پاسیفائه (قمر)
 | |
| کشف | |
|---|---|
| کاشف | فیلیبر ژاک ملوت |
| ویژگی‌های مداری | |
| اوج | ۳۵٫۹ میلیون کیلومتر |
| حضیض | ۱۲٫۳ میلیون کیلومتر |
| ۲۴٫۱ میلیون کیلومتر | |
| خروج از مرکز مداری | ۰٫۴۹۰ |
| گروه | گروه پاسیفائه |
| ویژگی‌های فیزیکی | |
| جرم | ۱٫۷۲ × ۱۰۱۷ کیلوگرم (محاسبه‌شده) |
میانگین چگالی | ۱٫۷۰ گرم بر سانتی‌متر مکعب (فرض‌شده) |
| ۱۰٫۱ | |
پاسیفائه (انگلیسی: Pasiphae) که با نام مشتری ۸ نیز شناخته می‌شود، یکی از بزرگ‌ترین قمرهای نامنظم و مخالف‌گرد سیارهٔ مشتری است. این قمر در سال ۱۹۰۸ به دست اخترشناس بریتانیایی فیلیبر ژاک ملوت کشف شد. پاسیفائه در مداری بسیار کشیده و با جهت حرکت مخالف گردش بیشتر قمرهای بزرگ مشتری، به دور این سیاره می‌گردد و فاصلهٔ آن از مشتری در بخش‌هایی از مدار به حدود ۳۶ میلیون کیلومتر می‌رسد.[۱]
قطر پاسیفائه حدود ۵۸ کیلومتر برآورد شده است. این قمر، پس از هیمالیا و الارا، سومین قمر نامنظم بزرگ مشتری و بزرگ‌ترین قمر مخالف‌گرد شناخته‌شدهٔ این سیاره است.[۲]
کشف و نام‌گذاری
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]پاسیفائه در سال ۱۹۰۸ به دست فیلیبر ژاک ملوت، اخترشناس بریتانیایی، کشف شد.[۳]
این جرم نخستین بار در بررسی صفحه‌ای عکاسی که شب ۲۸ فوریهٔ ۱۹۰۸ در رصدخانه سلطنتی گرینویچ تهیه شده بود، شناسایی شد. بررسی عکس‌های پیشین نشان داد که تصویر آن در صفحه‌ای متعلق به ۲۷ ژانویهٔ همان سال نیز ثبت شده است. ازاین‌رو، این تاریخ به‌عنوان نخستین تاریخ ثبت‌شدهٔ مشاهدهٔ پاسیفائه شناخته می‌شود.
این جرم در آغاز با شناسهٔ موقت «۱۹۰۸ سی‌جی» مشخص شد؛ زیرا هنوز روشن نبود که سیارکی مستقل است یا قمری متعلق به مشتری. سرانجام تا ۱۰ آوریل ۱۹۰۸، ماهیت آن به‌عنوان قمر مشتری تأیید شد.[۴]
نام این قمر از پاسیفائه، شخصیتی در اسطوره‌شناسی یونانی، گرفته شده است. پاسیفائه همسر مینوس، پادشاه افسانه‌ای کرت، و مادر مینوتور بود.
این قمر تا دههٔ ۱۹۷۰ عمدتاً با عنوان «مشتری ۸» شناخته می‌شد. نام پاسیفائه در سال ۱۹۷۴ رسماً اعلام شد و از سال ۱۹۷۵ در نام‌گذاری‌های استاندارد رواج یافت.[۵] در برخی نوشته‌های اخترشناسی میان سال‌های ۱۹۵۵ تا ۱۹۷۵، نام «پوزئیدون» نیز برای آن به کار رفته بود.[۶]
مدار
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]پاسیفائه در مداری بسیار کشیده و پرشیب به دور مشتری می‌گردد. خروج از مرکز مداری آن حدود ۰٫۴۹ و میل مداری آن نسبت به دایرةالبروج حدود ۱۵۶ درجه است. این میل مداری نشان می‌دهد که جهت گردش آن به دور مشتری مخالف جهت گردش بیشتر قمرهای بزرگ این سیاره است.
فاصلهٔ میانگین پاسیفائه از مشتری، بر پایهٔ نیم‌محور بزرگ مدار، حدود ۲۴٫۱ میلیون کیلومتر است. فاصلهٔ آن در طول گردش تغییر چشمگیری می‌کند و در برخی بخش‌های مدار به حدود ۳۶ میلیون کیلومتر می‌رسد. هر دور گردش این قمر به دور مشتری تقریباً ۷۶۴ روز طول می‌کشد.[۱]
مدار پاسیفائه ثابت و تغییرناپذیر نیست. اختلالات گرانشی ناشی از خورشید و دیگر سیاره‌ها، عناصر مداری آن را به‌تدریج تغییر می‌دهند. برای نمونه، در دسامبر ۲۰۲۳ فاصلهٔ آن از مشتری به حدود ۰٫۲۴۹۴ یکای اخترشناسی، برابر با ۳۷٫۳ میلیون کیلومتر، رسید؛ در حالی که در نوامبر ۲۰۲۴ این فاصله تا حدود ۰٫۰۶۶۶ یکای اخترشناسی، برابر با ۱۰ میلیون کیلومتر، کاهش یافت.[۷][۸]
گروه پاسیفائه
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]پاسیفائه بزرگ‌ترین عضو و قمر نام‌بخش گروه پاسیفائه است. این گروه مجموعه‌ای از قمرهای نامنظم و مخالف‌گرد مشتری را دربرمی‌گیرد که مدارهایی نسبتاً مشابه دارند. نیم‌محور بزرگ مدار اعضای این گروه عموماً میان ۲۲ تا ۲۵ میلیون کیلومتر و میل مداری آنها حدود ۱۴۱ تا ۱۵۸ درجه است.
شباهت مدارهای این قمرها از دلایل مطرح شدن فرضیهٔ خاستگاه مشترک آنهاست؛ هرچند تفاوت‌های مداری و فیزیکی میان اعضا نشان می‌دهد که تاریخچهٔ پیدایش این گروه ممکن است پیچیده‌تر از حاصل یک برخورد ساده باشد.
تشدید مداری
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]پاسیفائه همچنین دارای نوعی تشدید مداری بلندمدت، موسوم به «تشدید سکولار»، با مدار مشتری است. در این وضعیت، حرکت تدریجی جهت حضیض مدار پاسیفائه با تغییر جهت حضیض مدار مشتری به دور خورشید ارتباط پیدا می‌کند. چنین برهم‌کنش‌هایی می‌توانند در تحول بلندمدت مدار قمرهای نامنظم نقش داشته باشند.[۹]
ویژگی‌های فیزیکی
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]
بر پایهٔ اندازه‌گیری‌های انجام‌شده با تلسکوپ فضایی کاوشگر نقشه‌بردار فروسرخ میدان وسیع، قطر پاسیفائه حدود ۵۷٫۸ کیلومتر و سپیدایی آن نزدیک به ۰٫۰۴۴ است. این مقدار سپیدایی نشان می‌دهد که سطح قمر بسیار تیره است و تنها حدود ۴٫۴ درصد نور تابیده‌شده را بازمی‌تاباند.[۲]
جرم پاسیفائه با فرض چگالی متوسط ۱٫۷ گرم بر سانتی‌متر مکعب، حدود ۱٫۷۲ × ۱۰۱۷ کیلوگرم محاسبه شده است. این چگالی برآوردی است و نباید آن را نتیجهٔ اندازه‌گیری مستقیم جرم و حجم قمر دانست.[۱۰]
بررسی‌های طیف‌سنجی در محدودهٔ فروسرخ نشان داده‌اند که طیف بازتابی پاسیفائه ویژگی‌های برجستهٔ چندانی ندارد. این ویژگی با فرضیهٔ منشأ سیارکی آن سازگار است، هرچند به‌تنهایی خاستگاه این قمر را اثبات نمی‌کند.
اندازه‌گیری‌های نور‌سنجی نیز نشان می‌دهند که پاسیفائه رنگی اندکی متمایل به سرخ دارد. با این حال، از نظر ویژگی‌های رنگی و بازتابندگی، شباهت‌هایی با اجرام تیرهٔ ردهٔ طیفی سی نشان می‌دهد.[۱۱]
خاستگاه
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]برخلاف قمرهای بزرگ و منظم مشتری که احتمالاً همراه با شکل‌گیری این سیاره و از مواد پیرامون آن پدید آمده‌اند، پاسیفائه احتمالاً در محل کنونی خود شکل نگرفته است. یکی از فرضیه‌های اصلی این است که این جرم در آغاز جسمی مستقل، احتمالاً سیارکی، بوده که بعدها در میدان گرانشی مشتری گرفتار شده است.
بر پایهٔ این فرضیه، پاسیفائه و برخی دیگر از اعضای گروه آن ممکن است بازمانده‌های جسم بزرگ‌تری باشند که پس از گرفتار شدن در مدار مشتری، بر اثر برخورد با جرمی دیگر شکسته شده است. شباهت برخی ویژگی‌های مداری و فیزیکی اعضای گروه، از این احتمال پشتیبانی می‌کند؛ با این حال، جزئیات این فرایند هنوز به‌طور قطعی روشن نشده است.[۱۲][۱۳]
جستارهای وابسته
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]منابع
[ویرایش | اشتراک‌گذاری]- 1 2 «Jovian Osculating Orbital Elements for Pasiphae (508)». JPL Horizons. دریافت‌شده در ۳۰ نوامبر ۲۰۲۵.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - 1 2 Grav, T.; Bauer, J. M.; Mainzer, A. K.; Masiero, J. R.; Nugent, C. R.; Cutri, R. M. (2015). "NEOWISE: Observations of the Irregular Satellites of Jupiter and Saturn". The Astrophysical Journal. 809 (1): 3. arXiv:1505.07820. doi:10.1088/0004-637X/809/1/3.
- ↑ Melotte, P. J. (1908). "Note on the Newly Discovered Eighth Satellite of Jupiter, Photographed at the Royal Observatory, Greenwich". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 68 (6): 456–457. doi:10.1093/mnras/68.6.456.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:doi رایگان بی‌نشان (رده) - ↑ Cowell, P. H. (1908). "Note on the Discovery of a Moving Object Near Jupiter". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 68: 373. doi:10.1093/mnras/68.5.373.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:doi رایگان بی‌نشان (رده) - ↑ «IAUC 2846: Satellites of Jupiter». اتحادیه بین‌المللی اخترشناسی. ۷ اکتبر ۱۹۷۴.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Payne-Gaposchkin, Cecilia; Katherine Haramundanis (1970). Introduction to Astronomy. Prentice-Hall. ISBN 0-134-78107-4.
- ↑ «Apojove on 2023-Dec-01». JPL Horizons. دریافت‌شده در ۲۹ ژانویهٔ ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ «Perijove on 2024-Nov-03». JPL Horizons. دریافت‌شده در ۱ فوریهٔ ۲۰۲۶.
{{cite web}}: نگهداری یادکرد:تاریخ به‌طور خودکار ترجمه‌شده (رده) - ↑ Nesvorný, D.; Beaugé, C.; Dones, L. (2004). "Collisional Origin of Families of Irregular Satellites". The Astronomical Journal. 127 (3): 1768–1783. doi:10.1086/382099.
- ↑ Chen, Zhenghan; Yang, Kun; Liu, Xiaodong (2023). ""Life" of dust originating from the irregular satellites of Jupiter". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 527 (4): 11327–11337. doi:10.1093/mnras/stad3829.
{{cite journal}}: نگهداری یادکرد:doi رایگان بی‌نشان (رده) - ↑ Grav, Tommy; Holman, Matthew J.; Gladman, Brett J.; Aksnes, Kaare (2003). "Photometric Survey of the Irregular Satellites". Icarus. 166: 33–45.
- ↑ Brown, Michael E. (2000). "Near-Infrared Spectroscopy of Centaurs and Irregular Satellites". The Astronomical Journal. 119 (2): 977–983. doi:10.1086/301202.
- ↑ Sheppard, Scott S.; Jewitt, David C. (2003). "An Abundant Population of Small Irregular Satellites Around Jupiter" (PDF). Nature. 423: 261–263.
- مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «Pasiphae (moon)». در دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی، بازبینی‌شده در ۱۵ مه ۲۰۱۵.