپا اینکا گردآوری شدند و توسط خاندان حاکم بر روی کیپوهایی ترسیم شد و در نزدیکی مومیاییهای سلطنتی اینکا قرار داده شده و نگهداری شدند. زندگینامه پاچاکوتی با حمله چانکا آغاز شد و با مرگ امپراتور و شعر کوتاهی که به او نسبت داده شده بود، پایان یافت.[۱۱]
تاریخنگاری
[ویرایش]پاچاکوتی، علیرغم عناصر اسطورهای مختلف در دوران سلطنتش، اغلب به عنوان اولین امپراتور تاریخی اینکاها در نظر گرفته میشود،[۱۲] مورخان مختلف، پاچاکوتی را با بازنویسی سلطنت حاکمان قبلی اینکا مرتبط میدانند تا گسترش امپراتوری اینکا را توجیه کنند. ماهیت سلطنت پاچاکوتی، مفاهیم کیهانی مرتبط با آن، فقدان نمایانسازیهای فیزیکی و شواهد باستانشناسی، برخی از محققان را به این نتیجه رساند که پاچاکوتی یک مفهوم ایدئولوژیک و کیهانی اینکا بوده است.[۱۳]
زبان شناسان، مردم شناسان، باستان شناسان، قوم شناسان و مورخان مارتی پرسینن، کاترین جولین، رودولفو سرون پالومینو، آلفرد متراوکس، برایان اس. باوئر، جان هاولند فرانسپینوزا، جان هاولند فرانکنوزا، سوریانو، خوزه آنتونیو دل بوستو دوتوربورو، و ماریا روستوروفسکی، و کارمن برناند پاچاکوتی را شخصیتی تاریخی میدانند، در حالی که دیگران مانند پیر دوویولس، خوان اوسیو آکونا، راینر تام زویدما، گاری اورتون و فرانک گارسیا، پاچاکوتی را شخصیتی اسطورهای یا اسطورهای- تاریخی میدانند.[۱۴][۱۵][۱۶][۱۷]
زندگی و اصل و نسب
[ویرایش]نام کوچک پاچاکوتی، کوزی یوپانکی یا ریپاک بود و از طرف مادری به دودمان ایناکا پاناکا، در دسته هانان کوسکو (کوسکوی بالا)، در رویارویی با دسته هورین کوسکو (کوسکوی پایین) وصل میشد.[۱۸] طبق روایتهای وقایعنگاران اسپانیایی، او پسر هشتمین حاکم کوسکو، اینکا ویراکوچا بود، که البته دودمان او سوچو پاناکا بود. . با اینحال ماریا روستوروفسکی، مورخ و انسانشناس، با تحلیل نوشتههای باقی مانده از دوران استعماری به این نتیجه رسید که بر اساس سنتهای جانشینی آند، که به «تواناترین» افراد اجازه میداد قدرت را به دست بگیرند، پاچاکوتی پسر اینکا ویراکوچا نبود، و این امر او را از نظر اسپانیاییها که معتقد به مفاهیم اروپایی ارشدیت بودند، نامشروع میکرد. به گفته کاترین جولین،[۱۹] مشروعیت اینکاها به جای اینکه بر اساس نسب مستقیم از آخرین حاکم باشد، بر جایگاه آنها تمرکز میکرد، جایگاهی که به نوادگان مستقیم مانکو کاپاک و همسر خواهرش داده میشد و با خدای خورشید مرتبط بود و از مادر یا پدر به ارث میرسید.[۲۰]
منابع
[ویرایش]- ↑ del Busto Duthurburu, José Antonio (۲۰۰۰). Una cronología aproximada del Tahuantinsuyo [An approximate chronology of the Tawantinsuyu] (به اسپانیایی). Pontifical Catholic University of Peru. pp. ۱۶–۲۴. ISBN 9789972423505.
- ↑ García Ortiz, Santos (۱۹۴۸). Historia del Perú - Descubrimiento, conquista y virreynato (به اسپانیایی). Lumen. pp. ۳۰۰–۳۰۲.
- ↑ Mendoza del Solar, José A. (۱۹۲۰). La evolución social y política en el antiguo Perú. Tipografía Cáceres.
- ↑ Jaguaribe, Domingos (۱۹۲۷). O imperio dos incas - no Perú e no Mexico. O Pensamento.
- ↑ "The Life of Pachacuti Inca Yupangui", Bilingual Review, Bilingual Review Press, 1 May 2001
- ↑ del busto duthurburu, josé antonio (2000). una cronología aproximada del tahuantinsuyo [an approximate chronology of the tawantinsuyu] (به اسپانیایی). pontifical catholic university of peru. pp. 16–24. ISBN 9789972423505.
- ↑ ziegler, Gary (2017-02-25). "Palcay, an Almost Lost City and New Machu Picchu Discoveries: A report of the 2006 Andean Research E". adventure (به انگلیسی). Retrieved 2025-05-25.
- ↑ «The Inka Empire: A Multidisciplinary Approach».
- ↑ Cárdenas Bunsen, José (2014-06-30). "Rodolfo Cerrón-Palomino. Tras las huellas del Inca Garcilaso: El lenguaje como hermenéutica en la compresión del pasado. Boston. Latinoamericana editores, 2013, 338 páginas". Boletín de la Academia Peruana de la Lengua: 227–235. doi:10.46744/bapl.201401.008. ISSN 2708-2644.
- ↑ «Tawantinsuyu: The Inca State and Its Political Organization».
- ↑ «Reading Inca History».
- ↑ «The Inka Empire: A Multidisciplinary Approach Cover». کاراکتر line feed character در
|عنوان=در موقعیت 46 (کمک) - ↑ «The Incas».
- ↑ «Tawantinsuyu: The Inca State and Its Political Organization».
- ↑ «Reading Inca History».
- ↑ Garcia, Franck (2023-03). "Carmen Bernand,La religion des Incas, Paris,Éd. du Cerf, 2021,320 p." Annales. Histoire, Sciences Sociales (به انگلیسی). 78 (1): 177–180. doi:10.1017/ahss.2023.58. ISSN 0395-2649.
{{cite journal}}: Check date values in:|date=(help) - ↑ Escribano, Pedro (2021-08-29). "Juan Ossio Acuña: "La historia de los incas fue traducida al estilo europeo"". larepublica.pe (به اسپانیایی). Retrieved 2025-05-28.
- ↑ "Cronología Del Tahuantinsuyo. Jose A. Del Busto Duthurburu PDF | PDF". Scribd (به انگلیسی). Retrieved 2025-05-30.
- ↑ Nowack, Kerstin (2012-01-01). "Catherine J. Julien (19 May 1950 - 27 May 2011)". INDIANA - Estudios Antropológicos sobre América Latina y el Caribe (به انگلیسی). 29: 331–341. doi:10.18441/ind.v29i0.331-341. ISSN 2365-2225.
- ↑ «Reading Inca History».
- مشارکتکنندگان ویکیپدیا. «Pachacuti». در دانشنامهٔ ویکیپدیای انگلیسی، بازبینیشده در ۲۵ مه ۲۰۲۵.
پیوند به بیرون
[ویرایش]
| عمومی | |
|---|---|
| کتابخانههای ملی | |
| نهادهای پژوهش هنری | |
| سایر | |
